مدعیان صلح، تماشاگران سکوت

سال‌هاست نهادهای بین‌المللی ورزشی خود را پرچمدار صلح، عدالت و ارزش‌های انسانی معرفی می‌کنند. در منشورها و اساسنامه‌هایشان از «کرامت انسان»، «بی‌طرفی» و «دفاع از اخلاق در ورزش» سخن می‌گویند و هر جا که لازم بدانند با سرعتی چشمگیر بیانیه صادر می‌کنند. اما این روزها پرسشی جدی پیش روی افکار عمومی قرار گرفته است: این مدعیان پر سر و صدا دقیقاً در کدام نقطه ایستاده‌اند؟
وقتی پای برخی مسائل به میان می‌آید، ناگهان صدای این نهادها چنان بلند می‌شود که گویی وجدان بیدار جهان هستند؛ اما در برابر رویدادهایی که در آن غیرنظامیان، ورزشکاران و حتی کودکان قربانی خشونت می‌شوند، سکوتی عجیب بر فضای این نهادها حاکم می‌شود. سکوتی که نه اتفاقی است و نه بی‌معنا؛ سکوتی که بیش از هر بیانیه‌ای، واقعیت پشت پرده سیاست در ورزش جهانی را آشکار می‌کند.
در روزهای اخیر گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن غیرنظامیان و حتی تخریب اماکن ورزشی منتشر شده است؛ رخدادهایی که اگر در جغرافیایی دیگر اتفاق می‌افتاد، احتمالاً سیل بیانیه‌ها، محکومیت‌ها و ژست‌های اخلاقی از سوی نهادهای جهانی ورزش سرازیر می‌شد. اما اکنون، گویی بسیاری از این مدعیان عدالت و انسان‌دوستی در خوابی عمیق فرو رفته‌اند؛ خوابی که ظاهراً تنها زمانی پایان می‌یابد که منافع سیاسی قدرت‌های بزرگ اقتضا کند.
این تناقض آشکار، بیش از هر چیز اعتبار شعارهای پرطمطراق این نهادها را زیر سؤال می‌برد. اگر ورزش واقعاً قرار است عرصه‌ای فراتر از سیاست باشد، چرا در بزنگاه‌های حساس، رفتار برخی از همین نهادها دقیقاً رنگ و بوی سیاست به خود می‌گیرد؟ چگونه است که در برابر برخی رخدادها، اخلاق و انسانیت به سرعت به یاد آورده می‌شود، اما در برابر رخدادهای دیگر همان اصول به فراموشی سپرده می‌شوند؟
در این میان، رؤسای فدراسیون‌های ورزشی ایران و بسیاری از قهرمانان نام‌آشنای کشور، نسبت به این وقایع واکنش نشان داده و آن را محکوم کرده‌اند. با این حال، از سوی بسیاری از فدراسیون‌های جهانی و نهادهای عالی ورزش جهان، هنوز خبری از موضع‌گیری جدی دیده نمی‌شود؛ گویی هیچ اتفاقی رخ نداده و همه چیز در سکوتی معنادار فرو رفته است.
شاید وقت آن رسیده باشد که از این نهادها پرسیده شود: آیا اصول اخلاقی در ورزش جهانی، اصولی جهانشمول است یا صرفاً ابزاری برای استفاده در زمان‌های دلخواه؟ آیا «بی‌طرفی» همان سکوت در برابر رنج انسان‌هاست، یا مسئولیتی برای دفاع از کرامت انسانی؟
واقعیت این است که سکوت، همیشه بی‌طرفی نیست؛ گاهی سکوت، نوعی انتخاب است. انتخابی که می‌تواند به اندازه هر موضع‌گیری آشکار، پیام داشته باشد. و امروز، سکوت برخی از نهادهای بین‌المللی ورزشی پیامی روشن دارد: ظاهراً ارزش‌های انسانی در ورزش جهانی نیز گاه تابع ملاحظات قدرت و سیاست می‌شود.
ورزش اگر قرار است همچنان نماد صلح و همبستگی باشد، باید از سایه این دوگانگی خارج شود. در غیر این صورت، منشورها و شعارهای زیبا تنها بر روی کاغذ باقی خواهند ماند و افکار عمومی بیش از پیش به این نتیجه خواهد رسید که در میدان سیاست جهانی، حتی ارزش‌های ورزشی نیز گاه قربانی مصلحت‌ها می‌شوند.