عدالت با پزشکی خانواده معنا می‌شود

محدثه جعفری، گروه اجتماعی: این وزارتخانه علاوه بر مدیریت دو بحران جنگ تحمیلی، پیگیر اجرای این برنامه هم بود، تا جایی که از ابتدای مهرماه ۱۴۰۵ شاهد اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع در ۶۴ دانشگاه علوم پزشکی کشور خواهیم بود. همچنین در دوران جنگ تحمیلی سوم، یک میلیون و ۵۰۰ هزار دُز واکسن تزریق و سلامت ۲۷۰ هزار مادر باردار پایش شد.

حتی با وجود آسیب به ۲۲۰ مرکز بهداشتی کشور نظارت بر عرضه مواد غذایی و سلامت آب و بیش از ۵۰۰هزار نمونه آزمایشگاهی در زمینه آب، غذا و هوا انجام شده است. همه این موارد نشان‌دهنده عملکرد مطلوب حوزه بهداشت کشور است که نماد عینی آن را می‌توان در عدم وجود مشکلات بهداشتی در کشور ارزیابی کرد. گفت‌و‌گوی مفصلی با دکتر علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره اقدامات اخیر وزارت بهداشت به خصوص در ایام جنگ تحمیلی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

هر کشوری که با شرایطی مثل جنگ روبه‌رو می‎شود درخدمات بهداشتی‎ افت می‎کند، اما آمارهایی که وزارت بهداشت منتشر کرده نشان دهنده عملکرد قابل قبول این وزارتخانه است. مشکلات در این برهه چطور مدیریت شد؟
بی‌خبری بهترین خبر است. زمانی که خبری از بیماری، آلودگی آب و غذا یا مشکلات بهداشتی منتشر نمی‌شود، به این معناست که همکاران ما وظایف خود را به بهترین شکل انجام داده‌اند. هرساله معاونت بهداشت، برنامه‎های مختلفی برای ماه مبارک رمضان و ایام عیدنوروز تدارک می‎بیند، مثل تشدید نظارت‎ بر عرضه مواد غذایی، آب و رعایت نکات بهداشتی و همچنین مانورهایی هم برای مسافرت‎های نوروزی داریم که امسال اجرای این برنامه ‎ها با بحران مهم جنگ تحمیلی سوم همراه شد.

اگر حوزه بهداشت در نظارت بر عرضه مواد غذایی، بهداشت محیط، آب، بهداشت کار، بحث واکسیناسیون و کنترل بیماری‎ها کم کاری کند، فاجعه‎ای مثل دوران کرونا رخ می‎دهد. همه مردم دیدند یک ویروس چطور می‌تواند دنیا را به‌هم بریزد. در یک بازه زمانی خاص، حجم کاری بسیاری به شکل همزمان روی دوش وزارت بهداشت و معاونت‎ های مختلفش افتاد و به‌رغم همه چالش‎هایی که با آن روبه‌رو شدیم، در حال حاضر اگر می‎بینیم خبری از بیماری نیست، یعنی در حوزه بهداشت همه چیز خوب پیش رفته و این آرامش نتیجه اقدامات مثبت همکارانم در حوزه بیماریابی بوده که شامل کنترل و درمان بیماری‎ها، مراقبت از مادران و نوزادان، پیشگیری و... می‎شود. در این مدت همکاران ما در حوزه بهداشت یا به طورکلی در تیم ملی سلامت، شبانه‌روزی خدمت کرده‌اند.

جنگ تحمیلی اخیر آسیب‎های بسیاری به حوزه بهداشت و مراکز آن وارد کرده است؟

بله. در ایام این جنگ بیش از ۲۲۰ مرکز بهداشت در کشور مورد حمله مستقیم و غیرمستقیم قرارگرفتند و پنج تن از نیرو‎های ما حین خدمت شهید شدند که یکی از این شهدا، مادری باردار بود. البته تعداد بسیاری هم مجروح داشتیم با این حال، مردم می‎توانند شهادت بدهند با وجود تمام مشکلاتی که پیش روی حوزه بهداشت قرار گرفت، حتی یک لحظه ارائه خدمت متوقف نشد. چون امکان ندارد در ایام جنگ، مادری برای دریافت واکسن نوزادش به مراکز بهداشت ما مراجعه کرده و این خدمت از او دریغ شده باشد. آمارهای ما نشان می‎دهند، در ایام جنگ تحمیلی سوم بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار واکسن در کشور تزریق شده است. این تعداد واکسن برابر با برنامه معمول و روتین واکسیناسیون ملی کشور است یعنی حتی تزریق یک واکسن هم به تعویق نیفتاده است. حتی در این دوران، سلامت ۲۷۰هزار مادرباردار را هم مورد پایش قرار دادیم.

