دیپلماسی فعال در لباس ورزش؛ ایران چگونه در شانگهای اثر گذاشت؟
مدیرکل امور بینالملل وزارت ورزش و جوانان در یادداشتی نوشت: حضور وزیر ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران در پنجمین نشست وزرای ورزش کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در چولپونآتای قرقیزستان را باید فراتر از یک مشارکت تشریفاتی ارزیابی کرد؛ این سفر را میتوان نمونهای از «دیپلماسی ورزشی فعال» دانست که در آن، ورزش در راستای پیشبرد اهداف کلان دیپلماسی و تثبیت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در ترتیبات بین المللی قرار گرفته است.
محمدحسن تقیزاده مدیرکل امور بینالملل وزارت ورزش و جوانان در یادداشتی نوشت: «حضور وزیر ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران در پنجمین نشست وزرای ورزش کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در چولپونآتای قرقیزستان را باید فراتر از یک مشارکت تشریفاتی ارزیابی کرد؛ این سفر را میتوان نمونهای از «دیپلماسی ورزشی فعال» دانست که در آن، ورزش در راستای پیشبرد اهداف کلان دیپلماسی و تثبیت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در ترتیبات بین المللی قرار گرفته است.
نخستین وجه این کنشگری، مشارکت هدفمند در نشستهای تخصصی پیشاجلاس بود؛ جایی که دستورکارهای کلیدی همچون تدوین آییننامه مسابقات، تقویم رویدادهای مشترک و سازوکارهای همکاری آموزشی و مربیگری مورد بحث قرار گرفت. این نشستها عملاً محل «مهندسی نرم» تصمیمات نهایی هستند و نقش ایران در اعمال دیدگاههای خود در پیشنویس پروتکل پایانی، نشاندهنده درک دقیق از اهمیت این لایه کارشناسی است. بهویژه آنکه این فرآیند به اعمال نظرات ایران در متن آییننامه مسابقات کشورهای عضو و تثبیت برخی چارچوبهای مدنظر تهران انجامید.
در سطحی بالاتر، تلاش برای درج ملاحظات و مواضع جمهوری اسلامی ایران در اسناد رسمی اجلاس، نقطه عطف این حضور محسوب میشود. ورود یک بند مرتبط با حمایت کشورهای عضو از مواضع ایران در قبال «تجاوزات آشکار» علیه کشور، نشان میدهد که تهران توانسته است از بستر ورزشی برای بازتاب دغدغههای امنیتی و سیاسی خود بهره گیرد. این اقدام، مصداقی از «پیوند حوزههای نرم و سخت» در دیپلماسی معاصر است؛ جایی که حتی یک سند ورزشی نیز میتواند حامل پیامهای ژئوپلیتیکی باشد.
سخنرانی دکتر دنیامالی، وزیر ورزش و جوانان نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. این سخنرانی نه صرفاً ارائه گزارشی از وضعیت ورزش کشور و برنامه های آتی، بلکه تلاشی برای «روایتسازی» در سطح بین المللی بود؛ روایتی که ضمن تبیین دیدگاههای رسمی ایران، به تشریح شرایط جاری ناشی از جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان و اقناع افکار عمومی نخبگانی حاضر در اجلاس میپرداخت. در ادبیات روابط بینالملل، این اقدام را میتوان بخشی از «دیپلماسی عمومی نخبگانی» دانست که هدف آن شکلدهی به ادراک تصمیمگیران سایر کشورهاست.
بعد دیگر این سفر، دیپلماسی دوجانبه در حاشیه اجلاس بود. دیدار با وزرای ورزش بلاروس، ازبکستان و قرقیزستان بستری برای تعمیق همکاریهای عملیاتی فراهم کرد؛ از تبادل تجربیات در حوزه ورزش قهرمانی و همگانی گرفته تا توسعه برنامههای مشترک آموزشی و برگزاری رویدادهای مشترک. نکته قابل توجه در این دیدارها، آن بود که وزیر ورزش ایران صرفاً به موضوعات ورزشی بسنده نکرد، بلکه گزارشی از واقعیات موجود پیرامون «حملات و اقدامات تجاوزکارانه» علیه جمهوری اسلامی ایران را نیز به همتایان خود ارائه داد و تلاش کرد تصویری مستند و مبتنی بر روایت رسمی کشور از تحولات اخیر ارائه کند.
این ترکیب «همکاریمحور و روایتمحور» را میتوان یکی از ویژگیهای برجسته دیپلماسی ورزشی ایران در این اجلاس دانست.
حضور در مراسم افتتاحیه «دو ماراتن جاده ابریشم کشورهای شانگهای» نیز واجد اهمیت نمادین است. این رویداد، با ارجاع به مفهوم تاریخی جاده ابریشم، تلاش دارد پیوندهای فرهنگی و تمدنی میان کشورهای عضو را بازتعریف کند. مشارکت جمهوری اسلامی ایران در چنین برنامهای، علاوه بر تقویت تصویر فرهنگی کشور، نشاندهنده تمایل به ایفای نقش فعال در بازسازی هویت مشترک منطقهای است.
در مجموع، دستاوردهای حضور وزیر ورزش و جوانان کشورمان در پنجمین نشست وزرای ورزش کشورهای عضو شانگهای را میتوان در سه سطح تحلیل کرد:
نخست، سطح نهادی و حقوقی که در آن ایران توانست در شکلدهی به اسناد و آییننامهها نقشآفرینی کند؛
دوم، سطح گفتمانی که با ارائه روایت رسمی و تبیین مواضع کشور در سخنرانیها و تعاملات چندجانبه محقق شد؛
و سوم، سطح عملیاتی که از طریق دیدارهای دوجانبه و توافقات همکاری دنبال شد.
بر این اساس، سفر وزیر ورزش به چولپونآتا را باید نمونهای موفق از استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای سازمان همکاری شانگهای در حوزه ورزش دانست؛ ظرفیتی که میتواند در آینده، به یکی از مسیرهای مکمل برای تقویت جایگاه منطقهای ایران و توسعه تعاملات چندلایه با کشورهای عضو تبدیل شود.»
انتهای پیام/