رئیسی: همه بخشهای وزارت بهداشت در اجرای پزشک خانواده پایکار آمدهاند
جامعه
152899
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر فراهم شدن زیرساختهای اجرای پزشک خانواده گفت: همه بخشهای وزارت بهداشت از جمله معاونتهای درمان، توسعه و آموزش در اجرای این برنامه مشارکت دارند و روند اجرای آن در شهرهای منتخب آغاز شده است.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، در نشست خبری خود با اصحاب رسانه اظهار کرد: مردم در این ایام بهخوبی نقش خود را ایفا کردند و ما مسئولین باید قدر این مردم را بدانیم.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاعرسانی دولت، وی با بیان اینکه در حوزه بهداشت درمان، همه پایکار بودند، گفت: ما در وضعیتی قرار گرفتیم که باید به مردم امید درست دهیم و همچنین با واقعیت روبهرو شویم.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: سال گذشته چند واقعه همزمان شدند؛ در اسفندماه بهداشت محیط حرفهای و مانور نوروز را داریم که انرژی زیادی میطلبد. همچنین برای ماه مبارک رمضان هرساله برنامه ویژهای داریم. سال گذشته این دو موضوع با هم همزمان شدند و جنگ نیز به آن اضافه شد.
رئیسی با اشاره به اینکه تیم سلامت حوزه بهداشت بهشدت در حال فعالیت است، ادامه داد: اگر در ایام جنگ اخیر خبری از بیماری نبود، به این دلیل بود که همکاران ما در حوزه بهداشت، پایکار بودند.
وی افزود: 245 مرکز بهداشت و درمان در ایام جنگ اخیر آسیب دید؛ ما در کمتر از 48 ساعت این مراکز را جایگزین کردیم؛ زیرا تجربه جنگ 12 روزه را داریم. به همین دلیل مراکز درمانی ما دچار وقفه خدمت نشد. بعضی از مراکز ما بهصورت 24 ساعته کار میکردند و افزایش 36 درصدی ارائه خدمات نسبت به زمان مشابه سال گذشته را داشتیم.
معاون بهداشت وزارت بهداشت در ادامه به موضوع واکسیناسیون، گفت: حدود چهار جا داریم که انبار اصلی واکسیناسیون کشور هستند و در جنگ اخیر به دلیل مسئله پدافندی در 31 استان توزیع صورت گرفت.
رئیسی با اشاره به موضوع پزشک خانواده، خاطرنشان کرد: با اشاره به روند اجرای برنامه پزشک خانواده اظهار کرد: هیچگاه بهاندازه امروز برای اجرای پزشک خانواده آمادگی وجود نداشته است.
وی افزود: در مرحله نخست، پنج شبکه شامل خدابنده در استان زنجان، آققلا در گلستان، بابل، قائمشهر، مرند و قائن در خراسان جنوبی بهعنوان شبکههای منتخب انتخاب شدند.
رئیسی با اشاره به آسیبشناسی اجرای برنامه پزشک خانواده در سالهای گذشته گفت: یکی از مشکلات اساسی، اجرای ناقص برنامه در سطوح تخصصی و بیمارستانی بود. همواره سطح یک اجرا میشد؛ اما سطح دو، سه و چهار دچار مشکل بود. مسئله دوم نیز برداشت نادرست از مفهوم شبکه بهداشت و درمان بود.
وی ادامه داد: شبکه بهداشت و درمان تنها به روستا یا پزشک عمومی محدود نمیشود. شبکه سلامت یعنی مجموعه سطح یک تا چهار. سطح یک شامل تیم پزشک خانواده در شهر و روستا شامل پزشک عمومی، مراقب سلامت، ماما، کارشناس تغذیه و بهداشت روان است. سطح دو، کلینیکهای تخصصی شبکه را شامل میشود، سطح سه بیمارستانها و حتی سطح چهار نیز بیمارستانهای پیشرفته را در برمیگیرد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تصریح کرد: پزشک خانواده و نظام ارجاع، یک مدل ارائه خدمت است. در برخی کشورها افراد میتوانند مستقیماً به فوقتخصص مراجعه کنند و بیمه نیز هزینهها را پوشش میدهد، اما در برخی کشورها مانند استرالیا و انگلیس، ارائه خدمات درمانی دارای مسیر مشخص ارجاع است و حتی برای انجام یک MRI باید مراحل متعددی طی شود.
