با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و شیلات به مرحله پایلوت رسید
پروتکل نجات پرندگان شیرجه رو
تورهای نامرئی ماهیگیری در سواحل ایران به دام مرگ برای پرندگان شیرجهرو تبدیل شدهاند. پرندگان شیرجهرو، ماهیهای گرفتارشده در تورهای نامرئی ماهیگیری را نشانه میروند، بیآنکه بدانند مرگی خاموش در کمین آنهاست.
زهرا کشوری-دبیر گروه زیست بوم: این صحنههای تلخ که بویژه در آبهای عمیق سواحل ایران رخ میدهد، سازمان حفاظت محیطزیست و سازمان شیلات را بر آن داشته تا با تدوین پروتکل مشترکی، راهحلهای عملی مانند استفاده از تورهای رنگی هشداردهنده، نصب چراغهای الایدی و اصلاح روشهای صید را بهصورت پایلوت در پیش بگیرند. این طرح اول بهصورت پایلوت در یکی از جزایر ساحلی خلیج فارس اجرا میشود تا اثربخشی آن با کمترین هزینه ارزیابی شود.
باکلانها در تور مرگ
«معصومه صفایی»، معاون دفتر مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست در گفتوگو با «ایران»، داستان را از یک واقعه تلخ شروع میکند: «گیر کردن تعدادی از باکلانها در تورهای ماهیگیری در سواحل گیلان و مرگ آنها.» اما او این اتفاق را تنها یک حادثه محلی نمیداند و تأکید میکند که «گیر کردن پرندههای شیرجهرو در تورهای ماهیگیری یک معضل جهانی است.»
او توضیح میدهد: «این پدیده فقط مختص ایران نیست. تورهای ماهیگیری، بویژه در فصل مهاجرت پرندگان که جمعیت آنها افزایش مییابد و در پهنههای آبی تجمع میکنند، یا در مسیر مهاجرت که این پهنههای آبی را به عنوان استراحتگاه استفاده میکنند، خطرناک میشوند. ماهیگیران در همین پهنههای آبی، به خصوص در مناطق عمیق مانند دریاچهها و سواحل دریاها، تور پهن میکنند.»مکانیسم فاجعه ساده است: روش تغذیه این پرندگان، شیرجه زدن برای صید ماهی است. از طرفی، ماهیهای بهدامافتاده در تور، طعمه آسانی برای آنها محسوب میشوند که همین موضوع پرندگان را به سمت این مناطق جذب میکند. به گفته صفایی «این شیوه شیرجهزنی، بویژه با روش صیدی مثل تور «پره» که در عمق کم مورد استفاده قرار میگیرد، باعث میشود پرنده بهطور تصادفی در تور ماهیگیران گیر کند.»
همکاری دو سازمان
اما برای نجات این پرندگان چه میتوان کرد؟ صفایی میگوید: «سازمان حفاظت محیطزیست متولی صید و صیادی نیست. چون این اتفاقها عمدتاً در عرصههای ساحلی میافتد، بنابراین شیلات متولی آن است. به همین دلیل ما با کارشناسان سازمان شیلات گفتوگو کردیم و یک پروتکل نوشتیم تا این پروتکل به شیلات اعلام شود و شیلات هم این پروتکل را به زیرمجموعه خود اعلام کنند و به صیادان آموزش بدهند.»
در پروتکلی که سازمان حفاظت محیطزیست نوشته است، به گفته صفایی، از شیلات خواسته شده تا از ماهیگیران بخواهند از روشهای معمول در دنیا برای جلوگیری از گرفتار شدن این پرندگان استفاده کنند، از جمله استفاده از تورهای رنگی نارنجی و قرمز، چون پرندگان شیرجهرو این دو رنگ را به عنوان مانع تشخیص میدهند یا اگر از تورها با نخ نامرئی استفاده میکنند، لامپهای الایدی ضد آب روی این تورها نصب شود یا از روشهای صیادی در عمق کمتر استفاده شود. چون پرندگان شیرجهرو تا عمق ده متر برای ماهی گرفتن شیرجه میزنند، به همین دلیل از شیلات خواسته شد تا از ماهیگیران بخواهند از تورهایی استفاده کنند که در عمقهای پایینتر استفاده میشود. صفایی به مانع اصلی نیز اشاره میکند: «قاعدتاً تغییر روش صیادی برای ماهیگیران هزینهبر است.» بنابراین، سازمان شیلات در پاسخ، قول داده موضوع را در شورای عالی شیلات مطرح کند تا راهکارهای اجرایی و احتمالاً حمایتی بررسی شود.