جابه‌جایی جمعیت در ایام جنگ تحمیلی را چطور مدیریت کردید؟

در دوران جنگ، تهاجم به بعضی از شهرها بیشتر بود به همین دلیل مردم میهمان شهرهای دیگر شدند. تقریباً در آن ایام، حدود هشت میلیون و ۵۰۰ هزار نفر به استان‎های شمالی سفر کردند، اما خدمات و مراقبت‎های هیچ یک از این افراد به علت جابه‌جایی و سفر قطع نشد. شهروندان در شهرهای مسافرپذیر خدمات بهداشتی درمانی که نیاز داشتند را دریافت کردند به طوری که در دوران جنگ بیش از ۷۵ هزار زایمان انجام شد که بعضی از این زایمان‎ها دوقلو یا چندقلو بودند که نشان‌دهنده امید به زندگی حتی در دل بحران است و البته خدماتی که در هیچ زمانی برای مردم قطع نمی‎شود. براساس آمارهای ما میزان خدمات فعال این معاونت نسبت به سال گذشته بیشتر هم بوده است. مثلاً همه مادران بارداری که در خانه‎ های بهداشت پرونده داشتند، در دوران جنگ با وجود جابه جایی به شهرهای دیگر از طریق مراقبان سلامت پایش می‎شدند و اگر نیاز به کمک داشتند، مشاوره‎های لازم به آنها ارائه شد. اگر هم نیاز به ارجاع پیدا می‎کردند، مراکز درمانی ما آماده ارائه خدمت به آنها بودند.

با آسیب به برخی از مراکز، خدمات به مردم آن مناطق به چه شکل انجام می‎شود؟

به‎رغم اینکه بیش از ۲۲۰ مرکز ما آسیب دیده‌اند، کمتر از ۲۴ ساعت مراکز جایگزین برای آنها تعیین شد تا ارائه خدمات به مردم دچار مشکل نشود. قبل از بحران پیش‌بینی‎های لازم برای ۳۰ هزار مرکز بهداشت کشور انجام شده بود تا اگر چنین رخدادی پیش آمد، مراکز دیگر را جایگزین کنیم تا در روند ارائه خدمت وقفه ایجاد نشود. بخش دیگری از خدمات که زیر مجموعه معاونت بهداشت محسوب می‎شود، موضوع نظارت بر عرضه مواد غذایی، سلامت آب و غذا ست که در این دوران خوشبختانه آزمایشگاه‎ های ما بشدت فعال بودند و بیش از ۵۰۰هزار نمونه آزمایشگاهی در زمینه آب، غذا و هوا داشتیم. این معاونت، دو بیماری‎ مهم یعنی فشار خون و دیابت را هم به شکل فعال در سراسر کشور پیگیری کرد. به طوری که در این حوزه حدود ۶ میلیون خدمت به هموطنان ارائه شد.

پیگیری‎ها چطور انجام شد؟

در کمترین اقدام ممکن، با افرادی که دچار بیماری فشارخون یا دیابت بودند، تماس گرفته شد تا اگر به مشاوره و ویزیت نیاز دارند، شرایط برای‌شان فراهم شود یا اگر داروهای‌شان تمام شده، آنها را برای دریافت دارو ارجاع بدهند. خوشبختانه در این موارد کمبودی احساس نکردیم.

