ion

آنچه شایگان دوست می داشت/ آلبوم عکس

اندیشه /
شناسه خبر: 342843

دکتر شایگان، مجموعه Cantata های باخ را دوست داشت. از دیگر قطعات موسیقی که زنده یاد شایگان دوست می‌داشت و گاهی در فرصتی که پیش می‌آمد می‌شنیدند قطعه Moonlight sonata از بتهوون بود. وی همچنین به «رکوئیم» موتزارت علاقمند و بدان گوش می‌سپرد؛ رکوئیم یا مرثیه موتزارت از آخرین قطعاتی است که موتزات در طول زندگی خود ساخته است.

ایران آنلاین / گروه اندیشه:

دکتر داریوش شایگان، فیلسوف و روشنفکر نامدار، سیزدهم بهمن‌ ماه ۱۳۱۳ در تبریز دیده به جهان گشود. پدر وی از بازرگانان تبریز و مادرش از اهالی گرجستان بود. داشتن پدری شیعه و مادری سنی‌مذهب و همچنین درس خواندن در مدرسه فرانسوی‌زبان سن‌لوئی که از سوی کشیشان لازاری (ارامنه، آشوری‌ها و یهودیان) اداره می‌شد، از همان کودکی زمینه آشنایی او را با ادیان مختلف فراهم کرد و همین نقطه شروعی بود تا مفاهیمی چون «معنویت» و «هویت» در جهان مدرن از دغدغه‌های همیشگی او باشد.

 

 وی پیش از اتمام دوره دبیرستان، در پانزده سالگی به انگلستان رفت و پس از چهار سال برای ادامه تحصیل در رشته پزشکی به ژنو مهاجرت کرد اما دغدغه‌های معنوی به او امان نداد و پس از یک ترم، از پزشکی انصراف داد و علوم‌انسانی، هنر و ادبیات را ترجیح داد.

شایگان، به وسیله «ژان هربر» با اساتید هند آشنا شد و در بازگشت به تهران، با برهمن «ایندوشکر» استاد زبان سانسکریت دانشگاه تهران، آشنا شد و نزد او سانسکریت و ادبیات هند را فراگرفت. شایگان، همچنین از همراهان پروفسور هانری کربن؛ شیعه‌شناس و ایران‌شناس برجسته فرانسوی به شمار می‌رفت و آشنایی با او در پژوهش‌های وسیعش درباره فلسفه هند اثرگذار بود.

از جمله علمایی که شایگان از محضرشان بهره برد می‌توان به علامه طباطبایی، ابوالحسن رفیعی قزوینی، مهدی الهی قمشه‌ای و جلال‌الدین آشتیانی اشاره کرد. پیش از انقلاب، او بیشتر به سویه غیرسیاسی اسلام می‌پرداخت اما پس از انقلاب، به مطالعه گسترده در حوزه اسلام سیاسی همت گماشت و به تفاوت بنیادین آراء آنان با امثال علامه آشتیانی و طباطبایی پی برد.

اما شایگان در سال‌های اخیر، بیشتر بر معرفی شاعران ایرانی به فرانسوی‌زبانان و شاعران و نویسندگان فرانسوی به ایرانیان متمرکز شده بود.

*میراث فکری شایگان

از جمله آثار او می‌توان به کتاب «آسیا در برابر غرب»، «ادیان و مکتب‌های فلسفی هند» در ۲ جلد، «تصوف و هندوئیسم»، «افسون‌زدگی جدید»، «هویت چهل‌تکه و تفکر سیار»، «زیر آسمان‌های جهان» (گفتگو رامین جهانبگلو و شایگان)، «بت‌های ذهنی و خاطره‌های ازلی»، «سرزمین سراب‌ها»، «انقلاب دینی چیست؟»، «آمیزش افق‌ها»، «بینش اساطیری»، «پنج اقلیم حضور»، «در جست‌وجوی فضاهای گمشده»، «نگاه شکسته»، «جنون هشیاری» (ترجمه) و آخرین اثرش «فانوس جادویی زمان» اشاره کرد.

 

آنچه دوست می‌داشت

علی دهباشی، سردبیر مجله بخارا که رابطه نزدیکی با استاد شایگان داشت، «دوست‌داشت‌های شایگان» را اینگونه معرفی می‌کند:

1. «دکتر شایگان علاقه‌ زیادی به پاسکال و تفکر فلسفی او داشت، دکتر شایگان عمق فکر پاسکال را می‌ستودند و او را انسان واقعی در مواجه با قدرتی بزرگ می‌دیدند ». به زعم دهباشی، مقایسه‌ پاسکال و خیام نیز همواره برای دکتر جالب بود و پاسکال را نقطه مقابل خیام می‌دانست.

