رئیس پژوهشگاه فضایی ایران در گفتوگو با «ایران» مطرح کرد
تجاریسازی صنعت فضایی در خدمت زندگی و معیشت مردم
یکی از برنامههای دولت چهاردهم، توسعه صنایع فضایی و نگاه ویژه به اقتصاد فضا با حمایت حداکثری بخش خصوصی، اشتغالزایی در این عرصه، استفاده از ظرفیت دانشگاهها و توانمندی بانوان و حضور در بازارهای بینالمللی بوده است.
میترا جلیلی، دبیر گروه علم و فناوری: این نگاه در همه بخشهای صنعت فضایی کشور جاری است و مصداق عمل به وعدهها را میتوان در پرتاب ماهوارهها، ساخت ایستگاهها و اجرای پروژههای مختلف پژوهشی و کاربردی در پژوهشگاه فضایی ایران دانست. یکی از بزرگترین دستاوردهای این پژوهشگاه، طراحی و ساخت ماهواره ناهید 2 و پرتاب موفقیتآمیز آن با پرتابگر سایوز روسی به فضا بود؛ ماهوارهای که بخش اعظم آن به دست بانوان توانمند و پژوهشگر حوزه فضا ساخته شد. البته نسخه دوم ناهید 2 قرار است با ماهواره بر بومی و ایرانی راهی فضا شود.
مدیریت کاملاً زنانه ناهید 2
رئیس پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به اینکه در دولت چهاردهم توجه ویژهای به موضوع بانوان شده، از انتخاب یک بانوی متخصص حوزه فضا که برای اولینبار به عنوان معاون پژوهشی پژوهشگاه فضایی ایران انتخاب شده خبر داد و یادآور شد: «حدود 150 زن متخصص حوزه فضا در این بازوی کلیدی علمی و فناورانه وزارت ارتباطات فعالیت دارند و 19 نفر از این بانوان هم در مشاغل مدیریتی پژوهشگاه حضور دارند.»
وحید یزدانیان در ادامه توضیح داد: «با توجه به اینکه صنعت فضایی در سالهای گذشته بیشتر به حوزههای دفاعی و نظامی نزدیک بوده، نسبت زنان به مردان در کل اکوسیستم فضایی کشور، نمیتواند عدد بالایی باشد که البته این نسبت، تفاوت معناداری با میانگین جهانی ندارد. اما از آنجا که ماهوارهها بخش غیرنظامی فضا محسوب میشوند، میتوان گفت بیش از 50 درصد متخصصان فعال پژوهشگاه در حوزه ماهواره را بانوان تشکیل میدهند.» او با اشاره به اینکه در دولت چهاردهم در فرآیندها و فعالیتهای مختلف پژوهشگاه، از توانمندی زنان بهره گرفته میشود، نمونه بارز آن را نقش پررنگ بانوان در طراحی و ساخت ماهواره ناهید 2 دانست. رئیس پژوهشگاه فضایی یادآورشد: «به طور کلی ساخت ماهواره، یک پروژه کلان و بزرگ است که از تعداد زیادی زیرسیستم ازجمله زیرسیستم توان، زیرسیستم مخابراتی و... تشکیل شده است. در این پروژه، هم مجری کل پروژه ناهید، هم مجریان 4 زیرسیستم ماهواره از بانوان متخصص پژوهشگاه فضایی بودهاند که البته به دلایل امنیتی، از بردن نام آنها معذورم.»
یزدانیان حرکت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به سمت کاربردی سازی حوزه فضا و ساخت ماهواره و همچنین حضور رو به رشد بانوان در رشتههای دانشگاهی مرتبط با بخش فضایی ازجمله هوافضا، مهندسی مکانیک، مهندسی کامپیوتر، مهندسی برق، مهندسی پلیمر و فیزیک را زمینهساز چشمانداز مثبت حضور بانوان در صنعت فضایی کشور دانست.
