استانداردهای سختگیرانه AFC، ضعف زیرساختی فوتبال ایران را دوباره به صدر اخبار آورده است
فوتبال زیر سقف غفلت
فوتبال ایران سالهاست با یک تناقض جدی دستوپنجه نرم میکند؛ ورزشگاههایی که در نگاه اول، از نظر ظاهر، ظرفیت و امکانات اولیه قابل قبول به نظر میرسند، اما به محض آنکه پای استانداردهای بینالمللی به میان میآید، فهرست بلندبالایی از کمبودها و نواقص آنها آشکار میشود. ورود جدیتر کنفدراسیون فوتبال آسیا به موضوع استانداردسازی ورزشگاهها و حتی رتبهبندی آنها، بیش از هر زمان دیگری فاصله زیرساختهای فوتبال ایران با معیارهای روز قاره را نمایان کرده و مدیران فوتبال کشور را در برابر یک آزمون جدی قرار داده است؛ آزمونی که عبور از آن با تصمیمهای مقطعی و وعدههای تکراری امکانپذیر نخواهد بود.
در میان ورزشگاههای فوتبال ایران، استادیوم امام رضا(ع) مشهد، فولاد آرنا و نقشجهان اصفهان همواره در فهرست مجموعههای مجهزتر کشور قرار داشتهاند. این ورزشگاهها دستکم از نظر دو پیششرط مهم برای دریافت گریدهای A و B، یعنی ظرفیت مورد نیاز و مسقف بودن سکوها، شرایط قابل قبولی دارند. بر اساس الزامات مطرح شده، ورزشگاههای متقاضی گرید A باید بیش از ۲۰ هزار نفر ظرفیت داشته باشند و برای دریافت گرید B نیز ظرفیت بیش از ۱۰ هزار نفر ضروری است. البته برخورداری از این دو ویژگی به معنای عبور از تمام مراحل استانداردسازی نیست و نمیتوان آنها را ملاک کافی برای تأیید نهایی یک مجموعه ورزشی دانست.
در این میان، وضعیت ورزشگاه آزادی، مهمترین و شناختهشدهترین استادیوم فوتبال کشور، اهمیت ویژهای دارد. پروسه بازسازی این مجموعه از مرداد ۱۴۰۳ آغاز شده، اما با گذشت بیش از دو سال، هنوز به مرحله آمادگی کامل نرسیده است. مسئولان وعده دادهاند طلسم آمادهسازی آزادی در آخر دیماه شکسته شود، اما یک نکته مهم همچنان پابرجاست: این ورزشگاه با وجود تمام تغییرات و اقداماتی که در جریان بازسازی آن انجام شده، فاقد سقف است. حالا با توجه به استانداردهای جدید کنفدراسیون فوتبال آسیا، اگر آزادی به دنبال دریافت گرید A باشد، باید موضوع مسقف کردن سکوها را نیز در دستور کار قرار دهد؛ الزامی که میتواند برنامه زمانی اعلام شده برای بهرهبرداری از این مجموعه را با ابهام جدی روبهرو کند. به بیان دیگر، احتمال دارد حتی وعده آمادهسازی ورزشگاه تا پایان دیماه نیز با مانع تازهای مواجه شود.
واقعیت این است که استانداردهای AFC به سکوهای مسقف و تعداد صندلیها محدود نمیشود. یک ورزشگاه برای میزبانی مسابقات در سطح مورد تأیید کنفدراسیون فوتبال آسیا، باید مجموعهای از امکانات تخصصی و زیرساختی را در اختیار داشته باشد؛ از اتاق کنفرانس مطبوعاتی و جایگاه خبرنگاران گرفته تا مرکز رسانه، اینترنت پرسرعت و پایدار، میکسدزون و جایگاههای VIP، سیستم روشنایی، ژنراتور و منبع برق پشتیبان، سیستم اعلام عمومی، پارکینگ، مسیرهای دسترسی استاندارد، امکانات تردد افراد دارای معلولیت و حتی فضای اختصاصی استقرار خودروهای پخش تلویزیونی نیز بخشی از این الزامات هستند. بنابراین حتی ورزشگاههایی که در شرایط فعلی نسبت به سایر مجموعههای کشور وضعیت بهتری دارند، برای رسیدن به استانداردهای مورد تأیید AFC همچنان باید مسیر قابلتوجهی را طی کنند.
