طی یک سال گذشته، جامعه ایران همزمان با چند بحران درهمتنیده مواجه بوده است: جنگهای تحمیلی ۱۲روزه و ۴۱روزه با ائتلاف آمریکا و اسرائیل موسوم به جنگ رمضان در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵، تشدید تحریمهای اقتصادی، بازگشت محاصره دریایی در تنگه هرمز و اختلال در ترانزیت نفت و کالا، و در کنار همه اینها، تورمی که بر اساس برآورد صندوق بینالمللی پول در سال گذشته به حدود ۵۰.۹ درصد رسید و برای سالجاری نیز بالا پیشبینی میشود.
کشور ما در سالهای اخیر با تجربهای متناقض از انسجام روبهرو بوده است؛ همبستگی درخشان در روزهای بحرانی و شکاف در زیست روزمره. در این میان، پرسش اصلی این است که چگونه میتوان این سرمایه مقطعی را به سرمایه دائمی تبدیل کرد؟
تجربه بحرانهای مختلف نشان داده هر جا سرمایه اجتماعی تقویت شده، جامعه با هزینه کمتر و سرعت بیشتری از بحران عبور کرده است. این حقیقت، امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته و میتواند چراغ راه سیاستگذاران باشد.
۲۷ مرداد ۱۴۰۳، وقتی مسعود پزشکیان در پیشگاه نمایندگان مجلس، دولتش را «دولت وفاق ملی» معرفی کرد و در توضیح چیستی آن بیان کرد یعنی «دولتی که خود را متعلق به همه ملت ایران، موظف به تأمین حقوق شهروندی همه ایرانیان و ملتزم به اولویت بخشیدن به منافع ملی بر هر منفعت دیگری میداند».
دولت مسعود پزشکیان در حالی فعالیت خود را آغاز کرد که کشور با مجموعهای از بحرانها و چالشهای کمسابقه در حوزههای امنیتی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی روبهرو بود؛ از ترور شهید اسماعیل هنیه در تهران و تبعات امنیتی آن گرفته تا وقوع دو جنگ تحمیلی در فاصله کمتر از یک سال و تلاش مستمر دشمن برای ایجاد شکاف، اختلاف و دوگانگی در جامعه و ساختار سیاسی کشور.
عملکرد دولت و نظام حکمرانی در دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه و پیشگیری از بروز بحران و هرج و مرج در جامعه با تکیه بر سیاستورزی درست و کنشگری مناسب در طول و بعد از جنگ تحقق اهداف شوم دشمنان این سرزمین اهورایی را مانع شد.
پیش از جنگ، مسأله اصلی دولت، حل مسائل ساختاری کشور بود اما با وقوع جنگ، اولویت اول به حفظ کارکرد کشور تغییر کرد.
دولت چهاردهم در شرایطی مسئولیت اداره کشور را بر عهده گرفت که کشور و منطقه در شرایط امنیتی و جنگی قرار گرفت. مسائل امنیتی، فشارهای اقتصادی، تحولات منطقهای، جنگ و پیچیدهتر شدن مناسبات بینالمللی، فضای تصمیمگیری را از یک دوره عادی به دورهای حساس و پرهزینه تبدیل کرده است.
دشواری پیمودن مسیر پیش رو از همان روزهای ابتدایی آغاز به کار دولت چهاردهم معلوم بود. آنان که ورای بحثهای هیجانی، تحولات جامعه را بر اساس واقعیات، امکانات و تهدیدات ارزیابی میکردند، میدانستند که مسعود پزشکیان بر خلاف برخی ادعاها مبنی بر اینکه او «اسب زین کرده تحویل گرفته» هم وارث مشکلات قابل توجه داخلی اعم از وضعیت نامناسب اقتصادی، اعتماد عمومی آسیبدیده و... است و هم به لحاظ خارجی با توجه به حضور دونالد ترامپ در کاخ سفید چشمانداز روشنی پیش رو نخواهد داشت.
