داستان پیراهن عجیب انگلیسیها
کمیاب دوستداشتنی!
اگر در طول این جام جهانی، یکی از بازیهای تیم ملی انگلستان را در یک مکان عمومی تماشا کنید، احتمالاً هواداران زیادی را میبینید که انواع مختلفی از پیراهنهای این تیم را بر تن دارند. بسیاری از آنها نسخههای فعلی، چه پیراهن خانگی و چه پیراهن دوم را پوشیدهاند، اما رونق بازار پیراهنهای کلاسیک باعث شده است که مدلهای قدیمی نیز به وفور دیده شوند.
بیشتر این پیراهنها به دورهها و مسابقات خاطرهانگیز تیم ملی انگلستان تعلق دارند؛ از پیراهن سفید جام جهانی ۱۹۹۰ در ایتالیا گرفته تا پیراهن خاکستری یورو ۱۹۹۶ که اغلب نام شیرر پشت آن دیده میشود و همچنین پیراهن جام جهانی ۲۰۰۲.
با این حال، در میان آنها یک پیراهن وجود دارد که به هیچ تورنمنت بزرگی تعلق ندارد؛ پیراهنی که در هیچ رقابت رسمی پوشیده نشد و در واقع تنها در یک مسابقه مورد استفاده قرار گرفت. با وجود این، بیش از آنچه انتظار میرود در میان هواداران دیده میشود. کافی است یک بار آن را تشخیص دهید؛ از آن به بعد، احساس خواهید کرد که همهجا به چشمتان میآید.
پیراهنی که فقط یکبار پوشیده شد!
پیراهن مورد بحث، پیراهن سوم آبیرنگ تیم ملی انگلستان است که همزمان با جام جهانی ۱۹۹۰ طراحی و عرضه شد. این پیراهن از نظر طراحی شباهت زیادی به پیراهن سفید اصلی انگلستان در آن تورنمنت داشت و در کنار پیراهن دوم قرمز قرار میگرفت؛ پیراهن قرمزی که در جام جهانی ۱۹۹۰ هرگز استفاده نشد، اما در سالهای بعد هشت بار در مسابقات مختلف بر تن بازیکنان رفت؛ از جمله در تور تابستانی بدنام سال ۱۹۹۳ در ایالات متحده.
اما پیراهن آبی تنها یکبار مورد استفاده قرار گرفت؛ در دیدار مقدماتی جام ملتهای اروپا در ماه مه ۱۹۹۱، زمانی که انگلستان در ازمیر میهمان ترکیه بود. در آن مسابقه دنیس وایز، هافبک چلسی در نخستین بازی ملی خود تنها گل مسابقه و تنها گل دوران ملیاش را به ثمر رساند تا انگلستان با نتیجه ۱-۰ پیروز شود.
همین؛ فقط یک مسابقه، ۹۰ دقیقه و دیگر هرگز این پیراهن در دیداری برای تیم ملی بزرگسالان انگلستان استفاده نشد.
با این حال، امروزه این پیراهن بیش از بسیاری از طرحهایی که دهها بار توسط انگلستان پوشیده شده، در میان هواداران دیده میشود.
در دو بازی نخست مرحله گروهی انگلستان در آرلینگتون و فاکسبرو، تعداد قابل توجهی از هواداران این پیراهن را بر تن داشتند.
حتی در تبلیغ جام جهانی با حضور یورگن کلوپ نیز این پیراهن دیده میشود؛ جایی که یکی از هواداران، هنگام عبور از میان جمعیت با چهار لیوان نوشیدنی در دست، این لباس را پوشیده است و بعدها نیز هنگام جشن گرفتن گل، همچنان همان پیراهن آبی را بر تن دارد.
اما سؤال اصلی همچنان باقی است؛ چرا پیراهنی که فقط یکبار توسط تیم ملی بزرگسالان انگلستان استفاده شده، امروز تا این اندازه میان هواداران محبوب شده است؟
چرا پیراهن آبی فراموششده انگلستان اینقدر محبوب شده است؟
نخستین دلیل، گمنامی این پیراهن است. دستهای از هواداران فوتبال دوست دارند علاقهشان را به شکلی متفاوت نشان دهند؛ نه با پوشیدن پیراهنهای رایج، بلکه با انتخاب لباسهایی که کمتر کسی آنها را میشناسد؛ انگار میخواهند بگویند: «از من درباره پیراهنم سؤال کن.»
