ion

تأملی نشانه‌شناختی بر پوستر سی‌وششمین جشنواره فجر

سیمرغ فجر از سی گذشت اما نسوخت

اندیشه /
شناسه خبر: 318653

سیمرغ «خردمند» است. نه آنقدر به خورشید نزدیک می‌شود که بسوزد و نه آنقدر از آن دور می‌ماند که سرد و منجمد شود. این معنای حضور در بالا که هم چرخش سماعی و هم حرارت و انرژی را دارا است از سیمرغی حکایت می‌کند که گویا حالا «پخته» شده است؛ از «سی» گذشته است اما نسوخته است. هم خرد است، هم عشق و هم عصیان.

ایران آنلاین / گروه اندیشه:

هنر، شعر و ادبیات، در سازه بیانی خود وابسته به چهار عنصر «تخیل» هستند. این چهار عنصر عبارتند از خاک، آب، هوا، آتش. «خاک» عنصر فشرده و سنگین است که در تخیل ادبی- هنری بر ماندگاری، قدرت و ثبات دلالت می‌کند. «آب» عنصر گسترده و با قابلیت بسط، روانی و سیالیت است که از دیدگاه معنایی شفافیت، زلالی، پاکی و حرکت را در خود نهفته دارد. عنصر «هوا» سبکی، رهایی، چابکی را دارد که اگر به شکل باد نمایان گردد بر سرعت و قدرت جابجایی دلالت می‌کند. و بالاخره «آتش» اگر چه نسبت به هوا گستره کمی دارد، اما از قدرت و انرژی بسیار زیادی برخوردار است.

اما در تخیل ادبی، «آتش» حرارت است که می‌تواند سبب عصیان، شوریدگی، دگرگونی و منقلب شدن شود. به همین دلیل در ادبیات از آتش عشق سخن گفته می‌شود. آتش هم پاک می‌کند هم نماد روشنایی و نور است. در اسطوره هم آمده است که پرومته، زئوس خدای خدایان را فریفت و آتش را که نماد خرد و دانایی هم بود از آسمان به زمین آورد و به همین دلیل سخت تنبیه شد.

اینک سیمرغ سی و ششمین جشنواره فیلم فجر؛ پوستر جشنواره «سیمرغی» است که سه عنصر تخیل یعنی آب، هوا، آتش را در خود دارد. سیمرغ این پوستر، از آب سر برآورده است. فضایی که منبع و پایگاه تولد سیمرغ در نظر گرفته شده بی‌شباهت به فضای کیسه آبی که جنین در آن رشد می‌یابد، نیست. به همین دلیل، تولد سیمرغ  و سر برآوردن از آب همانند پرتاب به دنیایی است که ابتدا در حالت تکثر به صورت قطرات پراکنده اما پر انرژی به تصویر کشیده شده است. گویا چرخش هوا در لابلای تن و اندام جنینی سیمرغ او را به نقطه‌های بیشمار و متکثری بدل کرده است که از حرکت و حضوری رقصان برخوردارند.

بنا بر این قطرات آب حرکتی دوار و چرخشی را شکل می‌دهند که رفته رفته به یکدیگر می‌پیوندند و درهم تنیده می‌شوند تا به اندامی تبدیل شوند که حالا آب و هوا را در خود جمع کرده است و این در حالی است که به سمت قطرات و آبی که از آن شکل گرفته است برگشته تا بنیان‌های تولد خود را نظاره کند.

 

این برگشت به ریشه‌های زیرین نشان دهنده این نکته مهم است که زمان شکل یافتگی، زمانی نوستالژیک است که بخشی از حضور سیمرغ و به نحوی حضور ما به آن وابسته است. شاید ما همواره انسان‌هایی هستیم که در افسوس دنیای جنینی از دست رفته به سر می‌بریم.

به تعبیری این سیمرغ برگشته است تا به همه ریشه‌های سیمرغ فجر از اولین جشنواره تا امروز نگاه کند و در حالی که از آنها فاصله می‌گیرد، در حسرت زمان تلخ و شیرین دوره‌های پیشین قطرات اشک جاری کند. بنا بر این، قطرات آب میانی زیر پای سیمرغ در پوستر، قطرات آب پرتاب شده از دریا به بالا یا قطرات اشک جاری از چشم‌های سیمرغ از بالا به پایین هستند؛ هر چه هست، حرکت دوسویه است.

اما بالاتر که می‌رویم سیمرغ به آسمان و خورشید نزدیک می‌شود. اینجا است که به تدریج عنصر آتش در او نمایان می‌شود. انعکاسی از نور در سیمرغ. بال‌های سیمرغ که به رنگ قرمز و یا ارغوانی نزدیک می‌شوند حالا دیگر تبلور آتش را در خود دارند. سیمرغ رفته رفته از آب به حرارت و سپس و نور و انرژی تبدیل می‌شود.

اما سیمرغ «خردمند» است. نه آنقدر به خورشید نزدیک می‌شود که بسوزد و نه آنقدر از آن دور می‌ماند که سرد و منجمد شود. این معنای حضور در بالا که هم چرخش سماعی و هم حرارت و انرژی را دارا است از سیمرغی حکایت می‌کند که گویا حالا «پخته» شده است؛ از «سی» گذشته است اما نسوخته است. هم خرد است و هم عشق، هم عصیان است و هم «بودش».

اما این هنوز پایان سیمرغ نیست. آب، هوا و آتش درهم تنیده‌اند تا سیمرغ استعلا یابد و دیگر بدون اینکه به سمت گذشته خود برگردد یا در گذشته خود تردید کند، نگاه هوشیار، اما عارفانه و عاشقانه که در رنگ سبز پدیدارشده است را به بالا هدایت کند و در اوجِ بودن و استعلا قرار می‌گیرد. حالا سیمرغ فقط اندام‌واره نیست، در خود هویت یافته است، از قطرات پراکنده و شکل نایافته به حضوری «سماعی» و سپس «خردمند» استحاله یافته است.

سیمرغ سی و ششمین جشنواره فجر از سی گذشته است اما نسوخته است؛ ولی بی‌شک از زمانِ جنینی به زمانِ اسطوره‌ای و سپس زمانِ درگستره، استحاله یافته است. اما در نوستالژی زمانِ جنینی نیز به سر می‌برد.

 

طراح پوستر فجر: حمیدرضا بیدقی

نظرات

نظرات | 1 نظر
حمیدرضا بیدقی
1396/11/16 - 23:04
با سلام و احترام من حمیدرضا بیدقی هستم . طراح پوستر . از آقای دکتر گرامی بسیار سپاسگزارم . خوشحالم که آموختم . از راه دور روی ایشون رو میبوسم و از اینکه ایران عزیز نقدی درست و علمی بر این اثر کارسازی کرد بسیار سپاسگزارم .
rateup 2
 ratedown 0

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.