عبور از خط قرمز / گزارشی از آسیبهای وارده به محیطزیست و پیگیریهای حقوقی
جنگ تحمیلی سوم و حملات به مناطق محیطزیستی کشور، بار دیگر نشان داد جنگ چهره انسانی ندارد و دولتهای متخاصم حاضر به پذیرش مسئولیت و اجتناب از وارد آوردن آسیب به محیطزیست و منابع طبیعی نیستند.
نادر نینوایی؛ گروه زیست بوم / وارد شدن مواد آلاینده به دریاها، آسیب به تالابهای ساحلی و ورود حجم بالای مواد آلاینده به هوا، فقط بخش کوچکی از زخمی است که طرف متخاصم جنگ به محیطزیست ایران وارد آورده است. تخریب زیرساختهای سازمان حفاظت محیطزیست، جراحت سه تن از کارکنان سازمان و آسیبهای وارده به ساختمانهای ادارات کل سازمان حفاظت محیطزیست برخی شهرستانها، همه و همه نشان از بیتوجهی آمریکا و اسرائیل به ملاحظات محیطزیستی و اجتناب از پذیرش مسئولیت اخلاقی برای حمله نکردن به این سرمایههای طبیعی و انسانی دارد. در این شرایط پیگیری حقوقی موضوع و مکاتبه با نهادهای بینالمللی برای محکوم کردن این حملات امری ضروری است. در همین راستا، سازمان حفاظت محیطزیست، مکاتبات متعددی را به این منظور به انجام رسانده است تا هزینه حملات اینچنینی را برای متخاصمان به حداکثر رسانده و آنها را ملزم به رعایت قواعد اخلاقی و بینالمللی کند.
آسیبهای وارده به محیطزیست کشور
علیمحمد طهماسبی، مشاور رئیس سازمان حفاظت محیطزیست و مسئول بازرسی، ارزیابی عملکرد و رسیدگی به شکایات این سازمان، به خبرنگار «ایران» گفت:«در جنگ رمضان چون عمده حملات (مرتبط با حوزه محیطزیست) به سواحل بوده است، لذا تالابهای ساحلی هم تحتتأثیر قرار گرفتند. البته باید اذعان کرد خساراتی که در طول جنگ رمضان به محیطزیست وارد شده، عمدتاً شامل آلودگیهایی بوده که وارد دریا شده است.»
وی در پاسخ به این پرسش که آیا برآوردی در خصوص میزان خسارات وارده به محیطزیست کشور طی حملات اخیر انجام شده است یا خیر، گفت:«در خصوص آلایندههایی که ایجاد شده هنوز در حال گردآوری اطلاعات هستیم، اما آنچه روشن است اینکه به ابنیه و تجهیزاتی که مربوط به سازمان حفاظت محیطزیست بوده آسیبهایی وارد شده و در این مورد اطلاعاتی جمعآوری شده است. همچنین در سراسر کشور و مشخصاً در 18 استان و 29 شهرستان تجهیزاتی که متعلق به سازمان حفاظت محیطزیست بوده، متحمل آسیبهایی شدهاند. در واقع تجهیزاتی که در اختیار سازمان بوده یا پایگاههای محیطبانی، ادارات کل شهرستانها و مواردی از این دست، در جریان جنگ آسیب دیدهاند و اطلاعات مربوطه را در این خصوص جمعآوری کردهایم.»
این مقام مسئول افزود:«در مناطق نیز 5 استان در 8 منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست آسیب دیدهاند که البته این موارد (صرفاً) شامل آسیبهای مستقیم میشود. در خصوص آسیبهای غیرمستقیم یعنی آلودگیهایی که طبیعت با آن مواجه شده، نیاز است اطلاعات مربوطه جمعآوری شود.»