این پیراهن نهتنها قدیمی، بلکه بسیار کمیاب و ناشناخته است و همین ویژگی آن را به انتخابی جذاب برای هواداران حرفهای و کلکسیونرهای فوتبال تبدیل کرده است. گری بیرتون از وبسایت «کلاسیک فوتبال شرتس» این ویژگی را «جذابیت ضدفرهنگی» توصیف میکند؛ هرچند به گفته او، هرچه افراد بیشتری به سمت آن بروند، همین خاص بودن نیز بهتدریج از بین میرود.
اما سؤال اینجاست که پیراهنهای کماستفاده دیگری هم وجود دارند؛ پس چرا دقیقاً این یکی تا این اندازه محبوب شده است؟
پاسخ در ارتباط آن با جام جهانی ۱۹۹۰ نهفته است؛ تورنمنتی که جایگاه ویژهای در حافظه جمعی فوتبال انگلستان دارد.
گری بیرتون میگوید: «این پیراهن جایگاهی خاص در فرهنگ عامه پیدا کرده است. سالها طول کشید تا ما، بهعنوان هواداران فوتبال، درک کنیم که جام جهانی ۱۹۹۰ چه تأثیر عمیقی بر فوتبال انگلستان گذاشت.»
به گفته او، این پیراهن بیش از آنکه به یک مسابقه خاص گره خورده باشد، نماد همان جام جهانی و نقطه عطفی است که نگاه مردم انگلستان به فوتبال را تغییر داد.
راب وارنر، مدیر خلاق سابق آمبرو و بنیانگذار آژانس طراحی اسپارک، نیز در این باره میگوید: «آن تابستان، فوتبال ناگهان جذاب شد. کمکم این ذهنیت قدیمی که رفتن به فوتبال یعنی درگیری و آشوب از بین رفت. جام جهانی ۱۹۹۰ مثل یک جشن بزرگ برای فوتبال بود و نگاه مردم به این ورزش را برای همیشه تغییر داد.»
جایگاه فرهنگی این پیراهن با حضورش در موزیکویدیوی آهنگ معروف ورلد این موشن، سرود تیم ملی انگلستان در جام جهانی ۱۹۹۰، بیش از پیش تثبیت شد. برنارد سامنر، خواننده گروه نیو اُردر، این پیراهن را در ویدیو بر تن داشت و همین باعث شد لباس آبی انگلستان با یکی از ماندگارترین آثار موسیقایی مرتبط با فوتبال انگلیس پیوند بخورد. بعدها آمبرو حتی نسخهای ویژه از این پیراهن با الهام از گروه «نیو اُردر» تولید کرد که در آن، لوگوی ورلد این موشن جایگزین نشان سهشیر شده بود.
وارنر درباره این موضوع میگوید: «تا آن زمان، بیشتر آهنگهای فوتبالی کیفیت چندانی نداشتند. اما ناگهان گروه نیو اُردر وارد ماجرا شد و برنارد سامنر همین پیراهن را در ویدیو پوشید؛ اتفاقی که آن را به بخشی از فرهنگ عامه تبدیل کرد.»
از منظر طراحی نیز این پیراهن اهمیت ویژهای دارد. تا اوایل دهه ۱۹۸۰، بیشتر پیراهنهای ملی طراحیهای ساده و یکنواختی داشتند، اما در اواخر آن دهه فوتبال وارد عصر جدیدی شد و کیتها از لباس ورزشی صرف، به بخشی از دنیای مد تبدیل شدند. این پیراهن آبی انگلستان نیز یکی از نخستین نمونههای این تحول بود.
بیرتون میگوید: «همه ظهور طراحیهای متفاوت را با پیراهنهای دانمارک ۱۹۸۶ و هلند ۱۹۸۸ به یاد دارند. این نخستین پیراهن انگلستان بود که واقعاً آن تغییر بزرگ را نشان داد؛ شاید حتی تنها پیراهن تاریخ این تیم باشد که چنین طراحی جسورانه و متمایزی دارد.»
