بازگشت مرد در سایه‌

 زین‌الدین زیدان پنج سال از دنیای مربیگری دور بوده است، اما حالا نوبت او رسیده تا هدایت تیم ملی فرانسه را برعهده بگیرد.
گاهی بعد از پایان یک همکاری طولانی، بهتر است مدتی فاصله ایجاد شود تا همه‌چیز دوباره ارزیابی شود. اما وقتی صحبت از زین‌الدین زیدان است، فوتبال فرانسه حاضر نیست بیشتر از این صبر کند.
دیدیه دشان یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فوتبال فرانسه است؛ کاپیتان و سرمربی قهرمان جام جهانی که همیشه منافع تیم را به هر چیز دیگری ترجیح داد. هرچند فرانسه در جام جهانی ۲۰۲۶ با شکست مقابل انگلیس حذف شد، اما فدراسیون فوتبال فرانسه با قدردانی ویژه از سال‌ها خدمات او با دشان خداحافظی کرد. معمولاً جانشینی چنین مربی موفقی کار آسانی نیست، اما زیدان یک استثناست.
تقریباً همه در فرانسه او را جانشین طبیعی دشان می‌دانند و انتظار می‌رود از اول سپتامبر کارش را آغاز کند. این اتفاق سال‌ها بود که پیش‌بینی می‌شد. هر زمان نتایج یا سبک بازی دشان مورد انتقاد قرار می‌گرفت، نام زیدان مطرح می‌شد و حتی زمانی که دشان موفق بود و تیم را به فینال‌ها می‌رساند، همه می‌دانستند که دیر یا زود این جایگزینی انجام خواهد شد.
نکته جالب اینجاست که زین‌الدین زیدان، ۵۴ ساله، پنج سال است که از فوتبال حرفه‌ای دور بوده، اما این موضوع تقریباً هیچ نگرانی‌ای برای کسی ایجاد نکرده است. دلیلش هم ساده است؛ او زیدان است و همین برای همه کافی به نظر می‌رسد.
اگر بخواهیم خیلی خلاصه او را معرفی کنیم، باید گفت زیدان یکی از بزرگ‌ترین فوتبالیست‌های تاریخ فرانسه است؛ بازیکنی که بسیاری او را بهترین فوتبالیست تاریخ این کشور می‌دانند، هرچند برخی از میشل پلاتینی یا کیلیان امباپه هم نام می‌برند. او نه‌تنها به خاطر توانایی‌های فنی، بلکه به خاطر شخصیت و جایگاهش، به یکی از نمادهای ماندگار فوتبال و فرهنگ فرانسه تبدیل شده است.
او به عنوان فرزند مهاجران شمال آفریقا، پیراهن تیم ملی فرانسه را به نماد امید تبدیل کرد. پس از قهرمانی در جام جهانی ۱۹۹۸، محبوبیتش به حدی رسید که تصویرش روی طاق پیروزی پاریس نقش بست و میلیون‌ها نفر شعار «زیدان رئیس‌جمهور» سر دادند؛ شعاری که شاید خیلی‌ها آن را جدی هم می‌گفتند. او اما آخرین بازی دوران حرفه‌ای خود، فینال جام جهانی ۲۰۰۶ را با اخراج به دلیل ضربه سر به حریفی که تحریکش کرده بود، به پایان رساند؛ صحنه‌ای که هنوز یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ فوتبال است.
زیدان بعد از دوران بازیگری هم موفقیت‌های بزرگی به دست آورد. او به عنوان سرمربی رئال مادرید، تیمش را به سه قهرمانی پیاپی لیگ قهرمانان اروپا رساند؛ افتخاری که هنوز تکرار نشده است.