وی در ادامه خاطرنشان کرد:«در خصوص جنگ 12 روزه، برآورد خساراتی در خصوص مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست انجام شده است. این برآوردها نشان میدهد چیزی حدود 8 هزار و 450 هکتار از مناطق محیطزیستی بر اثر تهاجم و قرار داشتن در فصل خشک، دچار حریق شدهاند که تمامی این موارد مستندسازی و به مراجع مربوطه منعکس شده است. برآورد ما این است که در جنگ 12 روزه چیزی بیش از 19 همت برای بازسازی اکوسیستمهای آسیب دیده مورد نیاز است که استان به استان، منطقه به منطقه و نقطه به نقطه و با توجه به استانداردهای جهانی اقدامات مربوطه را برای مناطق آسیبدیده محیطزیستی انجام دادیم. همچنین آلایندگیهایی که به خود محیطزیست وارد شده است، برآورد کردیم. با این همه به دلیل محدودیتهایی که در خصوص برخی مناطق نظامی و صنعتی وجود دارد، دادههای احصا شده از این مناطق، هم در خصوص جنگ 12 روزه و هم جنگ رمضان کامل نیست.»
این مقام مسئول افزود:«البته کارگروه ویژهای شکل گرفته و بهتدریج و با کمک نهادهای مربوطه این دادهها جمعآوری میشود. در نهایت باید بگویم رقم خسارات وارده به خود محیطزیست طبیعتاً بالاست.» طهماسبی در خصوص اعداد و ارقام خسارات وارده در جنگ رمضان نیز گفت:«ارزیابیها در خصوص خسارات محیطزیستی جنگ رمضان در مراحل اولیه است و دقیق نیست و (صرفاً) یکسری اطلاعات اولیه از طریق همکاران جمعآوری شده است. آنچه که مشخص است، در جریان جنگ رمضان به حدود 6 هزار و 500 هکتار از مناطق محیطزیستی کشور آسیب وارد آمده است. در حال حاضر میتوانم بگویم چیزی حدود 180 میلیارد تومان خسارات به تجهیزات و ابنیه سازمان وارد آمده اما برآورد خسارات به مناطق محیطزیستی کشور نیازمند بررسی دقیق و مورد به مورد است که این مسأله هم نیاز به زمان و بررسی دقیق دارد.»
پیگیری حقوقی آسیبهای جنگ به محیطزیست کشور
حملاتی که منجر به وارد آمدن آسیب به مناطق محیطزیستی شود، نهتنها از جنبه اخلاقی امری مذموم شمرده میشود، بلکه حتی با قواعد بینالمللی نیز مغایرت دارد. به همین دلیل لازم است پیگیری حقوقی آسیبهایی که جنگ به محیطزیست کشور وارد آورده، انجام شود.
مشاور رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در پاسخ به این پرسش که چه مکاتبات و اقداماتی برای پیگیری حقوقی آسیبهای وارده به محیطزیست کشور تاکنون به انجام رسیده است، گفت:«مکاتبات متعددی با مجامع بینالمللی مربوطه و با حدود 14 نهاد مرتبط، حتی قبل از جنگ 12 روزه و با توجه به تحرکاتی که بود، انجام گرفت. همچنین درخواست شده است نهادهای بینالمللی حملات به مناطق محیطزیستی را محکوم کرده و از قوانینی که حالت بازدارندگی دارد، برای جلوگیری از بروز حملات به مناطق محیطزیستی استفاده شود. اما متأسفانه برخی نهادهای بینالمللی از اظهارنظر اجتناب کرده و بهرغم همه مکاتباتی که در طول این مدت و حتی پیش از آغاز جنگ داشتهایم، این نهادها از انجام وظایف خود شانه خالی کرده و حتی اظهار تأسف نیز نکردهاند.»
وی افزود:«با این همه، آنچه که مسلم است مکاتبات و پیگیریهای لازم، هم از سوی سازمان حفاظت محیطزیست و هم از طریق وزارت امور خارجه انجام شده است. مکاتبات بسیاری انجام شده تا با توجه به کنوانسیونهایی که وجود دارد، حملات و آسیبهای وارده به محیطزیست محکوم شود.»