او موضوع دیگری را که در دولت چهاردهم با قدرت انجام شده است حمایت از دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی در حوزه فضایی دانست و یادآور شد: «از پروژهها و پایاننامههای دانشجویی در حوزه فضا حمایت میکنیم.»
یزدانیان گفت: «در دولت چهاردهم در گام اول نگاه ما به تکمیل پروژههای نیمه تمام است که یکی از آنها تکمیل و پرتاب ناهید 2 بود. نسخه دوم ناهید 2 هم ساخته شده و قرار است با ماهواره بر بومی و ایرانی راهی فضا شود. نمونه دوم ماهواره پارس 1 نیز آماده پرتاب است.» او پیشرفت ساخت ایستگاههای زمینی سلماس، چناران و چابهار را نیز از دیگر تلاشهای دولت در حوزه فضا دانست که به ثمر نشسته است.
شکلگیری زیست بوم اقتصاد فضا
یزدانیان، رویکرد رئیس پژوهشگاه فضایی ایران را گذار از مفهوم «پرتاب برای پرتاب» به مفهوم «پرتاب برای ارائه خدمات» دانست و افزود: «هرچند تعداد بالای پرتاب، جذابیت خودش را دارد ولی درنهایت، درحال حاضر چیزی برای مردم ملموس نیست.» رئیس پژوهشگاه فضایی در ادامه گفت: «از آنجا که ماهوارهها میتوانند در موضوع کشاورزی، مدیریت منابع آب، مدیریت گرد و غبار و هوا و حتی در راهبری و ناوبری تأثیرگذار باشند، تلاش داریم در پایان دولت چهاردهم، مردم تأثیر خدمات ماهوارهای را در زندگی و معیشت خود احساس کنند.»
یزدانیان در ادامه با تأکید دوباره بر تمرکز دولت چهاردهم بر کاربردیسازی فناوریهای فضایی گفت: «معتقدم با توجه به اهمیت بخش فضایی، اصلیترین کاری که باید انجام دهیم، شکلگیری زیست بوم اقتصاد فضاست تا بازیگران مختلفی درآن حضور یابند و البته یکی از مهمترین این بازیگران، شرکتهای دانش بنیان و نوپا هستند؛ شرکتهایی که درمقایسه با میانگین جهانی و با توجه به بزرگ بودن این بازار در جهان، تعداد آنها در کشور چندان زیاد نیست و باید برای توسعه این شرکتها و ورود آنها به صنعت فضایی تلاش کرد.» وی همچنین با اشاره به اینکه درحال حاضر بخش فضایی کشور سهم چندانی از تولید ناخالص داخلی کشور (GDP) ندارد، ابراز امیدواری کرد با تجاریسازی، بتوان این سهم را در پایان دولت چهاردهم به عدد مشخص و مناسبی رساند.
رئیس پژوهشگاه فضایی با اشاره به تلاشهای دولت در بخشهای مختلف فضا ازجمله استمرار و تکمیل پروژههای نیمهتمام و کلید زدن پروژههای جدید، یادآور شد: «در دولت چهاردهم، بحث ارتقای کاربردها بسیار مورد توجه قرار گرفته است. به عنوان مثال هرچند پیش از این تصاویر ماهواره خیام به دست ما میرسید ولی کار تجاری انجام نشده بود؛ موضوعی که در این دوره مورد توجه قرار گرفته و درحال ارتقای کاربردها هستیم.» یزدانیان افزود: «در گام نخست، بسته به نیاز دستگاههای اجرایی کشور ازجمله شهرداریهای مختلف کشور، سازمان محیطزیست، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و... قراردادهایی با آنها بسته شد تا به این ترتیب مدیریت شهری، الگوی کشت و... کاملاً هوشمندانه انجام شود.»