مسأله مهمتر، زمان و هزینهای است که اجرای این تغییرات به فوتبال ایران تحمیل میکند. استانداردسازی یک ورزشگاه با چند اقدام ظاهری، تعمیرات محدود یا بازسازیهای مقطعی محقق نمیشود. بسیاری از اصلاحات مورد نیاز به طراحی مجدد بخشهایی از مجموعه، تأمین تجهیزات تخصصی، تخصیص بودجه و هماهنگی میان چندین نهاد اجرایی نیاز دارد. طی کردن چنین پروسهای در یک هفته یا حتی یک ماه امکانپذیر نیست. از سوی دیگر، برگزاری مسابقات لیگ برتر نیز محدودیتهای اجرایی بیشتری ایجاد میکند و در عمل دست مدیران ورزشگاهها را برای انجام عملیات گسترده بازسازی و اصلاح زیرساختها میبندد.
نکته قابل تأمل آن است که الزامات کنفدراسیون فوتبال آسیا موضوع تازهای نیست. سالها قبل درباره ضرورت ارتقای زیرساختها و مهلتهای تعیین شده برای انطباق با استانداردهای جدید هشدار داده شده بود، اما به نظر میرسد تا زمانی که خطر محرومیت از میزبانی جدی نشده بود، این هشدارها جایگاه چندانی در اولویتهای مدیریتی نداشتند. اکنون که AFC با معیارهای سختگیرانهتری به سراغ ورزشگاههای ایران آمده، موجی از تحرک و پیگیری در میان مسئولان به راه افتاده است؛ تحرکی که اگر زودتر شکل میگرفت، شاید امروز بسیاری از این کمبودها به چالش جدی فوتبال کشور تبدیل نمیشدند.
نباید فراموش کرد که بخش مهمی از عقبماندگی فعلی، حاصل سالها تعلل، بیتوجهی به هشدارها و تصمیمگیریهای مقطعی است. مسأله دیگر تنها دریافت یک گرید یا حفظ امتیاز میزبانی نیست؛ اعتبار فوتبال ایران و توانایی آن برای رقابت در سطح قاره نیز به کیفیت زیرساختهایش گره خورده است. وقتی حتی ورزشگاههای به ظاهر مجهز کشور برای عبور از فیلتر AFC با کمبودهای متعدد روبهرو هستند، طبیعتاً وضعیت سایر مجموعهها نگرانکنندهتر خواهد بود.
کنفدراسیون فوتبال آسیا قرار نیست به دلیل کمبود بودجه، اختلاف میان دستگاهها یا عقبماندگی مدیریتی فوتبال ایران، از استانداردهای خود عقبنشینی کند. دیگر نمیتوان با وعده بازسازی، برگزاری جلسه و مکاتبههای اداری برای این مسأله زمان خرید. فوتبال ایران ناگزیر است هزینه سالها غفلت از زیرساختهای خود را بپردازد و ورزشگاههایش را به معیارهای روز نزدیک کند؛ در غیر این صورت، باید بهتدریج با از دست دادن حق میزبانی و مواجهه با محدودیتهای بیشتر کنار بیاید. زنگ هشدار مدتهاست به صدا درآمده، اما به نظر میرسد مسئولان فوتبال ایران تازه متوجه جدیت آن شدهاند.
سرخابیها در حسرت یک خانه
استقلال و پرسپولیس با وجود جایگاه و اعتباری که در فوتبال کشور دارند، همچنان از داشتن ابتداییترین زیرساخت یک باشگاه حرفهای، یعنی ورزشگاه اختصاصی محروماند. بازسازی ورزشگاه آزادی بار دیگر این ضعف قدیمی را به نمایش گذاشته؛ جایی که سرخابیها برای میزبانی از رقبای خود ناچار شدهاند به ورزشگاه شهرقدس نقل مکان کنند و همچنان خانه ثابتی برای برگزاری مسابقاتشان نداشته باشند. این وضعیت در حالی ادامه دارد که موضوع ساخت ورزشگاه اختصاصی برای استقلال و پرسپولیس بارها به یکی از وعدههای مدیران این دو باشگاه تبدیل شده و حتی در مقاطعی طرحهایی هم برای تحقق آن مطرح شده است؛ اما در نهایت هیچکدام از این ایدهها به مرحله اجرا نرسیدهاند. نتیجه سالها وعده و بیعملی، شرایطی است که امروز دو قطب اصلی فوتبال ایران برای تعیین محل میزبانی خود با چالش مواجهاند. اینکه استقلال و پرسپولیس هنوز از یک استادیوم اختصاصی بی بهرهاند، معضلی بزرگ در فوتبال ایران است که حالا بیشتر از هر وقت دیگری به چشم میآید.
