شهید سلیمانی؛ مدافع کرامت انسانی

ایران آنلاین: این اقدام نه‌تنها نقض حاکمیت کشورها، بلکه مغایر با تعهد دولت‌ها در حفظ و صیانت از جان مقامات، مأموران و کارکنان عالی‌رتبه کشورها محسوب می‌شود و از همین رو، از همان ابتدا در دستور کار پیگیری‌های حقوقی و کیفری جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.

این پیگیری‌ها در دو سطح داخلی و بین‌المللی دنبال شده است. در سطح داخلی، پرونده‌ای حقوقی و کیفری تشکیل شد. در بخش حقوقی، در نهایت آرایی علیه تعداد قابل توجهی از افرادی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در این جنایت نقش داشته‌اند و به نحوی مشارکت یا معاونت داشته‌اند، صادر شده است.

در بخش کیفری نیز پرونده هم‌اکنون در مرحله رسیدگی دادگاه قرار دارد و جلسات متعددی از جمله قرائت کیفرخواست برگزار شده و روند رسیدگی همچنان ادامه دارد. در عرصه بین‌المللی، با توجه به تفاوت سازوکارها و مراجع حقوقی، مسیرهای ویژه‌ای در پیش گرفته شده است.

یکی از مهم‌ترین این مسیرها، استناد به کنوانسیون ۱۹۷۳ درباره پیشگیری و مجازات جرایم علیه اشخاص مورد حمایت بین‌المللی، از جمله مأموران دیپلماتیک و مقامات عالی‌رتبه کشورهاست. بر اساس این کنوانسیون، همه دولت‌ها موظف به حفاظت و صیانت از جان این افراد هستند. هم جمهوری اسلامی ایران و هم ایالات متحده آمریکا عضو این کنوانسیون‌اند و از این منظر، مسئولیت دولت آمریکا در این جنایت کاملاً روشن است.

در همین چهارچوب، اقدامات اولیه و کارشناسی انجام شده، یادداشت‌های رسمی از سوی وزارت امور خارجه ارسال شده و در صورت عدم دریافت پاسخ، موضوع وارد مرحله داوری و در نهایت، در صورت لزوم به دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) ارجاع خواهد شد.  با این حال، آنچه نباید در سایه مباحث حقوقی مغفول بماند، شخصیت چندبعدی شهید حاج قاسم سلیمانی است. برخلاف بسیاری که پس از مدتی از میدان رزم به حوزه‌های دیگر منتقل می‌شوند، او ماندن در خط مقدم را یک تکلیف می‌دانست.

در کنار این وجه نظامی، روحیه لطیف و انسانی شهید سلیمانی آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است. ارتباط صمیمی با نیروهای تحت امر، توجه ویژه به خانواده‌های شهدا، جانبازان و ایثارگران و دلبستگی عمیق به فرهنگ شهادت، از ویژگی‌های بارز او بود. حضورهای بی‌ریا و گاه تنهایی او در گلزار شهدا، نشان می‌داد که این فرمانده بزرگ، پیوندی عاطفی و عمیق با شهیدان دارد و خود را وامدار آنان می‌داند.

نگاه انسانی شهید سلیمانی اما فراتر از مرزهای دین، مذهب و قومیت بود. در مقابله با جنایات گروه‌های تروریستی همچون داعش، برای او تفاوتی نداشت که قربانیان مسلمان‌اند یا غیرمسلمان، شیعه‌اند یا سنی، عرب‌اند یا کرد. نمونه‌هایی چون نجات شهر آمرلی در عراق که در آستانه سقوط و قتل‌عام مردم بی‌گناه بود، یا حمایت از زنان و خانواده‌های ایزدی، جلوه‌ای روشن از رویکرد انسانی و مسئولانه اوست.

به همین دلیل می‌توان گفت شهید سلیمانی در عمل، مدافع حقوق بشر واقعی بود؛ حقوق بشری که نه در بیانیه‌ها، بلکه در میدان خطر و برای نجات جان انسان‌ها معنا می‌یابد. امروز اگرچه رسانه‌های خارجی عمدتاً بر بعد نظامی شخصیت شهید سلیمانی تمرکز می‌کنند، اما شناخت جامع او نیازمند توجه جدی به ابعاد انسانی، اخلاقی و اجتماعی این شهید بزرگوار است.

شاید هنوز برای درک کامل آثار و برکات وجود چنین شخصیتی زود باشد و سال‌ها زمان لازم باشد تا آیندگان بتوانند نقش و تأثیر واقعی او را در امنیت، انسانیت و مقاومت منطقه به‌درستی تحلیل و ارزیابی کنند. آنچه مسلم است، این است که شهید حاج قاسم سلیمانی نه‌تنها قهرمان یک ملت، بلکه شخصیتی اثرگذار در دفاع از کرامت انسانی در برابر تروریسم و خشونت بود.