وی افزود: اجرای پزشک خانواده صرفاً وظیفه وزارت بهداشت نیست و نیازمند تصمیمگیری در سطح کلان کشور است. همانطور که در حوزه سوخت، مدل ارائه خدمت با تصمیم دولت و اجرای کارت سوخت تغییر کرد، در حوزه سلامت نیز اجرای این مدل نیازمند حمایت و تصمیمگیری در سطح عالی است.
رئیسی با بیان اینکه یکی از دلایل شکستهای گذشته این بود که اجرای پزشک خانواده صرفاً وظیفه وزارت بهداشت تلقی میشد، اظهار کرد: اکنون شخص رئیسجمهور پیگیر اجرای برنامه است. پیش از جنگ 12 روزه، جلسات متعددی درباره پزشک خانواده برگزار شد و پس از جنگ نیز این روند ادامه یافت. در وزارت بهداشت نیز همه بخشها از جمله معاونت توسعه، معاونت درمان و معاونت آموزش در اجرای برنامه مشارکت دارند.
وی ادامه داد: برای نخستینبار در کشور، نحوه پرداخت به پزشکان متخصصی که در برنامه پزشک خانواده همکاری میکنند تعیین شده، قراردادها آماده شده، خرید خدمت از بخش خصوصی انجام شده و موضوعاتی مانند تأمین نیروی انسانی، قرارداد با بیمهها و نحوه ارتباط با شبکهها مشخص شده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: از اول تیرماه، 20 شهر دیگر وارد اجرای برنامه میشوند و از اول مرداد نیز 20 شهر دیگر اضافه خواهند شد.
همچنین از ابتدای شهریور 19 شهر دیگر به برنامه ملحق میشوند و در مجموع، تعداد شهرهای مجری به 64 خواهد رسید که معادل تعداد دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی کشور است.
وی افزود: انتظار این است که از ابتدای مهرماه، هر دانشگاه یا دانشکده علوم پزشکی حداقل یک منطقه منتخب برای اجرای برنامه پزشک خانواده داشته باشد تا امکان گزارشگیری و ارزیابی اجرای برنامه فراهم شود.
رئیسی درباره مزایای اجرای برنامه برای مردم اظهار کرد: در سطح یک، چهار ویزیت اول هر فرد در طول سال رایگان خواهد بود. میانگین مراجعه سالانه مردم به سطح یک حدود 2.5 بار است که این عدد به چهار بار افزایش یافته تا امکان پیشگیری و کنترل بیماریهایی مانند فشارخون و دیابت بیشتر شود.
وی ادامه داد: بستری افرادی که از طریق نظام ارجاع به بیمارستانهای دولتی مراجعه میکنند، رایگان خواهد بود. همچنین فرانشیز خدمات در کلینیکهای تخصصی دولتی برای این افراد 15 درصد تعیین شده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به راهاندازی نظام نوبتدهی الکترونیک گفت: سطح یک موظف است در صورت نیاز به ارجاع، بهصورت الکترونیکی برای بیمار در سطح تخصصی نوبت دریافت کند. همچنین در سطح دو، ایستگاههای پذیرش ارجاع ایجاد شده تا روند پذیرش بیماران تسهیل شود.
وی افزود: سیستم بازخورد الکترونیک، ارجاع بین پزشکان و نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد نیز در سامانه فناوری اطلاعات برنامه تعریف شده است.
رئیسی درباره هزینه دارو و آزمایشها نیز گفت: باوجود افزایش قیمتها، افرادی که از طریق نظام ارجاع مراجعه میکنند، تنها 15 درصد هزینه دارو و آزمایش را پرداخت خواهند کرد و مابقی توسط دولت تأمین میشود.