بخش فعال خدمات مجموعه بهداشت در دل بحران، مشاوره و ارائه خدمات سلامت روان بود که دو خط فعال هم برای آن در نظر گرفتید، کمی درباره آن توضیح دهید؟

خدمات سلامت روان وزارت بهداشت در دوران بحران چه جنگ ۱۲ روزه و چه جنگ تحمیلی اخیر یکی از اقدامات مهم این معاونت بود که توانستیم برای ارائه مشاوره‎های سلامت روان سامانه ۱۹۰ و ۴۰۳۰ را فعال کنیم. حدود سه هزار کارشناس بهداشت روان از سراسر کشور پاسخگوی مردم بودند و تعداد بسیاری تماس مردمی ثبت شد. البته علاوه بر مشاوره ‎های تلفنی، همکاران ما در حوزه سلامت روان، خانواده‌هایی که دچار آسیب شده بودند را مورد غربالگری قرار دادند و اقدامات لازم و مشاوره ‎های مورد نیاز را به این افراد ارائه کردند.

البته این موارد نمونه ‎های کوچک از خدماتی است که همکاران ما در گروه معاونت بهداشت در ایام جنگ ارائه کردند. جنگ به غیر از چهره زشتی که دارد، می‎تواند نشانگر جلوه‎های زیبایی از خودگذشتگی باشد. در آن دوران، شخصاً بازدیدهایی از شهرهای تهران، البرز، اصفهان، کاشان، فارس و بوشهر داشتم، به‌علاوه بر خدمات روتینی که به مردم ارائه می‎شد، از نزدیک شاهد جلوه‎های زیبا از ایثار میان همکاران‎مان بودم که واقعاً قابل تقدیر است. نمونه‎هایی که باید با همکاری رسانه‌ها در تاریخ این مملکت ثبت شود.

با توجه به آسیب‎های وارده به مراکز بهداشتی، حجم این خسارت‎ها تخمین زده شد؟

برآوردهای اولیه انجام شده است، اما درجات خسارت‎ها متفاوت است. بعضی مراکز کاملاً تخریب شدند و برخی مراکز خسارت عمده دیدند. برآوردی که تاکنون در حوزه بهداشت انجام شده، حدود یک همت «یک هزار میلیارد تومان» خسارت دیده‎ایم. البته خسارت فقط محدود به مراکز نیست، ابزارها، تجهیزات بهداشتی و آزمایشگاه‎ها که آسیب دیده‌اند، شامل این خسارت‎ها می‎شوند. در جنگ اخیر دشمن مکانی مثل انستیتو پاستور را مورد هدف قرار داد، این مرکز علاوه بر تولید واکسن وظیفه دیگری را هم برعهده دارد که کمتر به آن پرداخته می‎شود.

انستیتو پاستور بازوهای فعال معاونت بهداشت برای رصد بیماری‎های نوپدید و بازپدید است که همیشه در سطح کشور فعالیت می‎کند، اما در حال حاضر این مرکز خسارت دیده، این خسارت از نظر عملکردی برای ما دردآور بود چون هدف قرار دادن مراکز علمی، دانشگاه‎ها یا مرکزی مانند انستیتو پاستور نشان دهنده اوج جنایت جنگی از طرف کشور متخاصم است که نه به علم، نه به سلامت و نه به حقوق بشر هیچ اعتقادی ندارد.

یکی از موضوعاتی که اکنون باعث نگرانی مردم شده است، بحث محاصره دریایی و تأثیری است که می‎تواند در روند واردات واکسن به کشور بگذارد، آیا برای این موضوع هم برنامه‌ریزی دارید؟

درباره بحث بسیار مهم واکسیناسیون باید بگویم، انبارهای واکسیناسیون وزارت بهداشت در چهار نقطه قرار دارند که به نوعی انبار اصلی واکسیناسیون کشور محسوب می‎شوند، مکان‎هایی که واکسن ۶ ماه آینده در آنها ذخیره شده است. قبل از جنگ، با توجه به آمادگی که وزارت بهداشت برای شرایط خاص دارد و موضوع پدافند غیرعامل، واکسن‎های سه ماه را در مراکز توزیع کردیم به این دلیل که اگر انبار واکسن مورد اصابت قرار گرفت، تعداد بالایی از واکسن‎ها را از دست ندهیم، این اقدام تدبیر خوبی بود. همچنین استان‎ها و دانشگاه ‎های علوم پزشکی همجوار را به‌عنوان معین یکدیگر مشخص کردیم تا اگر در بخشی خدمتی به علت جنگ از چرخه خارج شد، بلافاصله بتوانیم آن خدمات را تأمین و جایگزین کنیم.

