تیتانِ تنها در یوکوهاما

جام جهانی ۲۰۰۲ در کره و ژاپن، صحنه‌ی درخشش نسل طلایی مهاجمان بود؛ از رونالدو تا ریوالدو و رونالدینیو، فوتبال جهان در تبِ گل و خلاقیت می‌سوخت. اما در پایان این جشن بزرگ، جایزه‌ای که معمولاً سهم مهاجمان است، به مردی رسید که وظیفه‌اش نه گل‌زدن، بلکه جلوگیری از گل بود. الیور کان، ملقب به «تیتان»، نخستین و تنها دروازه‌بانی شد که توپ طلای جام جهانی را فتح کرد؛ دستاوردی که او را از یک بازیکن بزرگ به یک اسطوره‌ی تاریخی بدل ساخت.

آلمانِ ۲۰۰۲ با نسلی نه‌چندان درخشان وارد رقابت‌ها شد. کمتر کسی این تیم را جدی می‌گرفت و بسیاری انتظار حذف زودهنگامش را داشتند. اما در دل این تیم معمولی، یک عنصر غیرمعمول وجود داشت: الیور کان. او نه‌فقط کاپیتان بود، بلکه ستون روانی تیم محسوب می‌شد. چهره‌ای سرد، نگاهی خیره و حضوری که پیش از هر واکنشی، ترس را به مهاجمان منتقل می‌کرد. در تیمی که از نظر فنی محدودیت داشت، کان تبدیل به مزیت اصلی شد؛ یک رهبر تمام‌عیار که تیم را تا فینال بالا کشید.

عملکرد او در مرحله گروهی و حذفی، فراتر از استانداردهای معمول دروازه‌بانی بود. آلمان در شش بازی تا فینال تنها یک گل دریافت کرد؛ آن هم در لحظات پایانی دیدار برابر ایرلند. کان در بازی‌های حساس، بارها تیمش را نجات داد. مقابل آمریکا با واکنشی برق‌آسا روی ضربه سر لاندن داناوان، یکی از نمادین‌ترین سیوهای تاریخ جام جهانی را ثبت کرد. برابر پاراگوئه و سپس کره جنوبی، او عملاً دیواری نامرئی ساخت که عبور از آن تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسید.

اما فراتر از مهارت‌های فنی، آنچه کان را متمایز می‌کرد، روانشناسی جنگی او بود. او درون محوطه جریمه، قلمرویی مستقل ساخته بود؛ جایی که با فریادها، حرکات تند و نگاه‌های نافذ، پیش از شوت حریف، برنده‌ی نبرد ذهنی می‌شد. 

با این حال، سرنوشت در یوکوهاما تصمیم دیگری داشت. فینال برابر برزیل، تقابل نظم آلمانی با نبوغ آمریکای جنوبی بود. کان در حالی وارد زمین شد که تا آن لحظه تورنمنت بی‌نقصی را پشت سر گذاشته بود، اما از نیمه اول با آسیب‌دیدگی انگشت دست مواجه شد؛ آسیبی که بعدها مشخص شد در مهار توپ‌ها تأثیرگذار بوده است. با وجود درد، او بازی را ادامه داد؛ زیرا در فلسفه‌اش جایی برای تسلیم وجود نداشت.

در نیمه دوم، لحظه‌ای فرا رسید که تاریخ تغییر کرد. شوت ریوالدو با واکنش ناقص کان همراه شد و توپ از دستان او رها شد؛ رونالدو، شکارچی بی‌رحم محوطه جریمه، فرصت را از دست نداد و توپ را به گل تبدیل کرد. دومین گل برزیل نیز توسط همان رونالدو به ثمر رسید تا رؤیای آلمان پایان یابد. تصویر پایانی مسابقه، کان را نشان می‌داد که تنها کنار تیر دروازه ایستاده، دستکش‌هایش را به زمین دوخته و به افق خیره شده است؛ مردی که تا یک قدمی قله رفت اما در آخرین لحظه لغزید.

با وجود این پایان تلخ، جهان فوتبال قضاوت خود را پیش از فینال انجام داده بود. کان با تنها چند گل خورده و نمایش‌های خارق‌العاده، توپ طلا را دریافت کرد و عنوان بهترین دروازه‌بان تورنمنت را نیز از آن خود ساخت. 

میراث الیور کان فراتر از یک جام یا یک اشتباه است. او مفهوم دروازه‌بانی را از یک نقش تدافعی به یک جایگاه رهبری تغییر داد؛ جایی که شخصیت، اراده و حضور ذهنی به اندازه توانایی فنی اهمیت دارد.در یوکوهاما، تیتان سقوط نکرد؛ فقط برای لحظه‌ای انسانی شد.