پارس شیراز؛ از رویای B تا کابوس C
در حالی که مهدی تاج چند روز پیش ورزشگاه پارس شیراز را تنها گزینه ایران برای دریافت گرید B معرفی کرده بود، اظهارات تازه یکی از مسئولان مرتبط با فرآیند استانداردسازی نشان میدهد که رتبه این ورزشگاه هنوز قطعی نیست و حتی احتمال قرار گرفتن آن در جمع ورزشگاههای گرید C نیز وجود دارد؛ موضوعی که ادعای رئیس فدراسیون را با تردیدهای تازهای مواجه کرده است.
ریشه این ابهام به روند ارزیابی ورزشگاهها و الزاماتی بازمیگردد که سال گذشته از سوی ستاد استانداردسازی به مدیران و مسئولان مجموعههای ورزشی ابلاغ شده است. در واقع، برخورداری پارس شیراز از گرید B به اجرای کامل این الزامات بستگی دارد؛ موضوعی که هنوز در جریان بررسیهای نهایی قرار دارد و نمیتوان درباره تحقق آن با قطعیت اظهارنظر کرد. اطلاعات فعلی فدراسیون نیز بیشتر براساس گزارشهای دریافتی از مسئولان ورزشگاه و ارزیابیهای قبلی است، نه نتیجه نهایی بازرسیها.
یکی از مسئولان مرتبط با این پرونده که تمایلی به انتشار نامش نداشت، در گفتوگو با «ایران ورزشی» درباره شرایط پارس شیراز توضیح داد: «سال گذشته در ستاد استانداردسازی که حالا وظایف آن به بخش صدور مجوز باشگاهی منتقل شده، یکسری موارد به مدیران عامل و مسئولان ورزشگاهها اعلام شد. اگر آن موارد در ورزشگاه پارس شیراز اجرا شده باشد، این استادیوم گرید B را دریافت میکند، اما اگر اجرایی نشده باشد، باید در جریان بررسیها مشخص شود که چه رتبهای خواهد گرفت.»
این توضیحات نشان میدهد که برخلاف اظهارات رئیس فدراسیون، دریافت گرید B برای ورزشگاه پارس شیراز هنوز بر پایه یک ارزیابی نهایی و تأییدشده نیست. اجرای الزامات ابلاغی، شرط اصلی دستیابی به این رتبه است و تا زمانی که ناظران وضعیت موجود را بررسی و انطباق آن با استانداردهای موردنظر را تأیید نکنند، نمیتوان درباره جایگاه قطعی این ورزشگاه اظهارنظر کرد. سابقه برخی اظهارات غیرقطعی و وعدههای تحققنیافته فدراسیون در حوزههای مختلف نیز حساسیت نسبت به این ادعا را بیشتر میکند.
قرار است پس از پایان بررسیها، براساس آییننامه جدید کنفدراسیون فوتبال آسیا، جدول رتبهبندی و دستهبندی ورزشگاهها در چارچوب فرآیند صدور مجوز باشگاهی منتشر شود. به گفته این مسئول، پیشبینی میشود این روند طی دو تا سه ماه آینده به پایان برسد و وضعیت ورزشگاههای کشور بهصورت عمومی اعلام شود. اهمیت این ارزیابی زمانی بیشتر میشود که بدانیم در فصل جاری، ورزشگاههای دارای گرید C نیز امکان میزبانی مسابقات لیگ نخبگان و لیگ قهرمانان آسیا سطح دو را دارند، اما از فصل آینده تنها ورزشگاههای دارای گرید A و B مجاز به میزبانی این رقابتها خواهند بود.
نکته قابل توجه دیگر، محدودیت اختیارات باشگاهها در رفع نواقص زیرساختی است. مالکیت بسیاری از ورزشگاهها در اختیار شهرداریها، شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، ادارات کل ورزش و جوانان و سایر نهادها قرار دارد و باشگاهها تنها از طریق اجاره از این امکانات استفاده میکنند. بنابراین، پس از اعلام نتایج، مسئولیت رفع ایرادات باید به نهادهای مالک ابلاغ شود تا برای برطرف کردن آنها اقدام کنند.
اکنون پارس شیراز در موقعیتی قرار گرفته که فاصله میان وعده و واقعیت آن تنها با ارزیابی رسمی مشخص خواهد شد. اما آیا این ورزشگاه همان استثنایی است که تاج از آن سخن گفته یا این که این ورزشگاه هم در فهرست ورزشگاههای گرید C قرار میگیرد؟ پاسخ این پرسش را نه اظهارات مدیران و گزارشهای اولیه، بلکه بررسی نهایی براساس استانداردهای جدید AFC مشخص خواهد کرد.
انتهای پیام/