2. همچنین دهباشی تأکید می‌کند که «مونتنی» از دیگر متفکران مورد علاقه‌ دکتر شایگان بود. و همواره بر نوشتن کتابی درباره او تأکید می‌کرد. چنانکه در مقدمه کتاب «جنون هشیاری» (درباره بودلر است) اشاره می‌کند: «می‌خواهم سه کتاب درباره بودلر؛ پروست و مونتنی بنویسم» که بودلر و پروست را نوشتند و مونتنی را بیماری مجال نداد. در سفری که نیمه سال گذشته به پاریس داشت؛ مجموعه آثار مونتنی را که در مجموعه «پلیاد» انتشارات گالیمار منتشر شده بود را از کتابخانه پاریس خود آورد و یک بار هم تقریبا طرح کامل کتابی که می‌خواست درباره مونتنی بنویسند، را برای من عنوان کردند.

3. دکتر شایگان، همچنین مجموعه Cantata های باخ را دوست داشت و مدام تکرار می‌کرد که باخ بسیار تحت تأثیر Vivaldi  بوده است و از او وام گرفته است.

4. از دیگر قطعات موسیقی که زنده یاد دکتر شایگان دوست می‌داشت و گاهی در فرصتی که پیش می‌آمد می‌شنیدند قطعه Moonlight  sonata  از بتهوون بود. وی همچنین به «رکوئیم» موتزارت علاقمند و بدان گوش می‌سپرد؛ رکوئیم یا مرثیه موتزارت از آخرین قطعاتی است که موتزات در طول زندگی خود ساخته است.

 

*نقاط عطف سیر فکری او

محمد منصور هاشمی، پژوهشگر فلسفه، که رابطه نزدیکی با شایگان داشت از جمله افرادی است که پیرامون آراء او اندیشیده و در این خصوص، کتاب «آمیزش افق‌ها؛ منتخباتی از آثار داریوش شایگان» را روانه بازار نشر کرده است. در فصلی از این کتاب با عنوان «هویت‌اندیشان و میراث فکری احمد فردید» که (به داریوش شایگان اختصاص دارد)، آثار و اندیشه‌های دکتر شایگان را به سه دوره تقسیم می‌کند:

به زعم او؛ دوره اول که شاخص‌ترین بروزش کتاب «آسیا در برابر غرب» است کم‌وبیش با دغدغه‌هایی سنت‌گرایانه شروع می‌شود و با نقد رادیکال غرب از سویی و هویت‌جویی شرق‌ستایانه از سوی دیگر ادامه می‌یابد. البته در انتهای همان کتاب «آسیا در برابر غرب» فصلی هم هست با نام «تاریک‌اندیشی جدید» در نقد نگاه افراطی و ایدئولوژی‌زدگی که طبعا در آن دوره، چندان برجسته نمی‌شود.

 در دوره دوم، این نقد ایدئولوژی‌زدگی و ایدئولوژیک‌اندیشی کاملا بارز می‌شود که حاصلش کتاب‌های «انقلاب دینی چیست؟» و «نگاه شکسته: اسکیزوفرنی فرهنگی» است.

 دوره سوم، به نوعی جمع دو دوره پیش است و سنتز آن‌ دوره‌های قبلی که به معنایی همدیگر را تکمیل می‌کردند. کتاب شاخص این دوره «افسون‌زدگی جدید» است. کتابی که در آن، از سویی از تجدد و دستاوردهای آن دفاع می‌شود و از سویی از معنویت و سهم روح در آن سخن گفته می‌شود.

به زعم او، همه نوشته‌های بعدی شایگان هم در عرصه‌های متفاوت همگی در این حال و هوا ادامه پیدا می‌کند و آخرین اثر شایگان «فانوس جادویی زمان» نیز در همین حال و هوا است و هر دو جنبه را دربر دارد.

 

*سرانجام فیلسوف زمان ما

 

داریوش شایگان ساعت ۴ عصر پنجشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۶ دچار عارضه مغزی شدید شد و صبح پنجشنبه ۲ فروردین ۱۳۹۷ در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان فیروزگر تهران در ۸۳ سالگی چهره در نقاب خاک کشید. مراسم تشییع او در مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۶ فروردین ماه، برگزار شد که در پایان، حاضران در این مراسم شایگان را تا خانه ابدی‌اش در قطعه هنرمندان بهشت زهرا بدرقه کردند.

 

منبع عکس ها: bukharamag

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.