با تکمیل دومین سال فعالیت دولت چهاردهم، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از آن دستگاههایی است که کارنامهاش را باید نه در شرایط عادی، بلکه در دل یکی از دشوارترین برهههای اخیر کشور مورد بازخوانی قرار داد؛ برههای که جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، تنشهای منطقهای پیرامون آن و بازگشت تحریمهای بینالمللی موسوم به «اسنپبک»، رد پای خود را در همه لایههای اقتصاد و جامعه، از جمله در حوزه فرهنگ و هنر بر جای گذاشتهاند.
وقتی جنگ، میدان را به زبان قدرت و دیپلماسی را به زبان مقاومت وادار میکند، دیپلماتی که سکان سیاست خارجی را در یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ معاصر ایران در دست گرفته، باید همزمان در دو جبهه بجنگد؛ سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه از اولین روز مسئولیتش در متن بحران و جنگ ایستاد اما حتی زیر آتش نیز دیپلماسی را در امتداد و تکمیل بازدارندگی میدان پیش برد و پس از آتشبس نیز این مسیر را متوقف نکرد تا سرانجام به تفاهمنامه اسلامآباد برسد.
محمدرضا عارف به عنوان معاون اول رئیسجمهور، نقش حلقه وصل میان این صداهای متفاوت را بر عهده گرفت. مسئولیتی که در شرایط پرچالش دو سال گذشته، از هماهنگی میان اعضای دولت تا مدیریت اختلافنظرها و حفظ انسجام در تصمیمگیریهای کلان، اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ تجربهای که نشان میدهد در یک دولت ائتلافی، حفظ همگرایی میان نیروهای متنوع خود بخشی از هنر حکمرانی است.
در پایان دوره ریاست جمهوری مسعود پزشکیان، اگر از کارهای کرده و نکرده دولتش بپرسند، میتواند از این شعر کمک بگیرد: «دستانِ بستهام آزاد نبود تا هر چشمانداز را به جان دربرکشم.»
۲۷ مرداد ۱۴۰۳، وقتی مسعود پزشکیان در پیشگاه نمایندگان مجلس، دولتش را «دولت وفاق ملی» معرفی کرد و در توضیح چیستی آن بیان کرد یعنی «دولتی که خود را متعلق به همه ملت ایران، موظف به تأمین حقوق شهروندی همه ایرانیان و ملتزم به اولویت بخشیدن به منافع ملی بر هر منفعت دیگری میداند»، کمتر کسی گمان میکرد که طرحریزی و بنا گذاشتن چنین گفتمانی به یکی از بنیانهای اصلی مقاومت ملی و پیروزی ایران در هنگامه مواجهه با جنگی تمام شود که اتفاقاً حدود دو هفته پیش از همان سخنرانی و با ترور یکی از میهمانان مراسم تحلیف، نشانههای جدی آغاز شدنش پدیدار گشته بود و بعد در دو مقطع ۱۲ روزه و ۳۹ روزه، به تمامعیارترین شکل ممکن از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران تحمیل شد.
جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه، زیرساختهای سلامت کشور را با یکی از کمسابقهترین آزمونهای خود مواجه کرد، اما نظام بهداشت و درمان، همزمان با تحمل خسارت حدود ۸ هزار میلیارد تومانی ناشی از حمله به بیش از ۲۰۰ مرکز بهداشتی، بیش از ۷۰ بیمارستان و حدود ۳۰۰ آمبولانس، روند ارائه خدمات حیاتی به مردم را متوقف نکرد.
پیروزیها در خط مقدم بدون پشتیبانی های پشت جبهه میسر نیست. ایران اسلامی در یک سال گذشته دو جنگ تمام عیار را پشت سر گذاشته و دشمن را در رسیدن به اهداف خود ناکام گذاشته است.
