فولاد مبارکه؛ صنعتی مسئولیت‌پذیر و در مسیر همزیستی مسئولانه با جامعه

ایران آنلاین: حکمرانی مسئولانه در فولاد مبارکه به‌عنوان یکی از ستون‌های بنیادین پایداری شناخته می‌شود؛ این رویکرد با تکیه بر اصول حکمرانی خوب، شفافیت، پاسخگویی و عدالت، زمینه‌سازاستقرار ساختاری نظام‌مند، تحول‌گرا و مبتنی برمسئولیت‌پذیری اجتماعی در کل این مجموعه شده است.

حکمرانی مسئولانه در فولاد مبارکه نه‌تنها ابزار مدیریت و نظارت، بلکه بستری برای ارتقای سرمایه اجتماعی، پاسخگویی چندسطحی و هم‌افزایی پایدار میان بخش‌های مختلف این شرکت و جامعه است؛ با گسـترش دامنه مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌ها و پیچیده‌تر شدن نیازها و انتظارات ذینفعان، ضرورت برخورداری از ساختارهای مشارکتی و تصمیم‌ساز برای هدایـت اثربخـش این حوزه، بیـش از پیش احساس می‌شود.

فولاد مبارکه به‌عنوان سازمانی پیشرو در عرصه توسعه پایدار، بر این باور است که موفقیت در پیاده‌سازی استراتژی‌های مسئولیت اجتماعی، مستلزم بهره‌گیری از خرد جمعی، تنوع دیدگاه‌ها و هم‌راستاسازی تصمیمات با واقعیات میدانی است.

در عصر نوین، بنگاه‌های بزرگ با فاصله گرفتن از مفهوم حکمرانی داده محور و گزارش دهی صرفاً مالی، مأموریت خود را در ارائه گزارش پایداری و تعریف حاکمیت مسئولانه بازتعریف کرده‌اند. در کشور ما نیز، فولاد مبارکه از جمله پیشرانان اینحوزه بوده و چند سالی است که با انتشار گزارش‌های پایداری و سنجش شاخص‌های مرتبط با این حوزه، به سمت بنگاهی مسئولیت‌پذیر و اعمال حکمرانی مسئولانه پیش می‌رود.

گزارش پایداری و عملکرد فولاد مبارکه نشان‌دهنده یک گذار استراتژیک از تولیدمحوری سنتی به سمت حکمرانی مسئولیت‌پذیر است. این شرکت با درک ریسک‌های سیستماتیک (مانند بحران آب و انرژی) و فشارهای ذی‌نفعان، مدلی را پیاده‌سازی کرده که در آن پایداری نه یک واحد جانبی، بلکه هسته اصلی استراتژی کسب‌وکار است. در این تحلیل، اقدامات فولاد مبارکه بر اساس چهار بعد اصلی حکمرانی مسئولیت‌پذیر (پاسخگویی، مسئولیت راهبردی، مشارکت فراگیر و اخلاق‌مداری) واکاوی شده است.

در مدل حکمرانی مسئولیت‌پذیر، پاسخگویی فراتر از سهامداران است. فولاد مبارکه با انتشار گزارش پایداری بر اساس استانداردهای GRI، سعی در شفاف‌سازی اثرات خود دارد. انتشار گزارش‌های پایداری و عملکرد سالانه توسط فولاد مبارکه که در آن نه تنها سود مالی، بلکه مصارف آب، انرژی، و سرمایه‌گذاری‌های اجتماعی افشا می‌شود مصداقی از حرکت به سمت شفافیت در حوزه «مصرف آب» و «انتشار کربن» نشان‌دهنده پذیرش مسئولیت در قبال منابع ملی است.

 اقدامات فولاد مبارکه در روستاهای شرق استان اصفهان نمونه‌ای قابل استناد از مدیریت مسئولانه منابع و ایفای نقشفعال در محرومیت‌زدایی، اشتغال‌زایی و حمایت از توسعه روستایی است. محرومیت‌زدایی، توانمندسازی اقتصادی واصلاح الگوی کشت سه محوری است که برنامه‌های مسئولیتاجتماعی فولاد مبارکه بر آن بنا شده است. اما آنچه این رویکرد را ارزشمند کرده اتکای آن به تحلیل دقیق نظام مسائل روستاها،مشارکت فعال مردم محلی و بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌هایدانش‌بنیان در طراحی و اجرای برنامه‌ها است.

