ضربات پنالتی در جام جهانی ۲۰۲۶؛ مرگ و زندگی
ضربات پنالتی، فوتبال را از یک بازی ساده به بیرحمانهترین شکل خود تبدیل میکند؛ یک بازیکن، یک دروازهبان و یک توپ که در فاصله ۱۲ یاردی از دروازه قرار گرفته است. زننده پنالتی به تنهایی از دایره میانی به سمت نقطه پنالتی حرکت میکند و دروازهبان روی خط دروازه منتظر میماند تا ضربهای را مهار کند که از نظر آماری حدود ۷۸ درصد مواقع به گل تبدیل میشود. یکی از ماندگارترین تصاویر تاریخ جامجهانی، مربوط به فینال سال ۱۹۹۴ است؛ جایی که روبرتو باجو آخرین پنالتی ایتالیا را مقابل برزیل به بالای دروازه فرستاد و با نگاه خیره به نقطه پنالتی، شاهد قهرمانی برزیل شد.
آن مسابقه نخستین فینال جام جهانی مردان بود که با ضربات پنالتی تعیین تکلیف شد. در جام جهانی ۲۰۲۲ نیز گونسالو مونتیل با حفظ آرامش خود، آخرین پنالتی آرژانتین را مقابل فرانسه به گل تبدیل کرد و قهرمانی آلبیسلسته را قطعی کرد. فوتبال آمریکا نیز خاطرات مهمی از ضربات پنالتی دارد. در سال ۱۹۹۱، تونی میولا با مهار سه پنالتی، تیم ملی ایالات متحده را به پیروزی ۴ بر ۳ مقابل هندوراس در ورزشگاه مموریال لسآنجلس رساند تا آمریکاییها نخستین قهرمانی خود در جام طلایی کونکاکاف را جشن بگیرند. اکنون که جام جهانی ۲۰۲۶ وارد مرحله حذفی شده است، هر مسابقه باید یک برنده داشته باشد. اگر دو تیم پس از ۹۰ دقیقه و سپس وقتهای اضافه همچنان مساوی باشند، سرنوشت صعود با ضربات پنالتی مشخص خواهد شد.
ضربات پنالتی چه زمانی تعیینکننده میشود؟
در مرحله گروهی جام جهانی، مسابقات میتوانند با نتیجه مساوی به پایان برسند و هر تیم یک امتیاز کسب کند. اما از مرحله حذفی به بعد، هر مسابقه باید یک برنده داشته باشد. اگر بازی پس از ۹۰ دقیقه مساوی باشد، دو تیم ۳۰ دقیقه وقت اضافه، شامل دو نیمه ۱۵ دقیقهای، برگزار میکنند. اگر پس از ۱۲۰ دقیقه نیز نتیجه مساوی باقی بماند، سرنوشت تیم صعودکننده با ضربات پنالتی مشخص خواهد شد. ضربات پنالتی پس از پایان رسمی مسابقه برگزار میشود. به همین دلیل، فینال جام جهانی ۲۰۲۲ به طور رسمی با نتیجه ۳ بر ۳ ثبت شده است و آرژانتین تنها در ضربات پنالتی با نتیجه ۴ بر ۲ فرانسه را شکست داد. همچنین گلهایی که در ضربات پنالتی به ثمر میرسند، جزو آمار گلهای بازیکنان در مسابقه محسوب نمیشوند و به مجموع گلهای آنها در طول ۱۲۰ دقیقه بازی اضافه نخواهد شد.
ضربات پنالتی چگونه زده میشود؟
هر تیم در ابتدا تا 5 پنالتی را به صورت متناوب میزند. هر ضربه باید توسط یک بازیکن متفاوت زده شود و هر تیم ترتیب خود را انتخاب میکند. فقط بازیکنانی که در پایان وقت اضافی در زمین حضور داشتند، یا به طور موقت برای درمان یا مشکل تجهیزات از زمین خارج شده بودند، واجد شرایط هستند. بازیکنان تعویضی، بازیکنان تعویض شده و هر کسی که اخراج شده باشد، نمیتوانند شرکت کنند. ضربات پنالتی زودتر به پایان میرسد اگر یک تیم برتری ایجاد کند که دیگری نتواند آن را جبران کند.