در نهایت، جذابیت این پیراهن فقط به تاریخچه آن محدود نمیشود. از نظر ظاهری نیز طراحی آن همچنان چشمنواز است. رنگ آبی، برخلاف رنگهای سنتی سفید و قرمز انگلستان، کاربرد روزمره بیشتری دارد و بهراحتی با لباسهای مختلف هماهنگ میشود. وارنر در این باره میگوید: «این پیراهن نه سفید است و نه قرمز؛ بیشتر یک لباس مناسب برای استایل روزمره محسوب میشود. با یک شلوار جین عالی به نظر میرسد و همین باعث شده همچنان محبوب باقی بماند.»
البته تقریباً نیازی به گفتن نیست که بیشتر پیراهنهای آبیای که این روزها در ورزشگاهها، بارها و محل تجمع هواداران در جریان جام جهانی دیده میشوند، نسخههای اصلی اوایل دهه ۱۹۹۰ نیستند. این پیراهن پس از آنکه آمبرو آن را دوباره روانه بازار کرد، به محصولی محبوب و فراگیر تبدیل شد. علاوه بر آن، شرکت اسکور دراو که در بازتولید پیراهنهای کلاسیک فوتبال تخصص دارد، نسخه اختصاصی خود را از این کیت عرضه کرد و با استقبال گستردهای روبهرو شد. محبوبیت این طرح به اندازهای بود که این شرکت بعدها نسخهای بازطراحیشده از جانشین آن، یعنی سومین پیراهن آبی انگلستان با نقش مورب سهشیر روی سینه و شانهها را نیز تولید کرد.
میکی فیلیپس از شرکت اسکور دراو میگوید: «این پیراهن برای هواداران انگلستان به نوعی لباس جایگزین تبدیل شده است. تمام ویژگیهایی را دارد که باعث میشود خریدار احساس کند انتخاب متفاوت و خاصی انجام داده است؛ لباسی که او را از کسی که صرفاً یک کپی معمولی از پیراهنهای قدیمی میخرد، متمایز میکند.»
البته دلیل سادهتری هم برای محبوبیت گسترده این پیراهن وجود دارد؛ قیمت آن. دستکم نسخه تولیدی اسکور دراو، بهمراتب ارزانتر از پیراهن رسمی فعلی تیم ملی انگلستان است. فروشگاه اسپورتس دایرکت، بزرگترین خردهفروش پوشاک ورزشی ارزانقیمت در بریتانیا، معمولاً این پیراهن را با تخفیف عرضه میکند و حتی با قیمت کامل نیز تقریباً نصف قیمت پیراهن رسمی انگلستان در جام جهانی است.
اما نسخههای اصلی آن بازی تاریخی کجا هستند؟ از نظر تئوری، تنها ۱۱ پیراهن اصل از دیدار مقابل ترکیه وجود دارد؛ ۱۰ پیراهن بازیکنان اصلی و یکی هم متعلق به استیو هاج که بهعنوان بازیکن تعویضی وارد زمین شد.
اما آیا بازیکنان آن بازی پیراهنهای خود را هنوز در اختیار دارند یا خیر؟ گری پالیستر آن را همراه با دیگر یادگاریهای دوران بازیگریاش در انبار نگهداری میکند. آلن اسمیت مدتی پیش به دنبال آن گشت، اما ظاهراً در طول سالها گم شده است. استوارت پیرس پیراهنش را همراه با سایر لباسهای دوران فوتبالش در جعبهای زیر راهپله خانه نگه میدارد.
برای جف توماس، این پیراهن ارزش ویژهای دارد، زیرا نخستین بازی ملی او با همین لباس انجام شد. او پیراهن را امضا کرده، قاب گرفته و در خانه به نمایش گذاشته است. دنیس وایز نیز به دلیل اینکه تنها گل ملی دوران حرفهای خود را با همین پیراهن به ثمر رساند، آن را در بهترین جای خانه روی دیوار نصب کرده است. لی دیکسون هم پیراهنش را به دخترش داده؛ پیراهنی که او، برخلاف انتظار، گاهی در زندگی روزمره نیز میپوشد.
بر اساس تصاویر ثبتشده پس از پایان مسابقه، دستکم سه بازیکن انگلستان پیراهن خود را با بازیکنان ترکیه عوض کردند. ارزشمندترین یادگاری نصیب رجب چتین، مدافع راست ترکیه شد که پیراهن شماره ۱۰ گری لینکر را به دست آورد. او هنوز هم این پیراهن را در کمد خانهاش نگهداری میکند. به این ترتیب، محل نگهداری بخش بزرگی از پیراهنهای اصلی آن مسابقه مشخص شده است.
انتهای پیام/