این مقام مسئول در خصوص خسارات انسانی وارد آمده به سازمان حفاظت محیطزیست نیز گفت:«خوشبختانه در میان کارکنان سازمان شهید نداشتیم اما سه تن از همکاران در جنگ رمضان زخمی شدند.»
استفاده از ظرفیت فناوریهای هوشمند برای پایش مناطق محیطزیستی
طهماسبی در پاسخ به این پرسش که آیا برنامهای برای بهرهمندی از فناوریهای هوشمند و پایش مناطق محیطزیستی کشور وجود دارد، گفت:«از پیش از جنگ، شروع به تدوین یکسری از دستورالعملها با توجه به تجربههای جهانی که در این زمینه وجود دارد، کردهایم. دستورالعملی برای قبل، حین و بعد از حملات تدوین کردیم و تمامی راهبردها و رویکردها برای حفاظت، مراقبت، پایش، ترمیم و بازسازی توسط سازمان حفاظت محیطزیست تدوین شده است. بر این اساس دستورالعملهای تخصصی هر حوزه اعم از طبیعی، انسانی، دریایی و تالابی به استانها ابلاغ شده و نیز جمعآوری اطلاعات تا آنجایی که امکان دسترسی توسط همکاران باشد، در حال انجام است.»
وی با تأکید براین واقعیت که در شرایط حساس کنونی تأمین بودجه برای ترمیم آسیبهای جنگ به محیطزیست ممکن نیست، تأکید کرد:«برآوردهای اولیه در خصوص خسارات وارد شده انجام گرفته اما تأمین بودجه نیاز به شرایط مناسبتری دارد. قاعدتاً تمام مناطق آسیبدیده و خسارات وارده، فارغ از آنکه بتوانیم یا نتوانیم غرامت بگیریم، احصا خواهد شد. از سوی دیگر سعی کردهایم در خصوص مناطقی که آسیب دیدهاند، اقدامات اولیهای برای ترمیم انجام دهیم؛ باید توجه داشت فارغ از آنکه بتوانیم از دولتهای متخاصم غرامت بگیریم یا خیر، لازم است که همه اکوسیستمهای دریایی، طبیعی، خشکی و تالابی را ترمیم و بازسازی کنیم.»
بــــرش
روایت یک «بومتروریسم» از زبان رئیس سازمان جنگل ها
زیست بوم- در پی حمله هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ساختمانهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، رضا افلاطونی، رئیس این سازمان، این اقدام را نه صرفاً یک تعرض نظامی، بلکه «نمونهای روشن از بومتروریسم (اکوتروریسم)» توصیف کرد؛ مفهومی که به گفته او مستقیماً آینده تعهدات جمعی بشر برای حفاظت از کره زمین را تهدید میکند. افلاطونی این سخنان را در جمع سفرا و نمایندگان سازمانهای بینالمللی مقیم ایران بیان کرد؛ هیأتی که از ساختمانهای تخریبشده سازمان منابع طبیعی بازدید میکردند. او تأکید کرد: «این اقدام نه تنها نقض حاکمیت ملی و منشور ملل متحد است، بلکه مصداقی روشن از پدیدهای است که باید آن را بومتروریسم نامید؛ مانعی جدی در مسیر تحقق تعهدات جمعی بشریت برای حفظ کره زمین.»
نقش راهبردی سازمان منابع طبیعی
رئیس سازمان منابع طبیعی با تشریح مأموریتهای این نهاد گفت که سازمان متبوعش متولی حفاظت، احیا، توسعه و بهرهبرداری پایدار از جنگلها، مراتع، بیابانها و حوزههای آبخیز ایران است و نقشی کلیدی در «امنیت زیستی، امنیت غذایی، تابآوری سرزمین در برابر تغییر اقلیم و مقابله با بیابانزایی» ایفا میکند. او از اجرای طرحهای ملی آبخیزداری و آبخوانداری، کاشت مردمی یک میلیارد درخت، حفاظت از جنگلهای هیرکانی، جنگلداری اجتماعی زاگرس و اصلاح و توسعه مراتع بهعنوان اولویتهای اصلی نام برد و افزود: «این اولویتها در چهارچوب اسناد ملی ما و همسو با اهداف مدیریت پایدار جهانی تعریف شدهاند.»
