شانس دریافت سیمرغ هستیم | رضا عطاران در فرآیند تولید فیلم نقشی نداشت | هنوز به‌خاطر ساخت فیلم بدهکاریم

صفیه رجائی هرندی- ایران آنلاین: در سینمای ایران که معمولاً کمتر به تجربه در ژانرهای کلاسیک توجه می‌شود، «غوطه‌ور» ساخته‌ جواد حکمی در چهل‌و‌چهارمین جشنواره‌ فیلم فجر با ترکیب متفاوتی از ژانر اجتماعی-جنایی توانست نگاه‌ها را به خود جلب کند. حکمی، کارگردانی که پیش‌تر با ساخت آثار کوتاه اجتماعی شناخته شده بود، در نخستین تجربه‌ بلند سینمایی خود نه‌تنها به سراغ یک بحران اجتماعی رفته است. او در گفت‌وگو با «ایران آنلاین» از مسیر شکل‌گیری ایده‌ فیلم، نگاه روحانی‌اش به سینما و چالش‌های تلفیق معنا و سرگرمی سخن می‌گوید.

جواد حکمی،‌ کارگردان

جواد حکمی کارگردان فیلم «غوطه ور» در گفت‌وگو با «ایران آنلاین» درباره نحوه شکل‌گیری ایده اصلی فیلم «غوطه‌ور» اظهار کرد: من پیش از این چند فیلم کوتاه ساخته بودم و «غوطه‌ور» اولین تجربه سینمایی بلند من است. همیشه دغدغه‌های اجتماعی در آثارم حضور داشته و در این فیلم هم تلاش کردم همان درون‌مایه‌ها را وارد سینمای بلند کنم. برایم مهم بود که فیلم صرفاً مخصوص قشر خاصی نباشد؛ بلکه بتواند با مخاطب گسترده ارتباط برقرار کند و در عین حال از نظر تجاری هم موفق باشد.

حکمی ادامه داد: از آنجا که در سینمای ایران توجه کافی به ژانر وجود ندارد، تصمیم گرفتم در قالب یک فیلم جنایی به موضوعات اجتماعی بپردازم. داستان فیلم در محور کارآگاه و قاتل سریالی می‌چرخد و تلاش کردم جنبه‌ سرگرمی سینما نادیده گرفته نشود،‌ چرا که معتقدم سینما پیش از هر چیز باید برای مردم جذاب و سرگرم‌کننده باشد؛ اما در لایه‌های زیرین خود، معنا و نگاه فیلم‌ساز را هم منتقل کند. هدف این بود که از نگاه آسیب‌شناسانه، ریشه‌های بحران اجتماعی را بررسی کنیم و مخاطب را به تفکر وا داریم.

حکمی با بیان اینکه «غوطه ور» یک چالش و ریسک بزرگ برایم بود،‌ خاطرنشان کرد: من می‌خواستم در این فیلم ژانر جنایی را بدون خشونت نشان دهم که البته این چنین مسئله‌ای خواست شخصی خودم بود و محدودیتی از سوی هیچ ارگانی نداشتم.

سینما ابزاری برای اندیشیدن است، نه تریبون شعار

وی همچنین در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه روحانی بودن شما چه تأثیری بر نگاهتان به سینما و روایت داستان داشته است،‌ گفت: طبیعتاً این پیش‌زمینه فکری در نگاه من به مسائل انسانی و اجتماعی تأثیر گذاشته است. اما سعی کرده‌ام سینما را به شکل علمی و تجربی یاد بگیرم، نه اینکه از آن برای بیان بیانیه یا تبلیغ استفاده کنم. در واقع برای من سینما ابزاری برای اندیشیدن و گفت‌وگو با مخاطب است، نه تریبون شعار.

حکمی در ادامه با اشاره به چرایی انتخاب «غوطه‌ور» برای عنوان فیلم گفت: نام فیلم به‌نوعی اشاره به فرو رفتن یا درگیر شدن در سیستم، در وجدان، یا حتی در واقعیت پیچیده‌ جامعه دارد. اما من ترجیح می‌دهم تفسیر نهایی را به مخاطب واگذار کنم. با توجه به سکانس‌های پایانی، برداشت‌های متفاوتی ممکن است شکل بگیرد. فیلم پایان کاملاً بسته‌ای ندارد و پرسشی را بی‌پاسخ می‌گذارد تا هر بیننده خوانش شخصی خود را داشته باشد.

کارگردان فیلم «غوطه ور» در پاسخ به سوال دیگری درباره معیارهایش برای انتخاب بازیگران گفت: انتخاب بازیگران را شخصاً انجام دادم، اما با مشورت تعداد محدودی از دوستان اهل رسانه و سینما. برایم مهم بود که بازیگر علاوه بر مهارت، درک درستی از فضای شکننده و روانی فیلم داشته باشد؛ چون نقش‌ها در «غوطه‌ور» صرفاً بازنمایی نیستند، بلکه بخشی از جهان ذهنی فیلم هستند.