اما در پنج سال گذشته، زیدان از فوتبال فاصله گرفته است. او بیشتر وقتش را با خانواده می‌گذراند، زندگی آرامی دارد و فقط گاهی در بازی‌های خیریه یا برنامه‌های تبلیغاتی شرکت می‌کند. از زمان جدایی از رئال مادرید هم همچنان در اسپانیا زندگی می‌کند و حالا علاوه بر پدر بودن، پدربزرگ هم شده است.
با این حال، دوری او از فوتبال باعث نشده کسی درباره شایستگی‌اش برای هدایت تیم ملی فرانسه تردید داشته باشد. زیدان سال‌ها منتظر این فرصت ماند و حالا به نظر می‌رسد زمان نشستن او روی نیمکت خروس‌ها فرا رسیده است.
مستند «۱۹۷۴، یک روز در حومه شهر» یکی از آثار معروف سینمایی فرانسه است.
این فیلم که از جریان انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۹۷۴ ساخته شده بود، نزدیک به ۳۰ سال منتشر نشد و بعد از نمایش، به خاطر دسترسی نزدیکش به چهره‌های اصلی سیاست فرانسه مورد توجه قرار گرفت.

یکی از معروف‌ترین بخش‌های مستند مربوط به والری ژیسکار دستن است. او که مطمئن بود انتخابات را می‌برد، در پاسخ به این سؤال که برای قطعی شدن پیروزی چه باید بکند، گفت: «هیچ کاری نکنم و هیچ حرفی نزنم.» به اعتقاد او، بهترین راه این بود که از هر اتفاق یا حاشیه غیرمنتظره دور بماند.
زین‌الدین زیدان هم از زمانی که در سال ۲۰۲۱ از مربیگری کنار رفت، تقریباً همین روش را در پیش گرفت. او عمداً از فوتبال و حاشیه‌هایش فاصله گرفت و در این مدت تقریباً هیچ اظهارنظری نکرد.
با اینکه در جریان جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا حضور داشت، سکوتش را حفظ کرد. دلیل اصلی حضورش هم حمایت از پسرش، لوکا زیدان، در دروازه تیم ملی الجزایر بود. هر چهار پسر زیدان فوتبالیست حرفه‌ای هستند و او می‌خواست در کنار خانواده، بازی‌های لوکا را از نزدیک ببیند.
زیدان نمی‌خواست با حضور رسانه‌ای یا اظهارنظرهایش، تمرکز دیدیه دشان و تیم ملی فرانسه را به هم بزند یا به سوژه‌ای برای حاشیه تبدیل شود. همین سکوت باعث شد بازگشت احتمالی او به نیمکت فرانسه بدون جنجال باشد.
او همچنین در فینال جام جهانی حضور داشت و در جایگاه ویژه، کنار چهره‌هایی مانند تیموتی شالامی و کایلی جنر، بازی را تماشا کرد.
اینکه زیدان در تمام دوران خداحافظی دیدیه دشان از تیم ملی فرانسه سکوت کرد و کنار ماند، نشان‌دهنده احترام و شخصیت او بود.
در فرانسه همه می‌دانستند که زیدان در سال‌های اخیر آماده نشستن روی نیمکت تیم ملی است. با این حال، هرچه انتقادها از سبک بازی دشان و طولانی شدن حضورش روی نیمکت بیشتر می‌شد، این موضوع گاهی برای او شرایط دشواری ایجاد می‌کرد.
دشان پس از حذف فرانسه در جام جهانی ۲۰۲۶ درباره تصمیمش برای کناره‌گیری گفت: «خودم تصمیم گرفتم که زمان رفتن رسیده است؛ نه به خاطر خودم، بلکه به خاطر تیم ملی فرانسه. فضای اطراف من بیش از حد سمی شده بود و تیم ملی شایسته چنین شرایطی نبود.»