بعد از جنگ ۱۲ روزه برای تأمین واکسن مورد نیاز کشور پیش‎بینی‎های لازم را انجام داده‎ایم. تلاش کردیم واکسن‎ها را بیشتر از نیازمان یعنی بین شش ماه تا یک سال تأمین و ذخیره کنیم. باتوجه به اینکه بعضی از واکسن‎ها تاریخ انقضا دارند، نمی‎توان بیش از یک سال ذخیره‌سازی داشته باشیم. اما همین‌جا اعلام می‎کنم، خیال مردم از تأمین واکسن راحت باشد. فرقی نمی‎کند شرایط جنگی چقدر برای کشور زمان بر باشد، وزارت بهداشت کاملاً آمده است تا واکسیناسیون افراد سر وقت و کامل انجام شود. اما در زمان جنگ برای هر کشوری ممکن است اتفاق بیفتد که دچار کمبود در بخش واکسن و سایر تجهیزات ضروری در حوزه سلامت شوند به همین دلیل همه چیز صددرصد نیست. در معاونت بهداشت، پیش‎بینی‎هایی را انجام داده‌ایم که علاوه بر واردات واکسن از مرزهای دریایی از مرزهای زمینی و هوایی هم بتوانیم واکسن مورد نیاز کشور را تأمین کنیم.

بحث تأمین و تزریق واکسن فقط موضوع ملی نیست، بحثی فرا ملی و جهانی است، درباره این موضوع توضیح می‎دهید؟

پیام من به مجامع بین‌المللی این است که واکسیناسیون ایمن کردن یک فرد نیست، ایمن کردن یک دنیا و جهان است. موضوعی که در دوران پاندمی کرونا به خوبی خودش را نشان داد. مطمئن باشید کرونا در ابتدا از یک نفر شروع شد و بعد به کل دنیا تعمیم پیدا کرد. اگر ایران روند واکسیناسیون را به جد پیگیر است و برای مردم انجام می‎دهد، از بیماری‎هایی که می‎تواند کشورهای دیگر را هم گرفتار کند، پیشگیری می‎کند. اگر نتوانیم بیماری واگیردار را در کشورخودمان کنترل کنیم، کشورهای همسایه به سرعت درگیر آن بیماری می‎شوند و در کمترین زمان، کل دنیا در معرض تهدید قرار می‎گیرد. بنابراین برای ورود واکسن باید نگاه بین‌المللی وجود داشته باشد که در حوزه سلامت قوانین بین‎ المللی و کنوانسیون‎ های متعدد وجود دارد. فرقی نمی‎کند جنگ با چه کشوری باشد، نباید به ساحت سلامت خدشه و تعرضی وارد شود.

سلامت حق بشریت است چون بیماری مرز نمی‎شناسد. ایران تاکنون برای غرب و کل دنیا مرزبانی سلامت انجام داده است، یادمان باشد همسایگان شرقی ما به دلیل همین بلایایی که کشورهای متخاصم سرشان آورده‌اند- کشورهایی مثل افغانستان، پاکستان و عراق- در حال حاضر نمی‎توانند به درستی کنترل بیماری‎ های واگیر را انجام بدهند. به همین دلیل بیشتر بیماری‎هایی که از مرزهای شرقی به کشورمان وارد می‎شوند، کنترل می‎کنیم، اگر این کنترل نباشد، به راحتی ویروس از مرزهای شرقی وارد می‎شد و از مرزهای غربی به کشورهای دیگر سرایت می‎کند و این چرخه کل دنیا را فرا می‎گیرد. تعدادی از واکسن‎های مصرفی‎ کشور تولید داخل است، اما همچنان مانند سایر کشورها بخشی را باید وارد کنیم که برای آنها تمهیدات لازم اندیشیده شده است. ولی قطعاً جنگ می‎تواند بر سلامت تأثیر منفی بگذارد.