توسعه اشتغالزایی در حوزه فضا
رئیس پژوهشگاه فضایی ایران بر درآمدزا و اشتغالزا بودن صنعت فضایی در جهان تأکید کرد و یادآور شد:«اگر ایلان ماسک بخش عمدهای از سرمایه خود را به حوزه فضا میآورد، این بدان معناست که این حوزه، اقتصادی است. هرچند درحال حاضر در بخش نظامی، دولتی، دانشبنیانها و بخش دانشگاهی، تعدادی روی پروژههای فضایی کار میکنند ولی این اشتغالزایی کافی نیست و باید به سمت شرکتهای ارائه دهنده سرویس برویم. از این رو، برای همکاری با بخش خصوصی، اعلام آمادگی کردهایم تا درصورت تمایل برای ارائه خدمات تجاری، وارد شوند و ما هم در سود آن مشارکت کنیم.»
حل ابرچالشها
به گفته این مقام مسئول، در کشور ابرچالشهایی وجود دارد که میتوان آنها را با استفاده از ظرفیت ماهوارهها حل کرد. یزدانیان یادآور شد:« اگر بتوانیم با تصاویر ماهوارههای سنجشی، کسب و کارهای محلی تعریف کنیم، علاوه بر اشتغالزایی، گام بزرگی برای حل این چالشها برداشته میشود. رئیس پژوهشگاه فضایی در ادامه یکی از این چالشها را عدم تعادل در کشت محصولات کشاورزی دانست.
به عنوان مثال نمیتوان به دلیل کمآبی، کشت برنج را به عنوان ماده غذایی پایه در کشور ممنوع کرد اما میتوان همانند سایر کشورهای دنیا، با کمک ماهوارههای سنجشی مشخص کرد که باید در چه منطقهای، چه محصولی را کاشت، یا در یک بازه زمانی مشخص، دریافت که این منطقه درحال رفتن به سمت خشکسالی است.به این ترتیب، از کشت محصولات آب بر مانند برنج یا هندوانه در این منطقه جلوگیری میشود تا بحران کم آبی و خشکسالی را راحتتر بتوان مدیریت کرد. با فعالیت شرکتهای خصوصی ارائه دهنده سرویس تجاری به صورت منطقهای، به عنوان مثال میتوان در هریک از استانهای سیستان و بلوچستان، یزد، کرمان و...علاوه بر ایجاد کسب و کار، از هدررفت آب هم جلوگیری کرد.»
آغاز مطالعات ماهواره ناوبری بومی
یزدانیان در پاسخ به سؤالی درباره توان ایران برای ساخت ماهوارههای ناوبری هم گفت: «با توجه به طراحی ماهوارههای سنجشی و ارتباطی در کشور، ساخت ماهوارههای ناوبری برای ما چندان سخت نیست و اگر پیش از این، سراغش نرفتهایم به خاطر بازار آن و تجربه جهانی بوده است. واقعیت این است که به دلیل بحثهای اقتصادی، حداقل 80درصد تمرکز دنیا بر ماهوارههای ارتباطی است، این رقم برای ماهوارههای سنجشی به 18 تا 19 درصد و برای ماهوارههای ناوبری به یک تا 2درصد میرسد. حتی ایلان ماسک هم به دلایل اقتصادی، سراغ ماهواره ناوبری نرفته و درحال توسعه ماهواره ارتباطی است چراکه مردم سرویس اینترنت و تلفن میخواهند. درواقع چندسالی است که در دنیا برخی کشورها ازجمله انگلیس، ژاپن و چین سراغ ماهوارههای ناوبری خودشان رفتهاند. ازآنجاکه ما در جنگ 12روزه، در مسائل ناوبری دچار مشکل شدیم مطمئناً باید سراغ ماهوارههای ناوبری هم برویم حتی اگر در این مقطع زمانی، از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد.»
استارلینک ایرانی
یزدانیان در پاسخ به سؤالی درباره توانمندی ایران برای تبدیل ماهواره ناهید 2 به استارلینک ایرانی هم گفت: «موضوع مهم در حوزه ماهواره، رسیدن به پلتفرم اصلی و طراحی درست، دستیابی به دقت بالا و... است؛ بعد از این مرحله، تنها با افزایش تعداد آن، میتوانید به منظومه ماهوارهای شبیه استارلینک دسترسی پیدا کنید.ما به لحاظ فنی، هیچ مشکلی برای ساخت این منظومه نداریم اما باز هم موضوع اقتصادی به میان میآید.