جایگاه بینالمللی و تعهدات زیستمحیطی ایران
افلاطونی با اشاره به شرایط اقلیمی ایران، مشارکت کشور در برنامههای بینالمللی مقابله با بیابانزایی بویژه برنامه «خنثیسازی تخریب سرزمین (LDN)» را یادآور شد و گفت: «ایران تلاش کرده با استفاده از ظرفیت نهادهایی چون دبیرخانه ملی کنوانسیون مقابله با بیابانزایی، دبیرخانه جهانی کشورهای با پوشش جنگلی کم (LFCC) و مرکز بینالمللی ICIMWB تحت پوشش یونسکو، الگویی منطقهای از مدیریت پایدار سرزمین ارائه دهد.» او درباره اهمیت اکولوژیک ایران گفت: «از جنگلهای هیرکانی ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو تا جنگلهای حرا و بلوط زاگرس، ذخایر زیستکره ایران اهمیتی فراتر از مرزهای ملی دارند و حفاظت از آنها تعهدی فرهنگی و علمی است.»
شرح حمله و تلفات انسانی
رئیس سازمان منابع طبیعی با اشاره به تاریخ ۸ فروردین، این حمله را «یورشی عامدانه به یک نهاد علمی–مدنی و فرهنگی» خواند و توضیح داد: «ساختمانهای آموزشی، روابط عمومی، امور بینالملل، موزه تاریخ منابع طبیعی، کتابخانه سازمان و ساختمان یگان حفاظت تخریب شدهاند.» او افزود: «دردناکتر از تخریب ساختمانها، شهادت تعدادی از همکاران خدوم و کارشناسان دلسوز ماست؛ افرادی که نگهبانان جنگلها و مراتع و حافظان میراث طبیعی ملی و جهانی بودند.»
تخریب مرکز وابسته به یونسکو
افلاطونی تخریب کامل سالن شورای حکام مرکز بینالمللی مدیریت جامع حوزههای آبخیز و منابع زیستی (ICIMWB) را یکی از ابعاد مهم این حمله دانست و گفت: «این مرکز از سال ۲۰۲۱ تحت پوشش یونسکو برای پیشبرد پژوهش و همکاریهای بینالمللی در مناطق خشک و نیمهخشک جهان فعالیت میکرد.» به گفته او، این خسارت «فقط متوجه ایران نیست»، بلکه آسیبی به جامعه جهانی است که برای مقابله با بحرانهای اقلیمی بر همکاریهای علمی و چندجانبه تکیه دارد. رئیس سازمان منابع طبیعی تأکید کرد هدف قرار دادن یک نهاد علمی و زیستمحیطی غیرنظامی، نقض آشکار کنوانسیونهای ژنو، کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی و اسناد بنیادین یونسکو است.
او یادآور شد: «پروتکلهای الحاقی کنوانسیونهای ژنو به صراحت از ساختمانهای علمی، آموزشی و بشردوستانه محافظت میکنند.» افلاطونی در جمعبندی سخنانش گفت: «حمله به سازمان منابع طبیعی با هیچ منطق حقوق بینالمللی توجیهپذیر نیست و نمونهای روشن از بومتروریسم است.» او افزود: «دانش مرز نمیشناسد و آسیب به آن، آسیب به آینده مشترک بشریت است.» افلاطونی بر تداوم مسیر سازمان گفت: «ما مسیر سبز خود را ادامه میدهیم، اما تنها به بازسازی نمیاندیشیم؛ عدالت و پاسخگویی جهانی را مطالبه میکنیم.»
انتهای پیام/