دشان و زیدان سال‌ها هم‌تیمی بودند و نقش مهمی در قهرمانی تاریخی فرانسه در جام جهانی ۱۹۹۸ داشتند. دشان به عنوان کاپیتان، رهبر تیم بود و همیشه روحیه بازیکنان را بالا نگه می‌داشت. زیدان هم مغز متفکر و ستاره فنی تیم محسوب می‌شد. اگر زیدان چهره اصلی آن تیم بود، دشان کسی بود که تیم را کنار هم نگه داشت و نقش مهمی در رسیدن فرانسه به نخستین قهرمانی جهان‌اش ایفا کرد.
انتقال هدایت تیم ملی فرانسه از دیدیه دشان به زین‌الدین زیدان، برای فوتبال این کشور اتفاقی احساسی است.
فدراسیون فوتبال فرانسه می‌خواهد دشان با احترام و قدردانی از سال‌ها خدمتش از تیم ملی خداحافظی کند. او در مجموع ۲۹۰ بازی به عنوان بازیکن و سرمربی برای فرانسه حضور داشت؛ آماری که نزدیک به ۳۰ درصد از تمام مسابقات تاریخ تیم ملی فرانسه از سال ۱۹۰۴ را شامل می‌شود.
زیدان هم در سال ۲۰۲۲ و در آستانه پنجاهمین سال تولدش، در گفت‌وگویی کم‌سابقه با روزنامه «اکیپ» درباره آینده‌اش صحبت کرد. او در آن مصاحبه گفت: «کار من با تیم ملی فرانسه هنوز تمام نشده است.»
زیدان ادامه داد: «من می‌خواهم دوباره به تیم ملی فرانسه برگردم. بهترین اتفاق زندگی فوتبالی من حضور در این تیم بود. اگر روزی فرصت هدایت تیم ملی به وجود بیاید، آن را قبول می‌کنم. این بزرگ‌ترین آرزوی من است.»

دشان و زیدان، با وجود موفقیت‌های مشترک، شخصیت‌های متفاوتی دارند. دشان همیشه فردی نزدیک به فدراسیون و چهره‌ای مردمی بوده و سال‌ها بدون سروصدا در برنامه‌های مختلف فوتبال فرانسه حضور داشته است.
اما زیدان جایگاه متفاوتی دارد. هر بار که در انظار عمومی ظاهر می‌شود، توجه زیادی به خود جلب می‌کند. کاریزمای او به حدی است که حضورش برای بسیاری از هواداران، ترکیبی از جذابیت یک ستاره بزرگ و احترام به یک اسطوره ملی است.
از نظر فنی و تاکتیکی، بعید است با آمدن زیدان تغییرات بزرگی در تیم ملی فرانسه ایجاد شود.
فرانسه تیمی آماده و قدرتمند را از دشان تحویل می‌گیرد و زیدان نیازی ندارد همه چیز را از ابتدا بسازد. او پیش‌تر هم گفته بود که مهم‌ترین وظیفه یک مربی در تیم‌های بزرگ، حفظ آرامش و اعتمادبه‌نفس بازیکنان است. با این حال، انتظار می‌رود تیم تحت هدایت او فوتبال هجومی‌تر و جسورانه‌تری ارائه دهد.
البته یک نکته جالب هم وجود دارد. تیم ملی فرانسه با نایک قرارداد دارد، در حالی که زیدان سال‌هاست با آدیداس همکاری می‌کند. به همین دلیل، هماهنگی در این زمینه نیازمند مدیریت دقیق خواهد بود.
همچنین پیش‌بینی می‌شود زیدان تغییرات زیادی در کادر فنی ایجاد کند. یکی از نام‌هایی که گفته می‌شود ممکن است به کادر او اضافه شود، فابین بارتز، دروازه‌بان سابق تیم ملی فرانسه و قهرمان جام جهانی ۱۹۹۸ است.
حالا، پس از پنج سال دوری از فوتبال، زیدان بار دیگر به مرکز توجه بازمی‌گردد؛ اسطوره‌ای که قرار است تیم ملی فرانسه را وارد فصل تازه‌ای از تاریخ خود کند.