وی خاطرنشان کرد: افرادی که تمایلی به استفاده از نظام ارجاع ندارند، در ابتدا همچنان تحت پوشش بیمه قرار میگیرند، اما بهتدریج میزان پوشش بیمهای آنان کاهش مییابد؛ بهطوری که پس از سه ماه بخشی از هزینهها و در ادامه درصد بیشتری از خدمات آزاد محاسبه خواهد شد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: برنامهریزی شده است که در ادامه، بیماران مزمن و صعبالعلاج نیز تحت پوشش کامل برنامه پزشک خانواده قرار گیرند.
رئیسی با اشاره به خدمات ارائهشده در دوران جنگ و جابهجاییهای جمعیتی اظهار کرد: باوجود جابهجایی میلیونی جمعیت، خدمات حوزه سلامت از جمله زایمان، مراقبتهای بهداشتی و واکسیناسیون بدون کموکاست انجام شد.
وی در ادامه با تأکید بر اهمیت مسئله جمعیت گفت: از نظر من، مسئله جمعیت حتی از جنگهای امروز، از جمله جنگ میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی، مهمتر است، چراکه اقتدار کشور به جوانان وابسته است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: همه شهدا برای ما محترم هستند، اما شهدای جوان را نمیتوان با هیچچیزی جایگزین کرد. این روحیه شجاعت و ایثار در جوانان کشور وجود دارد.
رئیسی با اشاره به روند نزولی جمعیت کشور اظهار کرد: تعداد تولدها در کشور ابتدا به زیر یک میلیون نفر و سپس به زیر 900 هزار نفر رسید. بر اساس آخرین آمار، تعداد موالید که در سال 1403 حدود 979 هزار و 29 نفر بود، در سال 1404 به حدود 892 هزار و 68 نفر رسیده است.
وی ادامه داد: در حال حاضر سالانه حدود 500 هزار مرگ در کشور ثبت میشود و با وجود حدود 900 هزار تولد، سالانه حدود 400 هزار نفر به جمعیت کشور افزوده میشود. اما با حرکت جمعیت به سمت سالمندی، میزان مرگومیر افزایش مییابد و در مقابل، تعداد تولدها کاهش پیدا میکند تا جایی که ممکن است تعداد مرگها از تولدها بیشتر شود.
رئیسی گفت: این وضعیت هماکنون در برخی استانها از جمله گیلان، البرز و مازندران رخ داده است.
وی با اشاره به روند سالمندی جمعیت افزود: مسئله جمعیت فقط تعداد جمعیت نیست، بلکه جوانی جمعیت و جمعیت فعال نیز اهمیت دارد. بر اساس پیشبینیها، در دو تا سه دهه آینده، از هر سه ایرانی یک نفر سالمند خواهد بود که این مسئله خطر بزرگی محسوب میشود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه کاهش جمعیت تنها مختص ایران نیست، اظهار کرد: این مسئله در بسیاری از کشورهای دنیا وجود دارد. شاخص باروری کلی اگر بهازای هر زوج 2.5 باشد، جمعیت افزایش مییابد و اگر 2.1 باشد، جمعیت در وضعیت جایگزینی ثابت میماند، اما پایینتر از آن به معنای کاهش جمعیت است.
رئیسی ادامه داد: در مسئله جمعیت نباید به دنبال مقصر گشت، بلکه همه دستگاهها و نهادها از اقتصاد گرفته تا حوزههای اجتماعی، فرهنگی و پزشکی باید در این زمینه مسئولیت بپذیرند.
وی خاطرنشان کرد: نباید مسئله جمعیت را صرفاً پزشکیسازی کنیم و چون با بارداری، زایمان و باروری مرتبط است، آن را فقط موضوعی پزشکی بدانیم. حل این مسئله نیازمند همکاری همه بخشهاست و باید موضوع جمعیت را بسیار جدی گرفت.
رئیسی به اقدامات دولت در حوزه امنیت غذایی اشاره و اظهار کرد: دولت در حوزه تأمین آب، برق و مواد غذایی عملکرد قابلتوجهی داشته است. در بسیاری از کشورها، از جمله برخی کشورهای اروپایی در دوران کرونا، مشکلات جدی در زمینه تأمین کالاهای اساسی وجود داشت، اما در ایران با وجود شرایط موجود، مدیریت مناسبی انجام شد.
