کالبدشکافی عقب‌ماندگیِ ساختاری از همسایه جنوبی

روزگاری نه چندان دور، پوشیدن پیراهن تیم‌های ایرانی و بازی در ورزشگاه آزادی، رؤیای طلایی ستارگان فوتبال عراق بود؛ نام‌هایی چون کرار جاسم، عماد رضا و هوار ملامحمد با حضور در ایران به شهرت و ثروت رسیدند. اما امروز ورق کاملاً برگشته است. فوتبال ایران با یک «مهاجرت معکوس» مواجه شده که در آن، موج فزاینده‌ای از بازیکنان، مربیان و مدیران آکادمی‌های ایرانی در حال عبور از مرزها به سمت غرب هستند؛ پدیده‌ای تلخ که زنگ خطری جدی را برای ساختار فرسوده فوتبال ایران به صدا درآورده است.
آمارها گویای واقعیتی تلخ هستند. لیگ عراق این روزها به مقصد محبوب برای لژیونرهای ایرانی تبدیل شده است. حضور بازیکنانی مانند عقیل کعبی و ابوالفضل پورشیخ تنها بخشی از این ماجراست. در تازه‌ترین تحولات، یحیی گل‌محمدی، سرمربی پرافتخار ایران، هدایت دهوک عراق را بر عهده گرفته و در نخستین اقدام، سینا اسدبیگی و محمدرضا سلیمانی را جذب کرده است. پیش از او علیرضا منصوریان روی نیمکت الطلبه نشسته بود و اکنون نادر عزت‌اللهی در آستانه امضای قرارداد برای هدایت آکادمی یک باشگاه عراقی است؛ روندی که با ابراز تمایل باشگاه‌های عراقی به سعید دقیقی کماکان ادامه دارد.
راز این کشش مغناطیسی، حضور اسپانسرهای معتبر بین‌المللی و بازوهای مالی قدرتمند در فوتبال عراق است. در حالی که باشگاه‌های ایرانی به دلیل سوءمدیریت از جذب حامیان مالی ناتوان هستند، برندهایی مانند آدیداس به عنوان اسپانسر رسمی توپ مسابقات لیگ ستارگان عراق فعالیت می‌کنند. تیم‌های مطرحی مانند الکرمه عراق، الشرطه و الزورا با حمایت شرکت‌های بزرگ اماراتی، قطری و غول‌های مخابراتی منطقه نظیر زین عراق و آسیاسل، بودجه‌های کلانی را برای جذب ستارگان خارجی در اختیار دارند. در مقابل، لیگ ایران با بحران شدید اسپانسر مواجه است و قدرت رقابت مالی خود را از دست داده است.
اما ریشه اصلی این مهاجرت را باید در تفاوت فاحش زیرساخت‌ها جست. در روزهایی که ورزشگاه‌های ایران وضعیتی اسفناک دارند، استادیوم‌های پرزرق‌وبرق عراق چشمنوازی می‌کنند. ورزشگاه بین‌المللی ۶۵ هزار نفری بصره با آخرین استانداردهای فیفا، ورزشگاه ۱۷ هزار نفری الزورا با چمن هیبریدی ایتالیایی و سیستم روشنایی پیشرفته در بغداد و ورزشگاه مدینةالزوراء، همگی نشان از عزم جدی عراق برای حرفه‌ای‌سازی دارند. زمین‌های چمن لیگ عراق کیفیت بهتری نسبت به چمن‌های ناهموار و مخروبه ایران دارند و حتی شرکت‌های ایرانی در ساخت برخی از این ورزشگاه‌ها نقش داشته‌اند، در حالی که در داخل کشور با بحران شدید سخت‌افزاری روبرو هستیم.
از نظر اقتصادی نیز ارزش بازار لیگ ستارگان عراق با رشدی چشمگیر از ۶۳ میلیون دلار به ۹۳ میلیون دلار رسیده و ارزش باشگاه‌های آن ۲۰ درصد رشد داشته است؛ جایی که پرداخت قراردادهای بالای ۵۰۰ هزار دلار به ستاره‌های ایرانی به امری عادی تبدیل شده است. مضاف بر این، پروژه همکاری استراتژیک لیگ عراق با لالیگا اسپانیا در زمینه‌های بازاریابی، آموزش دیجیتال و مدیریت تجاری، در کنار تأسیس انجمن لیگ حرفه‌ای عراق در سال ۲۰۲۳، سرعت اصلاح ساختارها را در این کشور چندبرابر کرده است.
کوچ معکوس اهالی فوتبال ایران به عراق، نشان‌دهنده یک عقب‌ماندگی تاریخی است. وقتی سرمایه‌های فنی ما در داخل نادیده گرفته می‌شوند اما در عراق به کار گرفته می‌شوند، یعنی قطب فوتبال منطقه در حال تغییر است. اگر امروز فکری به حال جذب اسپانسر، بهبود زیرساخت‌ها و نگاه حرفه‌ای به فوتبال نکنیم، تا چند سال آینده عراق نه تنها در اقتصاد فوتبال، بلکه درون زمین بازی نیز از ما عبور خواهد کرد. ما کماکان به گذشته دلخوش کرده‌ایم، در حالی که همسایه جنوبی با برنامه‌ریزی، آینده را می‌سازد.