اساساً پروژههای فضایی، هم در حوزه تأمین و هم در حوزه ساخت، باید به صورت بینالمللی و با مشارکت، اجرا شوند و اگر سرویس دهی آنها تنها کشوری باشد، قطعاً پروژه شکست میخورد. در حوزه ارائه سرویس هم باید نگاه بینالمللی داشته باشیم؛ به عنوان مثال اگر 200 ماهواره ارتباطی به عنوان منظومه راه بیندازیم و فقط به داخل کشورخدمات ارائه دهیم، به صرفه نیست. اصلاً یکی از دلایل عدم شکلگیری چنین اکوسیستمی، این بوده که ما فقط میخواستهایم به داخل کشور سرویس بدهیم درحالی که نگاه، باید منطقهای باشد. به عنوان مثال با توجه به تجارب دنیا، میتوان با کشورهایی مانند ترکیه، چین، امارات، قطر و...مشارکت کرد تا درنهایت این پروژه، توجیه اقتصادی داشته باشد. ما به همه این موارد فکر کردهایم، در حال انجام مذاکرات بینالمللی با چینیها و روسها هستیم و در ادامه، سراغ کشورهای دیگر هم خواهیم رفت.»
تحریم و دیپلماسی فضایی
رئیس پژوهشگاه فضایی با اشاره به اینکه تحریمها کار را برای پژوهشگران حوزه فضا در ایران سخت کرده و هزینهها را هم بالاتر برده، یادآور شد:« همین تحریمها باعث شد محققان حوزه فضا، شروع به ساخت و توسعه زیرسیستمهای مختلف کنند و کار به جایی برسد که بیش از 95درصد ماهواره ناهید، کاملاً بومی و ساخت داخل باشد.» یزدانیان درباره دلیل غیربومی بودن 5درصد باقیمانده قطعات ماهواره ناهید نیز یادآورشد: «معمولاً در یک ماهواره، برای افزایش ضریب اطمینان و کاهش آسیبهای احتمالی، به عنوان مثال، دو سنسور بومی و یک سنسور خارجی استفاده میشود که از برندهای مختلف باشد وگرنه ما میتوانیم صد درصد ماهواره را به صورت بومی تولید کنیم. استفاده جزئی از برخی قطعات خارجی، تنها برای افزایش ضریب اطمینان و تعدد برند مورد استفاده است.»
یزدانیان یکی دیگر از مشکلات تحریم را سخت شدن صدور خدمات مهندسی هوافضا دانست و یادآور شد:« برای حل این مشکل به دنبال فعالسازی دیپلماسی فضایی هستیم. سیاست ما انتقال فناوری فضایی است درحالی که کشورهای صاحب فناوری، این کار را نمیکنند و فقط ماهواره نهایی را میفروشند و درنهایت، تنها چندنفر را برای بهرهبرداری از ماهواره، آموزش میدهند.ما با صادرات خدمات مهندسی، دانش ماهواره را به کشورها میدهیم تا بعد از 10 تا 15سال بتوانند خودشان ماهواره بسازند. کشورها هم استقبال مناسبی از این موضوع دارند ولی تحریمها دردسرساز میشوند. اینجاست که دیپلماسی فضایی میتواند کمک کننده باشد.درحال حاضر درحال مذاکره برای صدور خدمات فنی مهندسی با عمان، تاجیکستان، قزاقستان، نیجریه، زیمبابوه و ارمنستان هستیم.» او جلب سرمایهگذاری خارجی را نیز یکی دیگر از کارکردهای دیپلماسی فناوری فضایی دانست و افزود: «برای تأمین این سرمایه، درحال مذاکره با چین و روسیه هستیم.»
انتهای پیام/