وی افزود: هماهنگی در تأمین و توزیع کالاها و خدمات، کار کوچکی نیست و نیازمند همکاری گسترده دستگاههای مختلف است.
رئیسی ادامه داد: در حوزه سلامت نیز بستههای حمایتی برای مادران و کودکان، بهویژه در مناطق محروم، در نظر گرفته شده و در قالب بستههای خدمتی وزارت بهداشت ارائه میشود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اجرای «کارت امید مادر» گفت: این کارت ماهانه به مبلغ دو میلیون تومان برای مادران شارژ میشود تا صرف مایحتاج کودک شود. همچنین در طرح کالابرگ و طرح «یسنا» نیز سبدهای مواد غذایی پیشبینی شده و همچنان ادامه دارد.
وی افزود: تعداد زیادی از کودکانی که دچار سوءتغذیه شناسایی شدهاند، تحت پوشش طرح امنیت غذایی کودکان قرار گرفتهاند و از امسال نیز گروههای بیشتری در این طرح تحت پوشش قرار میگیرند.
رئیسی تصریح کرد: طرح امنیت غذایی کودکان با بودجهای حدود هشت همت در حال اجراست و دولت نیز در حال بررسی افزایش منابع این طرح است.
وی خاطرنشان کرد: وزارت بهداشت همواره تلاش میکند با ارائه نظرات کارشناسی، بازنگریهای لازم در این طرحها انجام شود تا منابع و حمایتها بهصورت مناسب در اختیار خانوادهها قرار گیرد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: امسال یک پیمایش ملی در حوزه تغذیه و امنیت غذایی کودکان و بزرگسالان در کشور انجام میشود تا بهعنوان نقشه راه برای توزیع کالا و تخصیص منابع مورداستفاده قرار گیرد.
با اشاره به شاخصهای برنامه پیشرفت کشور در حوزه سلامت اظهار کرد: یکی از شاخصهای مهم برنامه، کاهش شاخص DMFT از 2.14 به 1.4 است که تحقق آن کار بسیار دشواری محسوب میشود.
وی افزود: شاخص DMFT به معنای پوسیدگی، کشیدگی و ترمیم دندان است و زمانی که دندان پوسیده میشود و نیاز به ترمیم پیدا میکند، یعنی آسیب اتفاق افتاده است؛ بنابراین باید تلاش کنیم که اساساً اجازه ندهیم پوسیدگی ایجاد شود.
رئیسی با اشاره به افزایش هزینههای خدمات دندانپزشکی گفت: باتوجهبه افزایش قیمتها، راه اصلی حرکت به سمت پیشگیری است. بر همین اساس، خدمات رایگان دندانپزشکی برای افراد زیر 14 سال و مادران باردار و شیرده در مناطق روستایی ارائه میشود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: بخشی از خدمات حوزه بهداشت شامل جرمگیری و دیگر خدمات پیشگیرانه است و اقداماتی که تاکنون انجام شده، موجب کاهش حدود 35 درصدی برخی مشکلات شده است، اما همچنان نیاز به اقدامات بیشتر و پوشش گستردهتر خدمات دندانپزشکی وجود دارد.
وی افزود: اگر پوشش بیمهای خدمات دندانپزشکی افزایش پیدا نکند، پرداخت از جیب مردم بالا خواهد بود. به همین دلیل باید هم در حوزه پیشگیری، بهویژه در مدارس، اقدامات جدیتری انجام شود و هم دسترسی افراد محرومتر به خدمات افزایش یابد.
رئیسی درباره موضوع جمعیت و ناباروری نیز گفت: در مسئله جمعیت نباید تک عاملی نگاه کرد. ناباروری یکی از عوامل مؤثر است، اما تنها عامل نیست. البته فارغ از بحث جمعیت، از نظر انسانی و عاطفی نیز وظیفه داریم به زوجهای نابارور کمک کنیم تا از نعمت فرزندآوری محروم نمانند.