به عنوان مثال، اگر یک تیم پس از چهار ضربه هر کدام با نتیجه ۴-۲ پیش باشد، تیم بازنده فقط یک ضربه باقیمانده دارد و نمیتواند به تساوی برسد. اگر پس از 5 پنالتی هر تیم، نتیجه مساوی باشد، ضربات پنالتی وارد مرحله مرگ ناگهانی میشود. هر دو تیم هنوز باید همان تعداد پنالتی را بزنند؛ اگر تیم اول گل بزند، تیم دوم فرصت پاسخگویی دارد. ضربات پنالتی زمانی پایان مییابد که یک تیم گل بزند و دیگری در همان دور از دست بدهد. یک توالی «ABBA» که در آن یک تیم اول میزند و سپس دو تیم هر کدام دو پنالتی میزنند، مشابه یک تایبریک تنیس، در مسابقات جوانان فیفا و یوفا در سال ۲۰۱۷ آزمایش شد اما به طور دائمی پذیرفته نشد. آنها یک بار از سال ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹ در آمریکا از یک سیستم حتی غیرعادیتر استفاده کردند، زمانی که بازیهای مساوی با یک ضربه پنالتی ۳۵ یاردی تعیین میشد که در آن مهاجم به سمت دروازه دریبل میزد و 5 ثانیه فرصت داشت تا دروازهبان را شکست دهد.
ترتیب ضربات چگونه مشخص میشود؟
پیش از آغاز ضربات پنالتی، داور دو بار شیر یا خط انجام میدهد. در نخستین شیر یا خط، در صورتی که مشکل امنیتی یا ایرادی در زمین و دروازهها وجود نداشته باشد، مشخص میشود که ضربات در کدام سمت زمین برگزار خواهد شد. در دومین شیر یا خط، ترتیب ضربه زدن تیمها تعیین میشود. کاپیتان تیم برنده انتخاب میکند که تیمش نخستین پنالتی را بزند یا دومین پنالتی را. معمولاً تیمها ترجیح میدهند ضربه اول را بزنند، زیرا این موضوع میتواند فشار روانی بیشتری بر تیم مقابل وارد کند؛ تیمی که در بسیاری از مواقع مجبور میشود برای عقب نماندن، پنالتی خود را حتماً به گل تبدیل کند. البته پژوهشهای مختلف درباره میزان این برتری، نتایج یکسانی ارائه نکردهاند. برای مثال، پرتغال در مرحله یکهشتم نهایی یورو ۲۰۲۴ مقابل اسلوونی تصمیم گرفت دوم ضربه بزند و در نهایت با نتیجه ۳ بر صفر در ضربات پنالتی پیروز شد.
اگر همه بازیکنان پنالتی بزنند، چه اتفاقی میافتد؟
تمام بازیکنان واجد شرایط حاضر در زمین، از جمله دروازهبانها، باید یک بار پنالتی بزنند، پیش از آنکه هر بازیکنی اجازه داشته باشد دومین ضربه خود را بزند. اگر هر دو تیم ۱۱ بازیکن واجد شرایط داشته باشند و پس از ۲۲ ضربه همچنان نتیجه مساوی باشد، ضربات وارد دور دوم میشود. تیمی که در دور اول آغازکننده بوده، همچنان نخستین ضربه را خواهد زد، اما مربیان میتوانند ترتیب پنالتیزنان را نسبت به دور اول تغییر دهند. این اتفاق در یکی از دیدارهای مقدماتی جام یوفا در سال ۲۰۰۶ میان استارت نروژ و دروگدا یونایتد ایرلند رخ داد. پس از اینکه هر ۲۲ بازیکن یک بار پنالتی زدند، دو تیم وارد دور دوم شدند و در نهایت استارت با پیروزی ۱۱ بر ۱۰ در ضربات پنالتی راهی مرحله بعد شد.