در پایان دوره ریاست جمهوری مسعود پزشکیان، اگر از کارهای کرده و نکرده دولتش بپرسند، میتواند از این شعر کمک بگیرد: «دستانِ بستهام آزاد نبود تا هر چشمانداز را به جان دربرکشم.»
جنگ، تنها در میدان نبرد تعیین تکلیف نمیشود. تجربه دو جنگ تحمیلی اخیر نشان داد که دوام و موفقیت در برابر تهدیدهای خارجی، علاوه بر توان نظامی، به پشتوانه اقتصادی، انسجام مدیریتی و قدرت دولت در اداره کشور وابسته است. اگر نیروهای مسلح در خط مقدم از امنیت کشور دفاع میکنند، دولت نیز در پشت جبهه مسئولیت سنگین حفظ ثبات اقتصادی، تأمین نیازهای مردم و پشتیبانی از توان دفاعی کشور را بر عهده دارد؛ مسئولیتی که در این مقطع، بهخوبی ایفا شد.
جنگ، تنها در میدان نبرد تعیین تکلیف نمیشود؛ پشت خطوط مقدم، شبکهای از تصمیمهای اقتصادی، بودجهای، لجستیکی و اجرایی قرار دارد که میتواند توان ایستادگی یک کشور را تقویت یا تضعیف کند.
شهید امیر سرتیپ عزیز نصیرزاده وزیر فقید دفاع از جمله مدیران و فرماندهانی بود که ارزیابی عملکرد و شخصیت او را نمیتوان صرفاً در چارچوب مسئولیت وزارت دفاع یا فرماندهی نیروی هوایی محدود کرد.
امنیت و ثبات کشور حاصل همکاری و همافزایی میان دولت، نیروهای مسلح و مردم است و هیچکدام بهتنهایی نمیتوانند آن را تأمین کنند. نیروهای مسلح در خط مقدم دفاع از کشور قرار دارند، دولت مسئول اداره امور و پشتیبانی از میدان است و مردم نیز با اعتماد، همراهی و حفظ انسجام اجتماعی، پشتوانه اصلی قدرت ملی به شمار میروند.
«دولت در شرایط جنگ حمایت و پشتیبانی خوبی از نیروهای مسلح داشته و نیازمندیهای این نیروها در حوزه بودجه و اعتبارات را تأمین کرده است.» این بخشی از اظهارات امیر سرتیپ محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران است.
دو سال از آغاز به کار دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان میگذرد، دو سالی که اگر بخواهیم با معیار حوادث و بحرانهایی که کشور در این مدت پشت سر گذاشته است قضاوت کنیم، شاید بتوان گفت در همین بازه کوتاه، به اندازه بخش قابل توجهی از پنج دهه گذشته جمهوری اسلامی، حادثه و بحران روی داده است.
استان بوشهر در معماری اقتصادی و زیرساختی ایران، یکی از گرههای راهبردی زنجیره تولید انرژی، تجارت دریایی، تأمین کالا و پشتیبانی از تداوم فعالیتهای اقتصادی کشور به شمار میرود.
گیلان در ماههای گذشته از یک آزمون بزرگ و پرچالش، سربلند بیرون آمد. تصورش را بکنید؛ استانی که خودش جمعیت بالایی دارد، تنها در یک بازه زمانی کوتاه، میزبانی از بیش از یکچهارم مسافران کل کشور را هم به دوش کشید.
درست در روزهایی که جنگ و التهاب منطقهای به سرکردگی آمریکا میرفت تا شریانهای اقتصادی کشور را تحت تأثیر قرار دهد، فعالیتهای عمرانی در پهناورترین استان ایران حتی برای یک ساعت متوقف نشد.
تهران در یک سال گذشته، در کنار پیگیری برنامههای توسعهای، یکی از سختترین دورههای مدیریت بحران خود را پشت سر گذاشت.