وداع با نگارگر طناز و شوخ طبع

سعیده احسانی‌راد، گروه فرهنگی:امیرهوشنگ جزی‌زاده، هنرمند برجسته و پیشکسوت هنرهای تجسمی ایران که در هفتم اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۱۲ در اصفهان متولد شد و بیش از هشت دهه از عمر خود را در مسیر خلق آثار هنری گذراند و ۱۸ دی ۱۴۰۴ چشم از این جهان فروبست.
در کارنامه هنری او، آثاری در حوزه‌های مختلف چون نگارگری، طراحی، نقاشی ایرانی، صنایع دستی، فرش، معماری و طراحی شهری به چشم می‌خورد.
از آثار تزئینات معماری او می‌توان به نگارگری در آستان قدس حرم رضوی به مدت ۵ سال، سردر بیرون بانک خون اصفهان، آرامگاه صائب و نمای بیرون هتل شاه عباس اصفهان اشاره کرد.
او دارنده مدال نقره بروکسل است و یکی از آثارش به موزه سلطنتی بریتانیا اهدا شد.
محمدعلی رجبی دوانی، نگارگر درباره تأثیر استاد جزی‌زاده در هنرهای سنتی اصفهان گفت: «خدا رحمت کند استاد جزی‌زاده بزرگوار را. ایشان از یادگارهای هنرستان هنرهای زیبای اصفهان است که از این هنرستان استادان بزرگی چون استاد فرشچیان فارغ التحصیل شدند و هنرمندان دیگری که همه آنها در جایگاه‌های هنری خودشان مؤثر بودند.»
او ادامه داد: «آن زمان در هنرستان هنرهای زیبای اصفهان هنرجوها در یک رشته خاص تحصیل می‌کردند اما به دلیل وجود کارگاه‌های مختلف و شرکت درآنها با هنرهای دیگر هم آشنا می‌شدند. در بین رشته‌های هنرهای سنتی مهم‌ترین رشته هنر نگارگری بود و مبنای هنر نگارگری طراحی سنتی بود. به همین منظور اگر کسی با رشته‌های مختلف هنری آشنا نباشد نمی‌تواند طراح خوبی باشد. استاد جزی‌زاده با اینکه یکی از اساتید شناخته شده و برجسته نگارگری بود طراح سنتی موفقی هم بود که از جمله آن می‌توان به طراحی‌های کاشی‌ و اماکن دیگر در اصفهان اشاره کرد. این نشان از جامعیتی است که ایشان متناسب با برنامه‌های هنری هنرستان در رشته‌های مختلف هنری داشتند.»
رجبی تأکید می‌کند که نسل اول هنرجوها در هنرستان هنرهای زیبای اصفهان خیلی کار می‌کردند و از شیوه خاصی از هنر و نزد استادانی که در آن دوره در هنرستان بودند پیروی می‌کردند مثل حاج میزرا آقا امامی.
به اعتقاد رجبی این شیوه‌های خاص مبتنی بر اصول گذشته بود و در عین حال رویکردی هم به زمان امروزی ما داشت. استاد جزی‌زاده به دلیل تعهدی که در تربیت دانشجو داشت با آغوش باز به سؤالات هنرجوها پاسخ می‌داد و لحظه‌ای از انتقال هنرش به شاگردانش غفلت نمی‌کرد. این ویژگی باعث ایجاد علاقه به نسل‌های دیگر شد و در ترویج هنر سنتی نقش زیادی ایفا کرد.
او شوخی طبعی و خوش مشربی و طنازی را از ویژگی‌های برجسته اخلاقی استاد جزی‌زاده برشمرد و گفت: «از نظر اخلاقی استاد جزی‌زاده بسیار متواضع، خوش‌رو و شوخ بودند و در جمع استادان و دانشجویان همه را به بهجت می‌آوردند. ایشان از حضور و دعوت به جلسات ابایی نداشتند تا هنرمندان را به ادامه راه هنر تشویق کنند.»
رجبی در پاسخ به این سؤال که استاد جزی‌زاده و استاد فرشچیان در نگارگری چه ویژگی‌های مشترک و متفاوتی داشتند اظهار کرد:«ویژگی‌های مشترکی که بین استاد جزی‌زاده و استاد فرشچیان بود برداشتن گام‌های رو به جلو برای هنرهای سنتی بود که این شیوه با تکیه بر اصول و سنت تابع نوآوری‌ها هم بود که امروز تأثیر این استادان را در نگارگران و طراحان سنتی اصفهان می‌بینیم. استاد جزی‌زاده پیرو مکتب اصفهان بودند و اعتقادی به استفاده از هنرهای بیگانه در نگارگری نداشتند.»
سید محمد تقی موحد ابطحی- گرافیست و عکاس- از شاگردان استاد جزی‌زاده در اصفهان درباره این استاد فقید گفت: «استاد جزی‌زاده یکی از مؤسسین و پایه‌گذاران هنرستان هنرهای زیبای اصفهان بود و من سال ۱۳۶۱ در رشته نقاشی آنجا درس می‌خواندم. استاد جزی‌زاده از اساتید اصلی این هنرستان بودند و مینیاتور، آناتومی و پرسپکتیو را تدریس می‌کردند.»