معاونت وزارت بهداشت به غیر از مدیریت بحران‎های پیش آمده در این دوران وظایف دیگری هم دارد؛ طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع؛ در حال حاضر این برنامه چه مسیری را طی می‎کند؟

وزارت بهداشت علاوه بر مدیریت بحران، باید برنامه‎های جاری‎اش را هم پیگیری کند تا اختلالی در روند درمان و ارائه خدمات سلامت به مردم در هیچ شرایط و زمانی پیش نیاید. یکی از برنامه‎هایی که جزو اولویت‎های دولت، وزارت بهداشت و معاونت بهداشت است، اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع است. قبل از شروع جنگ ۱۲ روزه و حتی بعد از آتش‌بس، دکتر پزشکیان، رئیس‌جمهوری، یک هفته درمیان در جلسات برنامه پزشکی خانواده حاضر می‎شوند و در حال حاضر بجد پیگیر اجرای آن هستند. روز گذشته هم گزارشی از روند اجرای برنامه آماده کردیم و به رئیس‌جمهوری ارائه شد.

درباره نحوه اجرای این برنامه توضیح می‌دهید؟

 اولین اقدام، بهره‎مندی از تجارب کشورهای دیگر در اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع است تا اجرای برنامه در کشور با کمترین مشکل روبه‌رو شود. حدود دو دهه گذشته برنامه نظام شبکه و پزشکی خانواده را در روستاها اجرا کردیم، اما مسیر این برنامه به ساکنین شهرها نرسید. برای اجرای درست پزشکی خانواده، جلسات کارشناسی متعددی برگزار شد تا اجرای برنامه با پیچ و خمی روبه‌رو نشود و مردم از نحوه اجرا راضی باشند؛ به همین دلیل رئیس‌جمهوری شخصاً در جلسات حاضر می‎شدند و حتی در کسوت کارشناس نظر می‎دادند تا مدل بهتری از پزشکی خانواده و نظام ارجاع را پیاده‌سازی کنیم. وزارت بهداشت ۶۴ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی در کشور دارد که مسئول برقراری سلامت مردم هستند.

یکی از اقدامات ما این بود که از هر دانشگاه یک شهرستان را انتخاب کنیم تا مدل کامل و بومی از پزشکی خانواده و نظام ارجاع، در آن منطقه اجرا شود که اگر موفق بود آن را در کل استان توسعه بدهیم. برای اجرای این ایده، پنج شهرستان یعنی قائنات از خراسان جنوبی، خدابنده از زنجان، مرند از تبریز، آق‌قلا از استان گلستان و بابل از استان مازندران را در نظر گرفتیم تا مدل طراحی شده را در این پنج شبکه پیشرو اجرا کنیم. برای اجرا باید به موضوعات ظریفی توجه می‎کردیم تا به‌درستی انجام شود، مثلاً تأمین زیرساخت‎ها که شامل نیروی انسانی، تجهیزات، فضای فیزیکی و... می‎شود.

هر کدام از این موارد شاخص خاصی دارد؟

بله. مثلاً به‌ ازای هر سه هزار نفر، یک پزشک نیاز داریم، به ازای هر ۱۵۰۰ نفر یک مراقب سلامت به کار گرفته شود یا به ازای هر ۲۰ هزار نفر یک دندانپزشک داشته باشیم چون تمام تیم سلامت باید در این پنج شهرستان تأمین می‎شد تا اجرا به‌درستی شکل بگیرد. برنامه بعدی،‎ ایجاد ارتباط بین جمعیت این مناطق منتخب با تیم پزشک خانواده است که در حال حاضر در این پنج شهرستان تمام این اقدامات انجام شده است. در حال حاضر مشخص شده هر فردی باید به کدام مرکز مراجعه کند و پزشک و مراقب سلامتش را می‌شناسد.