رضا عطاران در فرآیند تولید هیچ نقشی نداشت

وی در پاسخ به این سوال که آیا رضا عطاران در پروژه نقش مشاوره‌ای داشت یا خیر، عنوان کرد: رضا عطاران در فرآیند تولید هیچ نقشی نداشت؛ فقط بعد از ساخت فیلم، آن را دید و نظرش را گفت. پیشنهاد نام غوطه‌ور برای عنوان فیلم را او مطرح کرد، من نیز استقبال کردم، اما در بخش انتخاب بازیگران یا مراحل ساخت فیلم مشاوره‌ای از او نگرفتم.

وی در پاسخ به این سوال که شانس دریافت سیمرغ را تا چه اندازه محتمل می‌دانید، ‌گفت: به نظر من «غوطه‌ور» در بخش‌هایی از بازی‌ها و به عنوان فیلم اولی قابلیت دیده شدن دارد. تصمیم نهایی به ترکیب هیئت داوران بستگی دارد، اما استقبال مخاطبان امیدبخش بوده است. از نظر فنی و کیفی، فیلم‌های امسال سطح خوبی دارند، اما در میان آثار فیلم‌اولی‌ها، «غوطه‌ور» به نظرم شانس دارد که مورد توجه قرار گیرد.

وی هچنین با اشاره به بازخورد مخاطبان از فیلمش عنوان کرد: در اکران‌های فیلم که حضور داشتم، تماشاگر تا پایان بدون خستگی فیلم را دنبال می‌کند و این برای من مهم‌ترین نشانه‌ی درگیرکننده بودن روایت است. زمانی که مخاطب همراه می‌ماند، یعنی داستان توانسته او را با خود ببرد و حوصله‌اش سر نرفته است.

حکمی در پاسخ به اینکه مردم و مخاطبان با او به عنوان یک روحانی چطور ارتباط برقرار کرده‌اند، گفت: به نظرم روحانی هم مثل هر آدم دیگر فیلم‌ساز است. من مسیر سینما را از پایین شروع کردم؛ سه فیلم صدثانیه‌ای ساختم، بعد فیلم پنج‌دقیقه‌ای که جایزه گرفتم، سپس فیلم‌های یک‌ربعی ساختم و بعد وارد دنیای بلند شدم. قدم‌به‌قدم و با تجربه جلو رفتم. البته معتقدم فیلم کوتاه یک مدیوم کاملاً مستقل و هنری است، نه مقدمه‌ی فیلم بلند.

حکمی در پاسخ به این سوال که در ادامه مسیر فیلم‌سازی، ترجیح می‌دهید در همان ژانر اجتماعی کار کنید یا به سراغ ژانرهای دیگر هم می‌روید، گفت: قطعاً مسائل اجتماعی همچنان برای من مهم و محوری هستند. اما این به معنای محدود ماندن در یک ژانر نیست. ممکن است در آینده ژانرهای دیگر را هم تجربه کنم، ولی ریشه‌ کارم همیشه نگاه اجتماعی و دغدغه انسانی خواهد بود.

وی هچنین در پاسخ به این سوال که الگوی شما در فیلمسازی چه کسانی هستند، ‌گفت: کارگردان محبوب من میشائل هانکه کارگردان اهل اتریش و آندری زویاگینتسف کارگردان روس تبار هستند، اما نه به معنای تقلید؛ صرفاً از نوع نگاه انسانی و سینمای اندیشمند آن‌ها خوشم می‌آید. از فیلم‌سازان خارجی تأثیر مستقیم نگرفته‌ام، اما از سبک فیلم‌سازی‌شان همیشه آموخته‌ام.

سینما باید بتواند هزینه خود را جبران کند

وی همچنین با بیان اینکه برای اکران عمومی «غوطه ور» خوش‌بین است، گفت: خوشبختانه در جشنواره استقبال خوبی از فیلم شد و واکنش‌ها نشان داد مخاطب با فضای جنایی–اجتماعی ارتباط برقرار کرده است. امیدوارم در زمان اکران عمومی هم همین روند ادامه پیدا کند. برای من مهم است که سینما بتواند هزینه خود را جبران کند و در چرخه اقتصادی بماند؛ چون معتقدم فیلم‌سازی حرفه‌ای زمانی معنا دارد که مخاطب هم آن را بپذیرد.

وی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره‌ سرمایه‌گذاری «غوطه‌ور»، توضیح داد: هزینه‌ تولید فیلم را شخصاً با کمک آقای هاشمی آغاز کردیم و سپس تلاش کردیم برای ادامه‌ کار مشارکت بگیریم. هنوز هم برخی بدهی‌ها به عوامل وجود دارد که در حال تسویه است. ساخت فیلم کاملاً شخصی بود و با انگیزه‌ تجربه‌گری و نه صرفاً اقتصادی پیش رفت.

کارگردان فیلم «غوطه ور» در پایان تاکید کرد: «غوطه‌ور» برای من یک ریسک بزرگ بود؛ اولین تجربه بلند سینمایی، ترکیب دو ژانر متفاوت، و پرداختن به موضوعی حساس. اما از همین مسیر یاد گرفتم که سینما اگر درست ساخته شود، می‌تواند گفت‌وگویی مؤثر میان ذهن کارگردان و جامعه ایجاد کند. امیدوارم این گفت‌وگو با مخاطب همچنان ادامه پیدا کند.