فقدان آمار
سازمان حفاظت محیطزیست آمار دقیقی از میزان تلفات پرندگان در تورهای ماهیگیری ندارد. صفایی دلیل این موضوع را «فقدان یگان دریایی محیطزیست» میداند و توضیح میدهد: «چون مدیریت دریاها با سازمان شیلات است.» گفتوگوهای سطح بالا نیز در جریان است و «حمید ظهرابی»، معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیطزیست، با «حمزه رستمپور»، رئیس سازمان شیلات، در این مورد مذاکره کردهاند.
نگاه شیلات
در سوی دیگر، «عطا رئیسی»، معاون صید و بنادر ماهیگیری سازمان شیلات ایران، بر همکاری دو سازمان حفاظت در این ماجرا تأکید میکند. او به «ایران» میگوید: «قبل از آن که سازمان محیطزیست پروتکل را به سازمان شیلات بفرستد، کارشناسان دو سازمان جلساتی تشکیل دادند و به یک جمعبندی رسیدند که جلوی تلف شدن پرندگان در تورهای ماهیگیری گرفته شود. هدف صیادان، صید آبزیان است نه پرندگان، اما قطعاً پرنده به عنوان یک شکارچی برای صید آنها شیرجه میزند و در تور گیر میکند.»
با این حال، رویکرد شیلات محتاطانه و مبتنی بر آزمایش میدانی است. رئیسی پیشنهاد میدهد: «پیش از آنکه هزینهای کلان برای تغییر رنگ تورها انجام بگیرد، پیشنهاد دادهایم همگام با سازمان حفاظت محیطزیست در یکی از جزایر مثل کیش، قشم در هرمزگان یا هندیجان در خوزستان، کار به صورت پایلوت انجام بگیرد تا مشخص شود که این روشها در جلوگیری از تلف شدن پرندگان تأثیر دارد یا نه.»
او دلیل انتخاب این جزایر را نزدیکی صیدگاه به ساحل و سهولت در نظارت و آزمایش میداند و اشاره میکند که اجرای طرح در مناطقی مانند چابهار که صیدگاهها در دریای عمان و دور از ساحل هستند، دشوار است.
رئیسی تأکید میکند: «اگر این روشها جواب بدهد، شیلات هم قطعاً به سمت روشهایی خواهد رفت که در دنیا جواب داده است.» اما اول باید از اثربخشی آنها مطمئن شد.
چالش بزرگ؛ اقتصاد صیادی
مانع اصلی از نگاه شیلات نیز، وضعیت اقتصادی است. رئیسی به صراحت میگوید: « ما دستگاه حاکمیتی هستیم. دستورالعمل را حاکمیت تنظیم میکند و این پروتکل اجرایی خواهد شد، اما باید شرایط اقتصادی کشور را هم در نظر گرفت.» او به افزایش قیمت تورها اشاره میکند: «تور ماهیگیری سه میلیون تومانی الان به ۳۰ میلیون تومان رسیده است، این مسأله قابل کتمان نیست.» بنابراین، شیلات به دنبال راهحلهای کمهزینهتر است. رئیسی میگوید: «ما میخواهیم به سمت علائم هشداردهنده مثل چراغ چشمکزن یا پرچم برویم... مثلاً میتوان رنگ طنابی که از اول تا انتهای تور قرار دارد یا رنگ بویه (پلاستیک فشرده شناور) را تغییر داد که هزینه هنگفتی هم به صیاد تحمیل نشود.»
او در پایان خاطرنشان میکند: «هنوز برای صحبت درباره جزئیات کار زود است. ابتدا باید از روشهایی با حداقل هزینه شروع کرد و اگر جواب نداد، به سمت هزینههای بیشتر رفت.»
نتیجهگیری
اکنون پروتکل نجات پرندگان شیرجهرو از تورهای مرگ، از مرحله گفتوگو به مرحله آزمایش میدانی (پایلوت) وارد شده است. موفقیت این طرح، که حاصل همکاری دو نهاد دولتی است، به سه عامل کلیدی، اثربخشی روشهای پیشنهادی در شرایط واقعی، مدیریت هزینهها و تأمین منابع برای جبران خسارت صیادان و جلب همراهی و مشارکت فعال جامعه صیادی وابسته خواهد بود: نتیجه این آزمون، نه تنها سرنوشت بسیاری از پرندگان را تغییر میدهد، بلکه میزان عملی بودن تلفیق حفاظت از محیطزیست با معیشت جوامع محلی را نیز محک خواهد زد.
انتهای پیام/