جغرافیای گسترده و متنوع ایران در روزهای جنگ، تنها یک ویژگی طبیعی نیست؛ بلکه میتواند به یکی از مهمترین عوامل افزایش تابآوری و پایداری کشور تبدیل شود.
بازسازی بعد از جنگ، ساختن دوباره سقف و دیوارهای آوار شده نیست؛ ساختن دوباره زندگی مردمی است که فقط در چند ثانیه زندگی شان ویران شد. پایان جنگ شروع بازسازی است؛ آغاز بازسازی برای مردمی که خانه، محل کار، خودرو و بخشی از زندگی روزمره خود را از دست دادهاند.
سال گذشته و ماههای ابتدایی امسال، معیشت مردم بیش از هر زمان دیگری در مرکز توجه سیاستگذاری دولت قرار گرفت. تورم، فشار هزینهها، نااطمینانیهای ناشی از بحران و جنگ و دشواریهای تولید و کسبوکار، زندگی بسیاری از خانوارها را با نگرانیهای تازهای روبهرو کرد. در چنین فضایی، وظیفه دولت فقط این نبود که درباره آینده حرف بزند؛ باید برای امروز مردم نیز راهی پیدا میکرد.
طی یک سال گذشته، زنجیره تأمین و امنیت غذایی کشور در مواجهه با چالشهای همزمان اقتصادی، خشکسالی، تحریمها و بحرانهای نظامی با همافزایی بینظیر میان وزارت جهاد کشاورزی و شبکه اصناف مدیریت شد. با تغییر الگوی حکمرانی، مردمیسازی اقتصاد و تفویض اختیار به استانها، بازار از دیوانسالاری سنتی عبور کرد.
برقرار ماندن ارتباطات در دوران جنگ تحمیلی، تنها یک ضرورت راهبردی نیست بلکه یکی از بایدهای مدیریت بحران است و تضمینی برای آرامش خانوادهها محسوب می شود؛ مردم در جنگ رمضان شاهد پایداری این ارتباطات در بخشهای مختلف ازجمله پلتفرم های بومی، دریافت خدمات پستی و تابآوری خدمات مخابراتی بودند.
جنگ ۴۰ روزه پس از تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد شبکه حملونقل ایران تا چه اندازه برای مواجهه با بحرانهای گسترده آماده شده است. از جابهجایی ۳۳ میلیون تن کالا در ۴۰ روز و ثبت رکورد ۱۳۴ هزار تن بارگیری ریلی در یک روز تا استفاده از سامانههای اضطراری در فرودگاهها و تعریف ۹۸ پروژه بازسازی جادهای، مجموعهای از اقدامات، تداوم شریانهای حیاتی کشور را در شرایط جنگی تضمین کرد.
صنعت آب و برق ایران در یکسال گذشته در میانه خشکسالی کاهش منابع آبی و ناترازی تولید مصرف برق و سپری کردن ۲ جنگ سالی پر چالش را پشت سر گذاشت.
در یک سال گذشته، دولت و صنعت نفت کشور روزهای پرتنش و کمسابقهای را پشت سر گذاشت، از دو جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه گرفته تا آسیب به بخشی از زیرساختهای تولید، ذخیرهسازی و انتقال انرژی. بااین حال، زنجیره تأمین و توزیع سوخت کشور در این مدت با تکیه بر ظرفیتهای موجود، مدیریت میدانی و استفاده از راهکارهای جایگزین، استمرار یافت و اجازه داده نشد این شرایط به اختلال در عرضه سوخت منجر شود. دراین پرونده، مسیر تأمین سوخت در این یکسال را روایت کردهایم، از اقداماتی که برای حفظ تولید و ذخایر انجام شد تا چگونگی مدیریت انتقال و توزیع سوخت در روزهای بحرانی.