همکاری فولاد مبارکه با شرکت دانش‌بنیاد رستا در سال‌هایاخیر، موجب شکل‌گیری مدل‌های نوآورانه در توسعه جوامعمحلی شده است. این همکاری بر پایه شناخت میدانی ازوضعیت معیشتی روستاها، اولویت بندی مشکلات زیرساختی درروستاها و طراحی و اجرای پروژه‌هایی با هدف بهره گیری ازپتانسیل و ظرفیت‌های جوامع محلی است.

در این مدل نوآورانه در هر روستا یک کانون به نام "کانون پیشرفت و آبادانی" با حضور معتمدین و فعالین روستا تشکیل و "سند جامع توسعه و پیشرفت روستا" با مشارکت فعال اهالی روستا تدوین می‌شود. سندی که در آن مسائل اصلی روستا شناسایی و طرح‌های پیشنهادی بر اساس نیاز روستا در آن برای اجرا اولویت بندی می‌شود.

الگوی که بر اساس آن تاکنون برنامه‌های متعدد و متنوعی براساس نیازهای اولویت بندی شده در سندهای جامع توسعه و پیشرفت روستای در حوزه‌های نظیر آموزش، بهبود وبهره‌وری فعالیت‌های دامداری و کشاورزی، توسعه طرح‌های خودکفایی، ایجاد و برگزاری نمایشگاه‌های عرضه محصولات محلی پیش بینی و اجرا شده است. اقداماتی که در بلند مدت سبب کاهش وابستگی به کمک‌های مقطعی شده و روستاییان راتوانمند می‌کند.

ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار از طریق آموزش کارآفرینی و توسعه کسب‌وکارهای خرد از طریق ارائه آموزش‌های تخصصی تنها بخشی از دستاوردهای برنامه‌های اجرا شده در روستای شرق استان در قالب برنامه‌های تدوین شده در سندهای پیشرفت و آبادانی روستایی است. فعالیت‌های انجام

ده در این الگو همچنین سبب افزایش بهره‌وری در کشاورزی و دامداری و اصلاح روش‌های سنتی در مناطق روستایی شده، آموزش‌های که در بسیاری از موارد سبب بهبود درآمد خانوارهای روستایی در حوزه دامپروری شده است.

تمرکز بر نهادسازی به جای ارائه کمک‌های کوتاه‌مدت وجه تمایز اقدامات فولاد مبارکه در حوزه مسئولیت اجتماعی در مناطق روستایی شرق و غرب استان است. این شرکت با ایجاد ساختارهای محلی و ارتقای دانش اهالی مسیر توسعه در روستاها را به گونه‌ای طراحی کرده است که پس از پایان دوره اجرای پروژه به صورت مستقل تداوم داشته باشد.

بررسی فعالیت‌های فولاد مبارکه در حوزه مسئولیت اجتماعی نشان می‌دهد که این شرکت با تکیه بر دانش بومی، همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان و پایبندی به اصول توسعه پایدار توانسته است الگوی موفقی از «توسعه مشارکتی» در مناطق روستایی شرق و غرب استان اصفهان ارائه دهد.

ایجاد فرصت‌های شغلی، ارتقای مهارت‌های محلی، افزایش بهره‌وری اقتصادی و کاهش محرومیت در روستاها، تنها بخشی از دستاوردهای این رویکرد نوین مسئولیت اجتماعی است. اقداماتی که می‌تواند به الگویی ملی برای مسئولیت اجتماعی شرکت‌های صنعتی کشور تبدیل شود.

مسئولیت اجتماعی در ادبیات صنعتی مفهومی تازه نیست؛ سال‌هاست در جهان، شرکت‌ها آن را به اندازه ترازنامه مالی خود جدی می‌گیرند. اما در ایران، این مفهوم دیر شناخته و دیرتر جدی گرفته شد اما شکل سنتی خود را در قالب کمک‌های اجتماعی حفظ کرد و به خدمات محلی و رفع مشکلات سطحی مناطق محدود شد.