ابطحی درباره تأثیر استاد جزی‌زاده در تربیت هنرمندان در اصفهان گفت: «سال ۶۱ بعد از چند سال وقفه اولین دوره پذیرش هنرجو در هنرستان هنرهای زیبای اصفهان انجام شد، خیلی از هنرمندان فعلی در اصفهان که همدوره من هستند در ایران حتی در سطح بین‌الملل بدون اغراق الفبای هنر را از استاد جزی‌زاده یاد گرفتند. حضور ایشان در هنرستان هنرهای زیبا بسیار مهم بود.
او به ویژگی‌های خاص اخلاقی استاد جزی‌زاده اشاره کرد و افزود: «سال ۶۱، ۲۱ هنرجو در هنرستان هنرهای زیبا تحصیل می‌کردند که استاد جزی‌زاده بدون در نظر گرفتن رابطه استاد و شاگردی با تک تک هنرجوها رابطه خوبی داشت؛ خودشیفته و مغرور و متکبر نبود.»
 استاد جزی‌زاده جزو هنرمندان تراز اول و صاحب نام در دنیاست که با استاد فرشچیان و استاد عیسی بهادری که مؤسس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان بود خیلی روابط نزدیکی داشت معتقدم هنرمندان هم نسل من ازاستاد جزی‌زاده تأثیرزیاد و آموزش‌های فراوان گرفتند و کسب فیض کردند حتی این ارتباط بعد از سال‌ها که شاگردان‌شان به مرحله استادی رسیدند هم با استاد جزی‌زاده حفظ شد به طوری که استاد به نمایشگاه‌های شاگردانش می‌رفت و آموزه هایش را در اختیار آنها قرار می‌داد و نقاط قوت و ایرادات را گوشزد می‌کرد.
ابطحی با تأکید بر این نکته که هنر اصلی استاد جزی‌زاده مینیاتور بود اما در معماری و هنرهای سنتی و گرافیک تسلط داشت که بخشی از طراحی و کاشیکاری‌های هتل شاه عباسی اصفهان از کارهای ایشان است. استاد جزی‌زاده در گرافیک هم حرف‌های زیادی برای گفتن داشت و درباره پوسترها و لوگو‌هایی که شاگردانش کار کرده بودند نظر می‌داد ایده‌های جهانی داشت و شاگردانش معلم بزرگی را از دست دادند.
او در پاسخ به این سؤال که فضای هنری مخصوصاً هنرهای سنتی اصفهان چقدر از استاد جزی‌زاده تأثیر گرفته گفت: «بسیاری از نقشه‌های قالی اصفهان کار استاد جزی‌زاده است تمام هنرمندان و افرادی که در میدان نقش جهان و چهار باغ فرش فروشی داشتند. احترام زیادی برای استاد قائل بودند و از ایشان دعوت می‌کردند در زمینه صنایع دستی خصوصاً فرش نظر دهند. هنرهای دستی اصفهان از استاد جزی‌زاده بسیار تأثیر گرفته و در محافل از نبوغ استاد در هنرهای اصفهان صحبت می‌شود.
ابطحی متذکر شد:« ایشان بسیار متواضع و خاکی و از لحاظ اخلاقی سرآمد بود، خوش اخلاقی و گشاده رویی شان زبانزد خاص و عام بود و خنده به لب دیگران می‌آوردند. با دوچرخه به هنرستان هنرهای زیبای اصفهان می‌رفت حتی در همین اواخر که کهولت سن باعث دوری استاد از محافل هنری شده بود همیشه یکی از مدعوین به برنامه‌های هنری در اصفهان بود.»
او درباره ارتباط استاد جزی‌زاده و استاد فرشچیان گفت: «پرسپکتیو در مینیاتور اصیل و ایرانی وجود نداشت آناتومی در طراحی سنتی ایرانی خیلی عجیب و غریب و پیشرفته نبوده؛ استاد فرشچیان تحولی که در این کار ایجاد کرد پرسپکتیو را وارد فضای نگارگری ایرانی کرد و به آناتومی در طراحی تأکید زیادی داشتند به طوری که آناتومی درست را در نگارگری‌های استاد فرشچیان شاهد هستیم اما نگارگرهای قدیمی به اینها توجه نداشتند و فقط به جنبه احساسی و زیبایی می‌پرداختند و آناتومی و پرسپکتیو در کارهایشان رعایت نمی‌شد. در هنرستان از زبان استاد جزی‌زاده شنیده بودیم که استاد فرشچیان این تحولات را در نگارگری ایجاد کردند و ما را تشویق به پیروی از ایشان می‌کردند، استاد جزی‌زاده در هنرستان آناتومی را تدریس می‌کردند و به رعایت آناتومی در طراحی‌ها تأکید زیادی داشتند اما به نظرم در پرسپکتیو خیلی با استاد فرشچیان هم عقیده نبودند حتی در نگارگری‌های شان این نکته خیلی رعایت نمی‌شد و بیشتر بر نگارگری اصیل ایرانی تأکید داشتند.»