دولت چهاردهم در عمر ۲ساله خود تلاشهایی جدی برای هموار کردن مسیر کاهش محدودیتهای اینترنتی داشته است؛ سیاستی که از وعدههای مهم دولت در حوزه ارتباطات و احقاق حق کاربران به شمار میرود. با این حال، اجرای این رویکرد، همواره با مخالفت جریانهای مدافع محدودیت اینترنت و نگرانیهایی درباره مسائل امنیتی و مدیریت فضای مجازی روبهرو بوده است. در چنین شرایطی، دولت تلاش کرده با ارائه راهکارهایی در جهت مدیریت نگرانیهای امنیتی، زمینه کاهش محدودیتها را فراهم کند.
دولت چهاردهم بخش عمده ای از عمر دو ساله خود را صرف مدیریت شرایط جنگی کرد. از پشتیبانی نیروهای مسلح گرفته تا تأمین نیازمندی های روزمره مردم و بازسازی زیر ساخت های تخریب شده تا مدیریت بازارها و پیش بردن دیپلماسی و ... محورهای عمده فعالیت های مسعود پزشکیان و همکارانش در دولت بوده است. روزنامه ایران از امروز ۱۷ مرداد به استقبال هفته دولت رفته و قرار است تا ۸ شهریور هر روز در صفحات ویژه به یکی از پروند های مهم مرتبط با دولت بپردازد. اولین پرونده به حرمت جانفدایان ایران به شهدای کشور و همچنین دو شهید کابینه وزرای دفاع و اطلاعات اختصاص یافته است.
به مناسبت دومین سال فعالیت دولت چهاردهم، به سراغ رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی رفتیم تا درباره مهمترین مسائل و اولویتهای سینمای ایران در این دوره گفتوگو کنیم.
دولت چهاردهم در حالی دومین سال فعالیت خود را پشت سر میگذارد که سال گذشته از پرالتهابترین دورههای کشور بود. در این دوره که دو جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشتیم، فرهنگ از فعالیتی عمدتاً پشتمیزی فاصله گرفت و به میدان آمد؛ از روایت رویدادهای ملی و حضور رسانههای خارجی تا فعالیت هنرمندان، موکبهای فرهنگی و ثبت روایتهای مردمی.
وقتی در آغاز دولت چهاردهم مسئولیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را پذیرفتم، میدانستم که این وزارتخانه در شرایطی متفاوت از گذشته قرار دارد.
با تکمیل دومین سال فعالیت دولت چهاردهم، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از آن دستگاههایی است که کارنامهاش را باید نه در شرایط عادی، بلکه در دل یکی از دشوارترین برهههای اخیر کشور مورد بازخوانی قرار داد.
دولت چهاردهم فعالیت خود را با شعار وفاق ملی، تعامل سازنده با جهان و تقویت روابط با همسایگان آغاز کرد، اما سکان هدایت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را در شرایطی به دست گرفت که منطقه غرب آسیا با یکی از بحرانیترین دورههای خود مواجه بود.
جولین روزهای فعالیت خود با مجموعهای از بحرانها و تهدیدات امنیتی روبهرو شد، پزشکیان تلاش کرد میان ضرورتهای میدان، الزامات دیپلماسی و حفظ انسجام داخلی تعادل برقرار کند؛ رویکردی که به گفته ابراهیم متقی، استاد روابط بینالملل دانشگاه تهران به جای قرار دادن مقاومت و مذاکره در برابر یکدیگر، آنها را به دو ابزار مکمل برای حفظ قدرت ملی و عبور از بحران تبدیل کرد.
در ماههای عادی، وقتی از دیپلماسی اقتصادی سخن میگوییم، معمولاً ذهن به سمت افزایش صادرات، جذب سرمایهگذاری، برگزاری کمیسیونهای مشترک و توسعه روابط تجاری میرود. اما شرایط بحرانی تعریف متفاوتی از دیپلماسی اقتصادی به دست میدهد.
