ion

حاتم قادری: اندر مستی و خماری جست‌وجوی نقشه‌راه

اندیشه /
شناسه خبر: 324589

انرژی مهندس بازرگان و هم نسلان او صرف پیدا کردن و ساختن «نقشه‌راه» بر اساس سنن گذشته شد. تیپ‌هایی چون شریعتی و جلال آل‌احمد نیز در این دسته قرار می‌گیرند. بعد از شهریور 20 ، بازرگان برای جست‌وجوی نقشه‌راه نخستین گام را با کتاب «راه طی شده» برداشت.

ایران آنلاین / گروه اندیشه:

از زمان مشروطه در جامعه ایران این تصور وجود داشت که در برخورد با دنیای جدید، باید «نقشه‌راهی» وجود داشته باشیم. در دوره مشروطه بحث بر سر این بود که دنیای جدید چگونه دنیایی است؟ و ما با آن باید چگونه برخورد کنیم؟ در این فضا، ما هنوز با «روشنفکران دینی» مواجه نشده بودیم؛ روشنفکر به این معنی که می فهمد دنیا بر یک پایه دیگری می‌چرخد و سعی می‌کند بر اساس دین فهم خود از تحولات جدید را شکل دهد. از این رو، جامعه به تدریج شروع به تولید «روشنفکری دینی» کرد. روشنفکری دینی دهه 20 ،مهمترین هدفش پاسخ به بحران و چالش هویتی بود؛ اینکه غرب چگونه موجودی است؟

تصور روشنفکران دینی بر این بود که می‌توانند از دل دین، نقشه‌راهی استخراج کنند که اگر به چنین نقشه‌راهی آگاه شویم، می‌توانیم هم به درک دنیای جدید برسیم و هم بفهمیم وضعیت تاریخ‌مندانه ما چگونه وضعیتی است و باید به چه سمتی برویم؟ روشنفکران دینی همچون مهندس بازرگان، بر این باور بودند که دین دارای نوعی نقشه‌راه است و می‌تواند برای همیشه خود را بر بشر عرضه کند.

«چپ جهانی» از دیگر عللی بود که بر ضرورت نقشه‌راه تأکید می‌کرد. آنان مجهز به ایدئولوژی بودند در نتیجه می‌توانستند برای بشر توضیح دهند که سرمایه‌داری و کاپیتالیسم چیست؟ کارگر کیست؟ و...

انرژی مهندس بازرگان و هم نسلان او صرف پیدا کردن و ساختن «نقشه‌راه» بر اساس سنن گذشته شد. تیپ‌هایی چون شریعتی و جلال آل‌احمد نیز در این دسته قرار می‌گیرند. بعد از شهریور 20 ، بازرگان برای جست‌وجوی نقشه‌راه نخستین گام را با کتاب «راه طی شده» برداشت.

این کتاب در عین حال که خوب خوانده شد، با شوربختی خاصی هم روبه‌رو شد. به این معنا که، بیش از آنکه وضعیت معرفتی پیدا کند، در خدمت رادیکالیسم سیاسی و ایدئولوژیک قرار گرفت. این در حالی است که می‌توانستیم از رهگذر آن، ده‌ها سال بحران‌های معرفتی‌مان را مورد کنکاش قرار دهیم که اگر می‌شد چه بسا اکنون در جای دیگری ایستاده بودیم.

بازرگان در کتاب «راه طی شده» به این فکر می‌کند که غرب چیست؟ و در کجا ایستاده است؟ بازرگان خود از معدود کسانی بود که نسبت به غرب با تمام شاکله‌های تمدنی‌اش «آری‌گو» بود و بر دستاوردهای آن مهر تأیید می‌زد و آن را لزوما گمراه‌کننده نمی‌دانست. اما این خوانش از کتاب او مغفول ماند و ما هنوز از غرب هراس داریم.

بازرگان که خود «راه طی شده» را می‌نویسد در اواخر عمر، به اینجا می‌رسد که اساسا نقشه‌راهی وجود ندارد ما صدها سال است که به دنبال چیزی هستیم که ما را افسون کرده است و قرار نبود چنین نقشه‌ای وجود داشته باشد. و این خوانش مهمی است که متأسفانه از کتاب او صورت نگرفت که اگر چنین دیده می‌شد چه بسا امروز وضعیت دیگری را شاهد بودیم.

 

مهندس بازرگان با مستی شروع کرد اما با خماری صبحگاهی تمام کرد این در حالی است هنوز خیلی‌ها در حالت مستی پیدا کردن نقشه‌راه هستند، اینکه چه زمانی ملت ما از این شب به صبح عبور کند، خود سؤال بزرگی است؟!.                

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.