لیگ بیست و ششم بدون سرمربی خارجی

فصل بیست‌وششم لیگ برتر فوتبال ایران از یک جهت، نقطه عطفی در تاریخ این رقابت‌ها خواهد بود. برای نخستین بار پس از سال‌ها، لیگ با حضور کامل سرمربیان ایرانی آغاز می‌شود. اتفاقی که بیش از آنکه یک سیاست فنی باشد، حاصل شرایط اقتصادی، محدودیت‌های مالی باشگاه‌ها و شرایط کنونی کشور است. اکنون این فرصت در اختیار مربیان داخلی قرار گرفته تا ثابت کنند می‌توانند بدون اتکا به نام‌های خارجی، کیفیت فنی لیگ را ارتقا دهند و آینده فوتبال ایران را بسازند. کنکاش در تاریخچه لیگ برتر ایران نشان می‌دهد که فقط فصل اول لیگ برتر چنین شرایطی داشته که هیچ سرمربی خارجی در آن فعالیت نداشته است.

لیگی متفاوت با یک ویژگی تاریخی
فصل جدید لیگ برتر در حالی با حضور ۱۸ تیم برگزار خواهد شد که هیچ‌یک از تیم‌های حاضر، فصل را با سرمربی خارجی آغاز نمی‌کنند. اتفاقی که از زمان حرفه‌ای شدن فوتبال ایران تاکنون کم‌سابقه بوده است. البته در نخستین دوره لیگ برتر نیز تمامی نیمکت‌ها در اختیار مربیان ایرانی بود، اما از فصل‌های بعد، حضور مربیان خارجی به بخش جدایی‌ناپذیر فوتبال ایران تبدیل شد و در مقاطع مختلف، چهره‌های شناخته‌شده‌ای هدایت تیم‌های لیگ برتری را برعهده گرفتند.
سهراب بختیاری‌زاده، محمد ربیعی، محرم نویدکیا، مهدی رحمتی، مهدی تارتار، سعید اخباری، حمید مطهری، فراز کمالوند، مازیار زارع، امیر خلیفه‌اصل، سیروس پورموسوی، مجتبی حسینی، وحید رضایی و پیروز قربانی حضورشان در فصل آینده قطعی است. اگر مس رفسنجان در پلی‌آف بقا موفق شود، احتمال ادامه همکاری با مجتبی جباری نیز وجود دارد. از سوی دیگر، سعید دقیقی گزینه اصلی هدایت نساجی و قاسم شهبا نیز سرمربی مس شهر بابک خواهد بود.

اقتصاد، مهم‌ترین عامل این تغییر
اگرچه از منظر فنی نیز بسیاری از باشگاه‌ها به مربیان ایرانی اعتماد بیشتری پیدا کرده‌اند، اما نمی‌توان نقش مسائل اقتصادی را نادیده گرفت. افزایش هزینه‌های جذب مربیان خارجی، نوسانات نرخ ارز، مشکلات انتقال پول، پرونده‌های حقوقی در فیفا و فشارهای مالی باعث شده مدیران باشگاه‌ها با احتیاط بیشتری به سراغ گزینه‌های خارجی بروند.
در عین حال در سال‌های اخیر، بسیاری از قراردادهای خارجی نه تنها دستاورد قابل توجهی برای باشگاه‌ها نداشت، بلکه خسارت‌های مالی سنگینی نیز به فوتبال ایران تحمیل کرد. همین تجربه باعث شده باشگاه‌ها ترجیح دهند با هزینه‌ای منطقی‌تر از ظرفیت مربیان داخلی استفاده کنند.

فرصتی که نباید از دست برود
اکنون بهترین فرصت برای مربیان ایرانی فراهم شده و تمام نیمکت‌های لیگ در اختیار مربیان داخلی است و این یعنی فصل آینده، ویترین واقعی نمایش توان فنی مربیان ایرانی خواهد بود.
اگر این مربیان بتوانند کیفیت مسابقات را افزایش دهند، سبک بازی تیم‌های خود را به‌روز کنند، به فوتبال تهاجمی و مالکانه نزدیک شوند، از مربیگری سنتی فاصله بگیرند و در کنار نتیجه‌گیری، بازیکنان جوان بیشتری را به فوتبال ایران معرفی کنند، می‌توانند جایگاه خود را برای سال‌های آینده تثبیت کنند.
سال‌هاست یکی از انتقادهای جدی به لیگ برتر، محافظه‌کاری بیش از حد مربیان داخلی و اولویت دادن به نتیجه بر کیفیت بازی است. شاید بخشی از این وضعیت ناشی از سایه سنگین مربیان خارجی بوده اما اکنون می‌شود انتظار داشت آنها با آرامش بیشتری به مربیگری بپردازند و ارزش‌های فنی خود را به اثبات برسانند.

نگاه‌ها به سرمربی خارجی تغییر می‌کند؟
البته نباید این شرایط به این معنا تعبیر شود که فوتبال ایران دیگر نیازی به مربیان خارجی ندارد. تجربه نشان داده حضور مربیان خارجی بزرگ، در بسیاری از مقاطع به رشد فوتبال ایران کمک کرده است. چه در سطح باشگاهی و چه در تیم ملی، مربیان صاحبنام دانش، روش‌های نوین تمرینی و نگاه حرفه‌ای را وارد فوتبال ایران کرده‌اند و بسیاری از مربیان داخلی نیز از حضور کنار آنها تجربه کسب کرده‌اند.
بنابراین، اصل استفاده از مربی خارجی هرگز تصمیم اشتباهی نبوده است. آنچه همواره محل بحث بوده، انتخاب مربیان خارجی متوسط یا کم‌کیفیتی است که نه از نظر فنی تفاوت محسوسی با گزینه‌های داخلی داشته‌اند و نه دستاورد ویژه‌ای برای باشگاه‌ها به همراه آورده‌اند. اگر قرار باشد باشگاهی هزینه جذب مربی خارجی را بپردازد، این هزینه باید صرف مربی‌ای شود که واقعاً بتواند ارزش افزوده ایجاد کند و فوتبال ایران را یک گام به جلو ببرد.

آیا این معادله تا پایان فصل باقی می‌ماند؟
البته باید توجه داشت که آغاز لیگ بدون مربی خارجی، لزوماً به معنای پایان فصل با همین شرایط نیست. فوتبال ایران همواره نشان داده تغییرات روی نیمکت‌ها بسیار سریع اتفاق می‌افتد. اگر برخی تیم‌ها نتایج مطلوبی کسب نکنند، بعید نیست مدیران بار دیگر به سراغ گزینه‌های خارجی بروند و معادلات فعلی تغییر کند.
به همین دلیل، فصل بیست‌وششم را می‌توان آزمونی برای مربیان ایرانی دانست. آزمایشی که نتیجه آن می‌تواند آینده نیمکت‌های لیگ برتر را مشخص کند. اگر عملکرد آنها رضایتبخش باشد، اعتماد باشگاه‌ها و افکار عمومی به دانش داخلی افزایش خواهد یافت، اما اگر کیفیت فنی لیگ افت کند یا تیم‌ها از نظر تاکتیکی پیشرفتی نداشته باشند، احتمال بازگشت دوباره مربیان خارجی از میانه فصل دور از انتظار نخواهد بود.
آنچه مسلم است، فوتبال ایران وارد دوره‌ای تازه خواهد شد و رسوخ قابل توجه سرمربی‌های ایرانی به باشگاه‌ها وضعیتی کم‌سابقه را ایجاد خواهد کرد.