در میانه جنگ، آنجا که میدان صرفاً با قدرت آتش و توان نظامی تعریف نمیشود، دیپلماسی نیز به بخشی از سازوکار صیانت از منافع ملی و مدیریت میدان تبدیل میشود که گاه برای صلح، گاه برای ادامه جنگ، گاه برای تسهیل شرایط آن و در نهایت برای پایاندادن به جنگ به کار گرفته میشود.
وزارت امور خارجه در راستای مأموریت کشوری، وظایف سازمانی و با عنایت به اسناد پایه ملی، در یک سال اخیر از هیچ کوششی برای تحقق اهداف و اصول سیاست خارجی در حوزه حقوقی و بینالمللی در سپهر چندجانبه و دوجانبه فروگذار نکرده است.
وقتی جنگ، میدان را به زبان قدرت و دیپلماسی را به زبان مقاومت وادار میکند، دیپلماتی که سکان سیاست خارجی را در یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ معاصر ایران در دست گرفته، باید همزمان در دو جبهه بجنگد.
معاون اول رئیسجمهور در ساختار اجرایی کشور، صرفاً یک عنوان تشریفاتی نیست بویژه در شرایطی که رئیسجمهوری به دلیل درگیری با مسائل مهمی همچون جنگ، امنیت، دیپلماسی و مدیریت کلان کشور، فرصت حضور مستقیم در همه عرصههای اجرایی را ندارد.
در شرایطی که دولت چهاردهم پس از پشت سر گذاشتن تحولات امنیتی و نظامی، با مجموعهای از مسائل پیچیده داخلی و خارجی مواجه است، نقش معاون اول رئیسجمهور بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده.
در ساختار اجرایی دولت، معاون اول رئیسجمهور صرفاً یک جایگاه تشریفاتی یا جانشین رئیس قوه مجریه در غیاب رئیسجمهوری نیست؛ بلکه این جایگاه، در شرایط پیچیده اقتصادی و اجرایی کشور، میتواند به یکی از مهمترین کانونهای هماهنگی، حل اختلاف و تبدیل سیاستهای کلان به برنامههای عملیاتی تبدیل شود.
محمدرضا عارف مدیر سرد و گرم دیدهای است. بیراه نیست اگر گفته شود سوابق و تجربیات مختلف او در مسئولیتها از مهمترین دلایل انتخابش به عنوان معاون اول رئیسجمهور بوده است.
به مناسبت هفته دولت و برای ارزیابی جایگاه معاون اول رئیسجمهور و عملکرد محمدرضا عارف، گفتوگو کردهایم با محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی.
دو سالی که پشت سر گذاشتیم را نمیتوان با هیچ دوره دیگری در تاریخ معاصر این سرزمین مقایسه کرد. کشوری که در ابتدای این دولت، تورمی افسارگسیخته و انبوهی از ناترازیهای انباشته از بیش از دو دهه را تحویل گرفت، در ادامه راه با دو جنگ تحمیلی، شهادت رهبر فرزانه انقلاب و فرماندهان ارشد نظام و روزهای تلخ دیماه روبهرو شد.
برای ارزیابی عملکرد دولت، اگر شرایط کشور عادی بود و درگیر جنگ تحمیلی تمام عیار نبودیم، برنامه هفتم ملاک بود. یعنی شاخصهایی مانند رشد اقتصادی، نرخ تورم، میزان اشتغال و سهم بخشهای مختلف اقتصادی و وضعیت صادرات میتوانست ملاک ارزیابی باشد. در شرایطی که در دو سال گذشته داشتیم، اصلاً توقع اینکه بتوانیم عملکرد دولت را بر این مبنا ارزیابی کنیم وجود ندارد.
دولت چهاردهم از ابتدا با ترکیبی از جریانها و دیدگاههای متفاوت شکل گرفت و وفاق ملی را به عنوان مبنای اداره کشور برگزید؛ در این میان، محمدرضا عارف به عنوان معاون اول رئیسجمهور، نقش حلقه وصل میان این صداهای متفاوت را بر عهده گرفت.