برای ایجاد پیوند میان مردم و پزشکی خانواده به مشوق نیاز دارید؟

این موارد در بحث نظام پرداخت است که دو جنبه دارد. یعنی باید در نظر می‎گرفتیم مراجعان با ورود به این چرخه چه تسهیلاتی را دریافت می‎کنند و چه برنامه پرداختی برای ارائه‌کنندگان خدمت داریم. افرادی که مشکلات و چکاپ‎های سلامتی خود را از طریق پزشکی خانواده و نظام ارجاع انجام می‎دهند، اگر مشکلی داشته باشند ابتدا پزشک خودشان آنها را ویزیت می‎کند که سطح یک محسوب می‎شود، اگر نیاز به اقدامات درمانی تخصصی بود، فرد را به سطح بالاتر یعنی متخصص ارجاع می‎دهند یعنی سطح دوم. برای افرادی که از این مسیر وارد چرخه درمان می‎ شوند تا ۴ ویزیت اول در سطح یک رایگان است. زمانی که به سطح دوم ارجاع پیدا می‎کنند، فقط فرانشیز ۱۵ درصدی دولتی را پرداخت می‎کنند. اگر هم افراد در این مسیر نیاز به بستری پیدا کنند، هزینه بستری در مراکز درمانی برای آنها کاملاً رایگان می‎شود. البته در این میان افراد ممکن است نیاز به خدمات دیگری مثل آزمایشگاه، پاراکلینیک، رادیولوژی و... هم پیدا کنند که این کاهش هزینه‎های پرداختی در این نوع خدمات هم شامل حال آنها خواهد شد. در حال حاضر این مسیر و خدمات، برای ساکنین این پنج شهرستان که نام برده شد، اجرا می‎شود.

موضوع بعدی که در مسیر اجرای این برنامه بسیار حائز اهمیت است، بحث زیرساخت‎های الکترونیک و دیجیتال است؛ این زیرساخت‌ها فراهم شده است؟

زمانی که افراد به سطح یک مراجعه می‎کنند، اقداماتی که برایشان انجام می‌گیرد، ثبت الکترونیک می‎شود. اگر فردی قرار است توسط متخصص ویزیت شود، توسط سطح یک، نوبت متخصص برای او دریافت می‎شود. مثلاً به بیمار می‎گویند:«فردا ساعت ۴ به فلان متخصص با این آدرس مراجعه کنید.» در مراکز سطح دو که خدمات تخصصی ارائه می‎شود، یک ایستگاه قرار دارد به نام «پذیرش بیماران ارجاعی» که یک نفر برای رسیدگی به کارهای این افراد حضور دارد تا کارهای آنها را تسهیل کند؛ با این اوصاف، مردم سردرگم نمی‎شوند. در آینده و بعد از اجرای کامل برنامه، اگر افرادی خارج از نظام ارجاع وارد سیستم درمانی کشور شوند، پرداخت کل هزینه‎های درمان بر عهده خودشان است و بیمه‎ها هیچ پوششی برای آنها نخواهند داشت. به زبان ساده، تمام هزینه‎ها برایشان آزاد محاسبه می‎شود.
هر زمان خبری در مورد اجرای برنامه پزشکی خانواده منتشر می‎شود، نظراتی ذیل این مطالب درج می‎شود که نشان از عدم اعتماد مردم به اجرای برنامه دارد. برای اعتمادسازی میان مردم چه برنامه‎ هایی دارید؟
در مراحلی که از روند اجرای برنامه پزشکی خانواده صحبت کردم، یکی از بخش‎ها بحث فرهنگ‎سازی و اطلاع‌رسانی دقیق به مردم است. تغییر مدل ارائه خدمت درمان در هر جامعه قطعاً با مقاومت روبه‌رو می‎شود و به فرهنگ‎سازی و اقناع مردم نیاز دارد. اگر شهروندان بدانند با قرار گرفتن در این چرخه، سلامت‎شان تضمین می‎شود و پرداختی از جیب‎شان هم کاهش می‎یابد، با توجه به گرانی دارو، آزمایشگاه‎ها، ویزیت پزشکان متخصص و... قطعاً از برنامه استقبال می‎کنند. همه می‎دانیم که هزینه سلامت برای مردم افزایش پیدا کرده است و اگر شهروندان از این مسیر وارد فرآیند درمان شوند، روند دریافت خدمات برایشان تسهیل شده و مشکلات‎شان رفع خواهد شد و در پی آن اعتماد‌سازی هم شکل می‎گیرد. با توجه به بالا رفتن هزینه‎ های سلامت با روش فعلی که مردم خودشان برای دریافت خدمات درمانی اقدام می‎کنند، ادامه این شیوه دیگر امکان‌پذیر نیست، چون کمبودهایی که در دارو و ارائه خدمت پیش می‎آید، خیلی حساب و کتاب ندارد. هر کسی هر جا بخواهد، می‎رود و بعضی از مراجعات غیرضرور است. مثلاً بعضی‌ها برای یک سرماخوردگی ساده به فوق‌تخصص مراجعه می‎کنند در حالی که این بیماری‎ را پزشک عمومی هم می‎تواند به‌راحتی تشخیص بدهد و درمان کند. بسیاری از آزمایشات، تصویربرداری ‎ها و داروهایی که تجویز می‎شود، غیرضروری است. همه ما قطعاً یک کیسه پر از دارو داریم که تجویز شده‎اند و ضرورتی نداشته که مصرف کنیم. اگر این روند به‌درستی اجرا شود، شاهد عدالت در سلامت خواهیم بود. مثلاً فردی که در تهران زندگی می‎کند به‌راحتی به MRI و سی‌تی‌اسکن دسترسی دارد، اما شهروندی که ساکن سیستان است، دسترسی ندارد یا برای انجام یک تصویربرداری مجبور می‎شود هزار کیلومتر را طی کند. این روند باید برچیده شود تا همه مردم به‌راحتی به تمام خدمات سلامت دسترسی داشته باشند. چه زمانی این اتفاق رخ می‎دهد، زمانی که ساماندهی اتفاق بیفتد.