حالا اما نشانه‌هایی از تغییر دیده می‌شود و بنگاه‌های بزرگ با نگاه به الگوهای موفق جهانی در پی ایجاد نگرشی نوین در حوزه مسئولیت‌های اجتماعی هستند که نخستین نمونه‌های آن را می‌توان در نوع سرمایه گذاری‌های گروه فولاد مبارکه در مناطق محروم در سراسر کشور مشاهده کرد، حرکت به سمت کاهش آلایندگی، بازچرخانی آب، تصفیه فاضلاب شهرهای اطراف، احداث نیروگاه خورشیدی، راهسازی، انتقال آب دریا به فلات مرکزی، احداث مراکز تخصصی آموزشی در شرق اصفهان، به روزرسانی تجهیزات کارگاه‌های روستایی بانوان و اخیراً اجرای طرح غربالگری سرطان همگی از جمله مسئولیت‌های اجتماعی فولاد مبارکه است که در سال‌های اخیر رنگ و بوی سرمایه گذاری مشخص و هدفمند برای رسیدن توسعه پایدار در مناطق محروم به خود گرفته است و نفع همه گروه‌های ذی نفع را تأمین کرده است.

در سطح جهانی، فولادسازان از نخستین صنایعی بوده‌اند که مسئولیت اجتماعی را به بخشی از مدل اقتصادی خود تبدیل کرده‌اند. شرکت‌هایی چون ArcelorMittal، POSCO وNippon Steel سال‌هاست در قالب ابتکار جهانیResponsibleSteel فعالیت می‌کنند؛ نهادی که معیارهای محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) را برای فولادسازان تدوین کرده است.

به گزارش انجمن جهانی فولاد، از سال ۱۹۹۰ تاکنون مصرف انرژی در این صنعت ۳۵ درصد و انتشار گازهای گلخانه‌ای ۳۷درصد کاهش یافته است. در کنار این شاخص‌ها، پروژه‌های گسترده‌ای برای بازسازی محیط‌زیست، توانمندسازی جوامع محلی و افزایش ایمنی کار اجرا شده است. در واقع، در بازار جهانی فولاد، پایداری اجتماعی دیگر یک انتخاب داوطلبانه نیست؛ بخشی از رقابت‌پذیری است. شرکت‌هایی که نتوانند گزارش مسئولیت اجتماعی شفاف ارائه دهند، عملاً از دسترسی به سرمایه و بازارهای جهانی بازمی‌مانند.‌

در ایران، فولاد مبارکه را می‌توان نمونه‌ای شاخص از شرکتی دانست که مفهوم مسئولیت اجتماعی را از شعار به عمل رسانده است. این شرکت از حدود دو دهه پیش، ساختار مشخصی برای مدیریت مسئولیت اجتماعی ایجاد کرده و امروز برنامه‌های خود را در چند محور اصلی دنبال می‌کند: پایداری زیست‌محیطی از طریق احداث تصفیه‌خانه‌های صنعتی، بازچرخانی آب، کنترل آلاینده‌ها و توسعه فناوری‌های کم‌کربن؛ توانمندسازی جامعه محلی با آموزش مهارت‌های فنی، حمایت از مشاغل کوچک و کارآفرینی زنان در مناطق پیرامونی؛ توسعه سلامت و رفاه نیروی انسانی از طریق ارتقای ایمنی محیط کار و بهبود زیرساخت‌های بهداشتی؛ و حمایت از فرهنگ و ورزش در سطح محلی و ملی.

برای عبور از وضعیت فعلی، کارشناسان بر دو ضرورت تأکید دارند: نخست، ایجاد چارچوب ملی گزارش‌دهی CSR با شاخص‌های کمی و کیفی مشخص؛ و دوم، هم‌راستاسازی پروژه‌های CSR با سیاست‌های کلان توسعه‌ای و زیست‌محیطی کشور. فولاد مبارکه در این زمینه می‌تواند نقش مرجع را ایفا کند. تجربه این شرکت نشان داده که می‌توان میان سودآوری و تعهد اجتماعی توازن برقرار کرد؛ می‌توان هم رشد اقتصادی داشت و هم مسئولیت‌پذیر بود.

مسئولیت اجتماعی برای صنعت ایران مفهومی تازه نیست، اما تا امروز آن‌گونه که باید مورد توجه ساختاری قرار نگرفته است. اکنون، با تأکید دولت بر شفافیت و جهت‌گیری ملی، فرصتی تازه پیش‌روی صنایع قرار دارد. فولاد مبارکه و دیگر فولادسازان کشور، با حرکت به سمت تولید پایدار و اجرای پروژه‌های اجتماعی هدفمند، نشان داده‌اند که این مسیر ممکن است. اگر مسئولیت اجتماعی از حاشیه به متن راهبردهای صنعتی بیاید، می‌توان گفت صنعت ایران نه تنها در تولید فولاد، بلکه در ساخت آینده‌ای متوازن و پایدار نیز پیشتاز خواهد بود.