بذرهای یک گذار ناقص

ایران آنلاین: با این حال، دولت او در داخل کشور با مشکلاتی روبه‌روست. همان ویژگی‌هایی که به هیأت تحریرالشام، سازمان شبه‌نظامی که او تا زمان انحلال رسمی‌اش در ژانویه گذشته رهبری می‌کرد، امکان تصرف دمشق در دسامبر 2024 را داد، اکنون تلاش‌های رهبری جدید برای بازسازی دولت سوریه را پیچیده می‌کند. ساختارهای فرماندهی منسجم، اولویت دادن به بقا و تیزبینی بی‌رحمانه در خنثی‌سازی رقبا برای تبدیل مجموعه‌ای از جهادی‌ها و سایر سازمان‌های مسلح سابق به یک نیروی رزمی مؤثر ضروری بود، اما یک سال پس از گذار سوریه از اسد، این ویژگی‌ها منجر به یک سیستم حکومتی شده است که قدرت را در حلقه‌ای باریک از رهبران سابق هیأت تحریرالشام متمرکز می‌کند که هنوز چشم‌انداز روشنی برای آینده سیاسی سوریه بیان نکرده‌اند.
گروه‌های اقلیت مذهبی و قومی و همچنین اعضای اکثریت که از دیدگاه ایدئولوژیک رهبری جدید نگران هستند، از مشارکت معنادار در نهادهای سیاسی تازه تأسیس شده کشور محروم شده‌اند و همچنان از جایگاه خود در سوریه جدید مطمئن نیستند.

این تنش اخیراً در هیچ کجا به اندازه شمال شرقی کشور حاد نبوده است، جایی که نیروهای دولتی سوریه به قلمرویی که نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها بیش از یک دهه در کنترل داشتند، هجوم آورده‌اند. اگر گذار سیاسی سوریه متوقف شود، این کشور می‌تواند به چرخه‌های جدیدی از خشونت کشیده شود و پیشرفتی را که دولت برای جلب حمایت بین‌المللی به دست آورده است، به خطر بیندازد.
تنها راه برای تضمین ثبات بلندمدت، باز کردن واقعی نظام سیاسی است. تاکنون، الشرع در انجام این کار مردد بوده است. رهبران جدید سوریه فهمیدند که تضمین مشروعیت در نظر شرکای خارجی - و آزادسازی حمایت مالی و سرمایه‌گذاری که سوریه به شدت به آن نیاز دارد - به توانایی آنها در اطمینان دادن به پایتخت‌های غربی مبنی بر اینکه دولت دمشق می‌تواند نگرانی‌های اصلی آنها را برطرف کند، بستگی دارد.
 
مشکلات در خانه

با این حال، یک واقعیت نگران‌کننده وجود دارد: همزمان با بازسازی نهادهای سیاسی سوریه، قدرت واقعی در دستان حلقه‌ای باریک از رهبران سابق هیأت تحریرالشام متمرکز شده است. علاوه بر این، دولت از دادن هرگونه امکان نمایندگی مستقیم به مردم سوریه خودداری کرده است. همه احزاب سیاسی در ژانویه 2025 منحل شدند و از آن زمان تاکنون هیچ قانون یا تصمیمی که اجازه تأسیس احزاب جدید را بدهد، صادر نشده است. در همین حال، اعضای سابق هیأت تحریرالشام عملاً به عنوان یک حزب حاکمِ ناشناخته عمل می‌کنند. آنها ریاست جمهوری را در دست دارند، بر دستگاه امنیتی و وزارتخانه‌های کلیدی تسلط دارند و حتی کسانی که نقش‌های رسمی ندارند، اغلب به عنوان سرپرستان بالفعل در نهادهای جدید عمل می‌کنند. بنابراین، بسیاری از سوری‌ها نگرانند که شاهد گذار به یک دولت فراگیر و نماینده نیستند، بلکه شاهد تثبیت یک سیستم استبدادی جدید هستند.
با تشدید نگرانی‌های سوری‌ها در مورد ماهیت دولت نوظهور، نیروهای متحد دولت در طول سال گذشته با اقدامات سختگیرانه به مجموعه‌ای از مشکلات امنیتی پاسخ داده‌اند که نشان‌دهنده‌ شکاف‌هایی در نظم و فرماندهی است. بیش از یک دهه جنگ داخلی، سوریه را با تعدادی از خطوط گسل فرقه‌ای و سیاسی مواجه کرده است که به طور دوره‌ای باعث خشونت شده‌اند. دولت جدید سعی کرده است با ادغام گروه‌های مسلح پراکنده در یک ارتش واحد، چنین خشونتی را مهار کند، اما این ارتش بیشتر در اسم واحد است تا در عمل. دولت نمی‌تواند نیروهای مسلح خود را به طور کامل کنترل کند. 