متخصصان پنالتی چگونه انتخاب میشوند؟
برخی بازیکنان به دلیل آمار درخشانشان در زدن پنالتی یا تکنیک خاصی که برای فریب دروازهبان دارند، به عنوان متخصص پنالتی شناخته میشوند. برای مثال، ایوان تونی هنگام نزدیک شدن به توپ، به جای نگاه کردن به توپ، چشم از دروازهبان برنمیدارد تا واکنش او را بخواند. او در مرحله یکچهارم نهایی یورو ۲۰۲۴ مقابل سوئیس، در وقت اضافه به زمین آمد و چهارمین پنالتی انگلستان را با موفقیت به گل تبدیل کرد تا تیمش پس از تساوی ۱-۱، در ضربات پنالتی با نتیجه ۵ بر ۳ پیروز شود. سرمربیان میتوانند در صورتی که هنوز سهمیه تعویض داشته باشند، پیش از پایان وقت اضافه یک متخصص پنالتی را وارد زمین کنند. البته این بازیکن باید پیش از سوت پایان ۱۲۰ دقیقه وارد مسابقه شده باشد. همین قانون درباره دروازهبانها نیز صدق میکند.
یکی از مشهورترین نمونهها به جام جهانی ۲۰۱۴ برمیگردد؛ زمانی که لوئیس فنخال، سرمربی هلند، لحظاتی پیش از پایان وقت اضافه دیدار برابر کاستاریکا در مرحله یکچهارم نهایی، تیم کرول را به جای یاسپر سیلسن به میدان فرستاد. این تصمیم جواب داد؛ کرول در ضربات پنالتی دو ضربه را مهار کرد و هلند با برتری ۴ بر ۳ راهی نیمهنهایی شد.
ضربهزننده و دروازهبان در ضربات پنالتی چه کارهایی مجاز هستند، انجام دهند؟
ضربهزننده میتواند هنگام نزدیک شدن به توپ، سرعت خود را کم کند، مکث یا تردید داشته باشد، اما اجازه ندارد پس از کامل کردن حرکت خود، وانمود کند که قصد زدن توپ را دارد تا دروازهبان را فریب داده و وادار به شیرجه شود. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بازیکن با کارت زرد جریمه میشود و آن پنالتی نیز به عنوان یک ضربه از دسترفته ثبت خواهد شد. در ضربات پنالتی، چیزی به نام ضربه برگشتی وجود ندارد؛ یعنی اگر دروازهبان توپ را مهار کند یا توپ به تیر دروازه برخورد کند، ضربهزننده حق ندارد ریباند را تبدیل به گل کند. با این حال، اگر توپ پس از برخورد به دروازهبان یا چهارچوب دروازه، بدون دخالت بازیکن دیگری و در ادامه همان حرکت اولیه از خط دروازه عبور کند، گل محسوب میشود. دروازهبان باید هنگام زدن ضربه روی خط دروازه قرار داشته باشد و در لحظه ضربه، حداقل بخشی از یکی از پاهایش روی خط یا پشت آن باشد. او میتواند روی خط حرکت کند، اما اجازه ندارد پیش از ضربه، از خط جلوتر بیاید.
همچنین دروازهبان حق ندارد با طولانی کردن عمدی روند زدن پنالتی یا دست زدن به تیرها، تیر افقی یا تور دروازه، به شکلی غیرمنصفانه تمرکز ضربهزننده را بر هم بزند. اگر دروازهبان زودتر از موعد از خط دروازه جلو بیاید و همان پنالتی را مهار کند، ضربه باید تکرار شود. این اتفاق در جریان پیروزی ۴ بر ۲ انگلستان مقابل کرواسی در مرحله گروهی همین جام جهانی رخ داد. دومینیک لیواکوویچ نخستین پنالتی هری کین را مهار کرد، اما داور دستور به تکرار ضربه داد، زیرا دروازهبان پیش از ضربه از خط خود جلو آمده بود و یوشکو گواردیول نیز پیش از موعد وارد محوطه جریمه شده و توپ برگشتی را دفع کرده بود. هری کین در دومین تلاش خود موفق شد گلزنی کند.
انتهای پیام/