وی افزود: در تمام مراکز استانها، مراکز درمان ناباروری راهاندازی شده و بخش دولتی، بخش خصوصی و بیمهها در این زمینه فعال هستند. در حال حاضر حدود 3 تا 5 میلیون زوج نابارور در کشور وجود دارد و تاکنون 70 مرکز ناباروری در کشور راهاندازی شده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تصریح کرد: قرار بود در هر استان یک مرکز ناباروری ایجاد شود، اما اکنون تعداد این مراکز به 70 مرکز رسیده است. همچنین 90 درصد هزینه خدمات در مراکز دولتی توسط بیمهها پوشش داده میشود و در بخش خصوصی نیز حدود 70 درصد هزینهها تحت پوشش بیمه قرار دارد.
وی ادامه داد: بااینحال نباید تصور کرد که حل مسئله ناباروری بهتنهایی موجب افزایش قابلتوجه جمعیت میشود. حتی اگر در بهترین شرایط، 30 درصد درمانهای ناباروری موفق باشد، در نهایت سالانه حدود 10 هزار تولد از این طریق اتفاق میافتد که در مقایسه با حدود یک میلیون تولد سالانه کشور، سهم محدودی در رشد جمعیت دارد.
رئیسی تأکید کرد: این موضوع به معنای بیاهمیت بودن درمان ناباروری نیست، بلکه این اقدام از نظر انسانی، عاطفی و حمایت از خانوادهها اهمیت بالایی دارد و باید با جدیت ادامه پیدا کند.
وی در ادامه با اشاره به تجربه حضور در مناطق جنگی گفت: در جریان سفر به یکی از روستاهای شهرستان سمیرم در استان اصفهان، در یک مرکز سلامت با مادری مواجه شدیم که پس از هشت سال و با استفاده از IVF باردار شده بود و با وجود هفتماهه بودن بارداری، حاضر نشده بود محل خدمت خود را ترک کند و میگفت میخواهد سهم خود را در شرایط جنگی ادا کند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین به حضور کادر درمان در جزیره خارک اشاره کرد و گفت: تا روزی که گزارش گرفتم، بیش از 180 موشک به این جزیره اصابت کرده بود. در آن شرایط، دو نفر از کارکنان حوزه سلامت در مرکز حضور داشتند و یکی از آنها با وجود داشتن کودک یکساله که در شهرستان دیگری بود، همچنان در محل خدمت مانده و از مادران باردار مراقبت میکرد.
رئیسی در بخش دیگری از سخنان خود به هانتاویروس اشاره و اظهار کرد: این ویروس دو نوع دارد؛ نوع جدیدی از این ویروس که اخیراً مطرح شده، بیشتر در آمریکای جنوبی مشاهده میشود و با تب، خونریزی دهندگی و نارسایی اندامها همراه است.
وی افزود: این نوع از هانتاویروس بیشتر ریه را درگیر میکند و در ادامه ممکن است قلب نیز درگیر شود؛ به همین دلیل به آن «سندروم قلبی - ریوی» گفته میشود.
رئیسی با بیان اینکه درمان اختصاصی یا واکسن مشخصی برای این بیماری وجود ندارد، گفت: درمان این بیماری بیشتر حمایتی است و حدود 99 درصد انتقال آن از طریق فضولات جوندگان، بهویژه موش، به انسان صورت میگیرد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: انتقال بیماری عمدتاً از حیوان به انسان و در فضاهای بسته اتفاق میافتد. اگر محیط یا مواد غذایی به فضولات جوندگان آلوده باشد، احتمال ابتلای افراد وجود دارد.
وی با اشاره به دوره کمون بیماری گفت: دوره کمون هانتاویروس بین یک تا هشت هفته است و ممکن است فرد تا دو ماه پس از ابتلا علائم بیماری را نشان ندهد.
رئیسی درباره موارد اخیر این بیماری اظهار کرد: در یک کشتی کروز که از آرژانتین به سمت جزایر قناری در حرکت بود، ابتدا پنج تا هفت نفر مبتلا شدند و نخستین فرد مبتلا نیز جان خود را از دست داد.
وی افزود: پس از بررسی سازمان جهانی بهداشت، دو فرضیه مطرح شد؛ نخست اینکه در کشتی موشهای آلوده وجود داشته و بیماری از این طریق منتقل شده است. فرضیه دوم نیز احتمال انتقال محدود انسان به انسان بود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تصریح کرد: در نوعی از هانتاویروس که در آمریکای جنوبی دیده میشود، با احتمال بسیار پایین و در تماس بسیار نزدیک و طولانیمدت، امکان انتقال انسان به انسان وجود دارد.