اجرای چنین برنامه‌ای به منابع مستمر نیاز دارد؟

بله. برای اعتماد‌سازی به منابع پایدار نیاز داریم و هر طرحی برای اجرا در ابتدا نیاز به هزینه دارد. در این مورد رئیس‌جمهوری و سازمان برنامه و بودجه استوار پشت برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع ایستاده ‎اند. در حال حاضر برای اجرای این برنامه منابع خوبی پیش‌بینی شده؛ منابع پایداری که از محل یک درصد ارزش افزوده تأمین می‎شود.

سرانه درمانی هر فرد در این برنامه چقدر است؟

سرانه هر فرد حدوداً ۱۲ میلیون تومان است که این بودجه خوشبختانه برای امسال پیش‌بینی و تأمین شده است. بخشی از هزینه ‎ها مربوط به نیروی انسانی مثل پزشک، مراقب سلامت و... است که به شکل دستمزد به آنها پرداخت می‎شود. به‌رغم دو بحران جنگی که از سال گذشته تاکنون درگیر آن شده‌ایم، برای اجرای کامل این برنامه در ۶۴ دانشگاه آماده هستیم و در بحث تأمین اعتبار هیچ مشکلی وجود ندارد.

بــــرش

زمان‎بندی خاصی برای اجرای برنامه‎ پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کشور دارید؟

از ۶۴ دانشگاه علوم پزشکی، پنج دانشگاه در حال اجرای برنامه هستند. ۵۹ دانشگاه بعدی را به سه دسته تقسیم کرده‌ایم. جلساتی با ۲۰ دانشگاه اول برگزار و اقدامات اولیه برای آنها شروع شده و در حال گذراندن آموزش‎های لازم برای اجرای برنامه هستند. یعنی از اول تیرماه سال‌ جاری، ۲۰ دانشگاه علوم پزشکی دیگر هم وارد فرآیند پزشکی خانواده و نظام ارجاع می‎شوند. از اول مرداد‌ماه ۲۰ دانشگاه دوم و از اول شهریور ۱۹ دانشگاه باقی‌ مانده به چرخه پزشکی خانواده و نظام ارجاع پیوند خواهند خورد. با این اوصاف، از اول مهرماه سال ۱۴۰۵ تمام ۶۴ دانشگاه علوم پزشکی وارد فرآیند اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع می‎شوند. با اجرای این برنامه در پنج دانشگاه اول، کار برای تعمیم دادن به دانشگاه‎های دیگر آسان‎تر شده است؛ چون برنامه هر چکش‌کاری را که نیاز داشت، خورده و اکنون می‎دانیم چطور باید پیشروی کنیم. امیدواریم در این زمینه رسانه‎ها مثل همیشه همکاری خوبی با وزارت بهداشت داشته باشند تا بتوانیم با فرهنگسازی درست، مردم را به حضور در این چرخه تشویق کنیم.