چگونه دنیا فضای استادیوم را کنترل می‌کند؟
از «مجازات جمعی» به سوی «مسئولیت فردی»
در حالی که فوتبال ایران همچنان بر سر نحوه برخورد با تخلفات سکوها در الگوی تکرارشونده «جریمه، محرومیت، فراموشی» گرفتار است، تجربه جهانی در 2 دهه گذشته مسیر متفاوتی را طی کرده است؛ حرکت از تنبیه تماشاگر بی‌نام به سمت شناسایی و پاسخگویی فرد خاطی.
ستون فقرات این رویکرد در انگلیس، «حکم منع فوتبال» (FBO) است. دادگاه می‌تواند فرد خاطی را بین 3 تا 10 سال از حضور در تمام مسابقات تحت نظارت در بریتانیا و محوطه اطراف استادیوم منع کند؛ نقض حکم تا 6 ماه حبس و جریمه نامحدود دارد و در آستانه رقابت‌های بین‌المللی، پلیس، گذرنامه دارندگان این احکام را جمع‌آوری می‌کند. در فصل ۲۰۲4-۲۰۲3، ۸۲۵ حکم جدید صادر شد و بیش از ۲۱۰۰ حکم فعال در جریان است. نتیجه این است که «هزینه تخلف» برای فرد مشخص و بازدارنده می‌شود، نه برای باشگاهی که ممکن است بارها جریمه شود و همچنان به کار خود ادامه دهد.
ایتالیا نیز از 2 دهه پیش کنترل 2 مرحله‌ای ورودی، دوربین مداربسته و بلیت‌های شخصی‌سازی‌شده و غیرقابل‌انتقال را اجرا کرده است. در اسپانیا، بخش عمده بلیت‌های بارسلونا و رئال مادرید به اعضای کانون هواداران این 2 تیم فروخته می‌شود و همین موضوع، امکان نفوذ هواداران حریف به بخش‌های مختلط را کاهش می‌دهد. در آمریکای جنوبی، برزیل از ۲۰۲۵ استفاده از کنترل بیومتریک (اثر انگشت یا چهره) را در ورزشگاه‌های بالای ۲۰ هزار صندلی الزامی کرده است؛ باشگاه پالمیراس اکنون «دقیقاً می‌داند چه کسی روی کدام صندلی نشسته» و در پرونده قتل یک هوادار در سال ۲۰۲۳، عامل را در چند ساعت با تطبیق تصاویر ورودی و فیلم‌های خیابانی شناسایی کرد.
نکته راهبردی، تغییر موضع نهادهای حاکمیتی است. یوفا در کنفرانس امنیتی مادرید از توصیه شورای اروپا حمایت کرد که بر اساس آن، مجازات جمعی مانند بستن سکو باید «فقط استثنا» باشد و اولویت به شناسایی و مجازات فرد مسئول داده شود؛ مگر آنکه خطر امنیتی جدی با اقدامات ملایم‌تر قابل حل نباشد. این چرخش، پاسخی به انتقادهای فزاینده از کارآمدی تحریم‌های جمعی است.
البته مسیر یکسان نیست. در آلمان، پیشنهاد بلیت شخصی‌شده و تشخیص چهره با مقاومت گسترده هواداران روبه‌رو شد و در نشست وزیران کشور (دسامبر ۲۰۲۵) از دستور کار خارج شد. این تجربه هشداری است که فناوری کنترل، بدون همراهی فرهنگ هواداری، می‌تواند به ضرر فوتبال تبدیل شود.
جمع‌بندی تجربه جهانی روشن است، کنترل فضای استادیوم با «اعلام ممنوعیت» یا «بستن سکو» محقق نمی‌شود؛ با ایجاد زنجیره‌ای از بلیت قابل‌ردیابی، شناسایی فردی، مسئولیت حقوقی مشخص و اجرای قطعی مجازات فردی محقق می‌شود. فوتبال ایران در این زنجیره، هنوز در حلقه اول ایستاده است.
انتهای پیام/
ستون فقرات این رویکرد در انگلیس، «حکم منع فوتبال» (FBO) است. دادگاه می‌تواند فرد خاطی را بین 3 تا 10 سال از حضور در تمام مسابقات تحت نظارت در بریتانیا و محوطه اطراف استادیوم منع کند؛ نقض حکم تا 6 ماه حبس و جریمه نامحدود دارد و در آستانه رقابت‌های بین‌المللی، پلیس، گذرنامه دارندگان این احکام را جمع‌آوری می‌کند. در فصل ۲۰۲4-۲۰۲3، ۸۲۵ حکم جدید صادر شد و بیش از ۲۱۰۰ حکم فعال در جریان است. نتیجه این است که «هزینه تخلف» برای فرد مشخص و بازدارنده می‌شود، نه برای باشگاهی که ممکن است بارها جریمه شود و همچنان به کار خود ادامه دهد.
ایتالیا نیز از 2 دهه پیش کنترل 2 مرحله‌ای ورودی، دوربین مداربسته و بلیت‌های شخصی‌سازی‌شده و غیرقابل‌انتقال را اجرا کرده است. در اسپانیا، بخش عمده بلیت‌های بارسلونا و رئال مادرید به اعضای کانون هواداران این 2 تیم فروخته می‌شود و همین موضوع، امکان نفوذ هواداران حریف به بخش‌های مختلط را کاهش می‌دهد. در آمریکای جنوبی، برزیل از ۲۰۲۵ استفاده از کنترل بیومتریک (اثر انگشت یا چهره) را در ورزشگاه‌های بالای ۲۰ هزار صندلی الزامی کرده است؛ باشگاه پالمیراس اکنون «دقیقاً می‌داند چه کسی روی کدام صندلی نشسته» و در پرونده قتل یک هوادار در سال ۲۰۲۳، عامل را در چند ساعت با تطبیق تصاویر ورودی و فیلم‌های خیابانی شناسایی کرد.
نکته راهبردی، تغییر موضع نهادهای حاکمیتی است. یوفا در کنفرانس امنیتی مادرید از توصیه شورای اروپا حمایت کرد که بر اساس آن، مجازات جمعی مانند بستن سکو باید «فقط استثنا» باشد و اولویت به شناسایی و مجازات فرد مسئول داده شود؛ مگر آنکه خطر امنیتی جدی با اقدامات ملایم‌تر قابل حل نباشد. این چرخش، پاسخی به انتقادهای فزاینده از کارآمدی تحریم‌های جمعی است.
البته مسیر یکسان نیست. در آلمان، پیشنهاد بلیت شخصی‌شده و تشخیص چهره با مقاومت گسترده هواداران روبه‌رو شد و در نشست وزیران کشور (دسامبر ۲۰۲۵) از دستور کار خارج شد. این تجربه هشداری است که فناوری کنترل، بدون همراهی فرهنگ هواداری، می‌تواند به ضرر فوتبال تبدیل شود.
جمع‌بندی تجربه جهانی روشن است، کنترل فضای استادیوم با «اعلام ممنوعیت» یا «بستن سکو» محقق نمی‌شود؛ با ایجاد زنجیره‌ای از بلیت قابل‌ردیابی، شناسایی فردی، مسئولیت حقوقی مشخص و اجرای قطعی مجازات فردی محقق می‌شود. فوتبال ایران در این زنجیره، هنوز در حلقه اول ایستاده است.
انتهای پیام/