وی با اشاره به میزان مرگومیر ناشی از انواع مختلف هانتاویروس گفت: در نوع اول میزان مرگومیر حدود 15 درصد و در نوع دوم حدود 50 درصد است، اما از نظر اپیدمیولوژی، بیماریهایی که میزان کشندگی بالایی دارند، معمولاً شانس همهگیری کمتری دارند.
رئیسی ادامه داد: سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده که احتمال تبدیل این ویروس به پاندمی بسیار پایین است.
وی درباره وضعیت ایران گفت: تاکنون هیچ موردی از هانتاویروس در کشور مشاهده نشده است و باتوجهبه شرایط موجود، احتمال ورود بیماری به کشور بسیار پایین است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: بااینحال، به تمام دانشگاههای علوم پزشکی کشور هشدارهای لازم داده شده، علائم بیماری اعلام شده و آزمایشگاه پاستور نیز آمادگی تشخیص موارد مشکوک را دارد.
وی خاطرنشان کرد: بهطورکلی جوندگان میتوانند عامل انتقال بیماریهای مختلف باشند و رعایت نکات بهداشتی در این زمینه ضروری است، اما در حال حاضر جای نگرانی درباره هانتاویروس در کشور وجود ندارد.
با اشاره به فعالیت مراکز سراج (سلامت روانی و اجتماعی) اظهار کرد: مراکز سراج در حوزه سلامت روانی و اجتماعی بسیار مؤثر هستند، چراکه خدمات روانشناسی را بهصورت همهجانبه پوشش میدهند و اقدامات خوبی در این حوزه انجام شده است.
وی افزود: در مجموع حدود 500 هزار نفر مورد ارزیابی قرار گرفتهاند که از این تعداد حدود 10 درصد نیازمند مداخله و ارجاع بودهاند.
رئیسی ادامه داد: در حال حاضر هشت مرکز سراج در سراسر کشور فعال است و انشاءالله به مناسبت هفته سلامت، شنبه هفته آینده 10 مرکز دیگر نیز اضافه خواهد شد و تا پایان سال نیز بهصورت مستمر توسعه این مراکز ادامه مییابد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر اهمیت سلامت روان گفت: در حوزه سلامت روان دو دسته مشکل داریم؛ بخشی مربوط به مسائل حاد و مقطعی و بخشی مربوط به مسائل مزمن است که نیازمند پیگیری مداوم است.
وی افزود: به همین دلیل تأکید داریم تولیت سلامت روان باید در اختیار نظام سلامت و وزارت بهداشت باشد، زیرا اگرچه کمک سایر نهادها مفید است، اما کافی نیست و باید برنامهای منسجم و تحت مدیریت واحد وجود داشته باشد.
رئیسی ادامه داد: هرچند برخی مجموعهها مانند شهرداریها در برخی موارد اقداماتی مانند اسکان و حمایت از خانوادههای آسیبدیده انجام دادهاند که قابلتقدیر است، اما در برخی موارد هماهنگی کامل با وزارت بهداشت برای ارائه خدمات تخصصی روانشناسی و پیگیری پروندهها وجود نداشته است.
وی افزود: برخی خانوادهها که دچار آسیب شدهاند، در مراکز مختلف مانند هتلها اسکان داده شدهاند که اقدامی ارزشمند است، اما باید تیم تخصصی وزارت بهداشت نیز در کنار این خدمات حضور داشته باشد تا پیگیری درمانی و روانی بهصورت اصولی انجام شود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه سلامت روان صرفاً محدود به افراد آسیبدیده نیست، گفت: بسیاری از بیماریها منشأ روانی دارند و بهصورت «سایکوسوماتیک» بروز میکنند؛ به این معنا که فرد ممکن است دچار دردهای جسمی مانند درد قلب یا عضلات شود، درحالیکه بررسیهای پزشکی نشاندهنده مشکل جسمی نیست و ریشه آن در مسائل روحی و روانی است.
انتهای پیام/