ایجاد نظم و انضباط در یک ارتش تازه تشکیل شده ذاتاً دشوار است و کاهش منابع و اختلافات فرقه‌ای کمکی به این امر نمی‌کند. در نتیجه، وقتی مقامات برای برقراری نظم، ارتش را مستقر کرده‌اند، در عوض تنش‌ها را تشدید کرده‌اند. در ماه مارس، نیروهای متحد دولت که برای انجام عملیات به سواحل سوریه اعزام شده بودند، در نهایت حدود ۱۴۰۰ غیرنظامی علوی را کشتند. در ماه ژوئیه، مداخله‌ای با تأخیر و مدیریت ضعیف در درگیری‌های بین شبه‌نظامیان دروزی و بادیه‌نشین در سویدا به طور گسترده به عنوان جانبداری از بادیه‌نشینان بر دروزی‌ها تلقی شد. گزارش‌های مربوط به سوءاستفاده فرقه‌ای توسط نیروهای دولتی، رهبران دروزی را به سمت مواضع تندروانه به نفع استقلال از سوریه سوق داد. برخی حتی از اسرائیل درخواست حمایت کردند.
 
چالش‌های پیش رو

نیروهای دولتی همچنان قادر به ارائه حفاظت اولیه برای بسیاری از سوری‌ها نیستند. شبکه‌های جنایی و گروه‌های مسلح غیردولتی هنوز در بسیاری از نقاط کشور فعال هستند. گروه‌های اقلیت با خطر نامتناسبی روبه‌رو هستند، اما این خطر گسترده است. در همین حال، نیروهای امنیتی بسیار کم هستند و اغلب توسط افرادی که با منطقه ناآشنا هستند، اداره می‌شوند، بنابراین برای اعمال اقتدار با مشکل مواجه می‌شوند.
شکست‌های امنیتی مستقیماً به عدم اطمینان گسترده‌تری که بسیاری از سوری‌ها در مورد ماهیت دولت نوظهور احساس می‌کنند، دامن می‌زند. جوامع در سراسر کشور - نه تنها اقلیت‌ها، بلکه بخش‌هایی از اکثریت سنی نیز - هنوز نمی‌دانند که از آنها خواسته می‌شود به چه نوع نظم سیاسی بپیوندند. تجربه آنها را محتاط کرده است و بدون چشم‌انداز روشن در مورد چگونگی توزیع قدرت در نهادهای دولتی جدید، چیز زیادی برای کاهش نگرانی آنها وجود ندارد. بنابراین، هر مورد خشونت، بی‌توجهی مقامات مرکزی یا شایعات مربوط به جانبداری، این سوءظن را تقویت می‌کند که دولت جدید صرفاً در حال تحکیم کنترل به نمایندگی از یک حوزه انتخابیه محدود است.
این نگرانی مدت‌هاست که در شمال شرقی سوریه که عمدتاً کردنشین است، وجود داشته است. مذاکرات در مورد ادغام نیروی رزمی بزرگ  قسد (SDF) در ارتش و گسترش اقتدار دولت مرکزی به مناطق تحت کنترل آنها بیش از یک سال پیشرفت کمی داشته است. رهبران دموکرات می‌خواستند خودمختاری منطقه‌ای قابل توجهی را حفظ کنند و تمایلی به تسلیم شدن در برابر نظم سیاسی تحت سلطه جناحی که آنها را به عنوان دشمن بالقوه می‌دانند، نداشتند.
الشرع و متحدانش برخی از افرادی را که به هیأت تحریرالشام تعلق نداشتند، به سمت‌های برجسته منصوب کرده‌اند، اما هیچ امتیاز واقعی به نیروهای سیاسی سازمان‌یافته نداده‌اند. آنها نقشی برای احزاب سیاسی تعیین نکرده‌اند، نقشه راهی برای نحوه توزیع قدرت ترسیم نکرده‌اند یا برای جوامعی که از به حاشیه رانده شدن یا انتقام می‌ترسند، تضمینی ارائه نکرده‌اند.
اکنون، چسبیدن بیش از حد به قدرت می‌تواند به قیمت از دست رفتن مشروعیت داخلی دولت الشرع تمام شود که به نوبه خود مشروعیتی را که دمشق با دقت در خارج از کشور پرورش داده، به خطر می‌اندازد. ثبات آینده سوریه به متقاعد کردن سوری‌ها از تمام جوامع متنوع کشور بستگی دارد. سال آینده نشان خواهد داد که آیا رهبران دمشق مایل و قادر به معتبر جلوه دادن این ادعا هستند یا خیر. جایگزین، یک دولت توخالی است که از نظر بین‌المللی به رسمیت شناخته شده اما در داخل مورد مناقشه است و از یک بحران به بحران دیگر می‌غلتد؛ یک گذار ناقص که بذر درگیری بعدی سوریه را خواهد کاشت.
 منبع: Foreign Affairs