چه زمانی رانندگی نادرست وصف کیفری پیدا میکند؟
مرز میان جرایم و تخلفات رانندگی
رانندگی یکی از رفتارهای روزمره شهروندان است که همواره با قواعد و مقررات خاص خود تنظیم میشود. با این حال، همواره این پرسش مطرح است که مرز میان تخلف و جرم در رانندگی کجاست و چه شرایطی باعث میشود یک رفتار راننده از چهارچوب تخلف فراتر رفته و واجد وصف کیفری شود.
علی روشن قیاس_ وکیل پایه یک دادگستری: در نظام حقوقی ایران، رانندگی عمدتاً در قلمرو تخلفات اداری و انتظامی بررسی میشود، اما تمایز مهمی میان تخلف و جرم وجود دارد. تخلف به معنای نقض قواعد و مقررات اداری یا انتظامی است؛ برای مثال، رانندگی بدون گواهینامه تخلف انتظامی برای راننده محسوب میشود. در مقابل، جرم عملی است که قانونگذار برای آن در قانون مجازات اسلامی مجازات تعیین کرده باشد و آن عمل جرمانگاری شده باشد. بنابراین هر تخلفی جرم نیست و این دو مفهوم با یکدیگر متفاوت هستند.
برای آنکه یک رفتار رانندگی واجد وصف کیفری باشد، سه عنصر اساسی باید وجود داشته باشد: عنصر قانونی، عنصر مادی و عنصر معنوی یا سوءنیت. عنصر قانونی به این معنا است که رفتار موردنظر توسط قانونگذار جرمانگاری شده باشد؛ نمونه آن رانندگی در حالت مستی یا مخدوش کردن پلاک خودرو است. عنصر مادی شامل تحقق رابطه علیت میان عمل راننده و نتیجه زیانبار است. بسیاری از تخلفات رانندگی تنها در چهارچوب تخلف باقی میمانند، اما اگر رفتار راننده منجر به آسیب بدنه یا جانی شود، میتواند در حوزه جرم بررسی شود. عنصر معنوی یا سوءنیت به قصد مجرمانه راننده اشاره دارد و نقش تعیینکنندهای در تشخیص جرم دارد. تفاوت میان بیاحتیاطی غیرعمد و قصد مجرمانه، مبنای اصلی تمایز تخلف از جرم است. به عنوان مثال، مخدوش کردن پلاک با قصد فرار یا ترک صحنه حادثه دارای سوءنیت است و رفتار راننده در این حالت به عنوان جرم تلقی میشود.
در زمینه رسیدگی، تخلفات رانندگی توسط مراجع اداری و انتظامی بررسی میشود و اقداماتی نظیر جریمه، نمره منفی یا توقیف موقت خودرو اعمال میشود. در مقابل، جرائم رانندگی توسط مراجع قضایی شامل دادسرا و دادگاه کیفری رسیدگی میشوند و مجازاتهایی همچون حبس، جزای نقدی، محرومیت از حقوق اجتماعی یا ممنوعیت از رانندگی برای فرد خاطی اعمال میشود.
بنابراین، تخلف رانندگی هنگامی است که فرد مقررات اداری یا انتظامی را نقض کند، بدون آنکه قصد مجرمانه داشته باشد یا نتیجه زیانبار عمدی ایجاد شود. در مقابل، اگر رفتار راننده دارای قصد مجرمانه باشد، منجر به نتیجه زیانبار شود و قانونگذار برای آن مجازات تعیین کرده باشد، این رفتار واجد وصف کیفری بوده و به عنوان جرم تلقی میشود. شناسایی دقیق مرز میان تخلف و جرم در رانندگی از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا نوع رسیدگی و میزان مسئولیت قانونی فرد بر اساس آن تعیین میشود.
در واقع، مرز میان تخلف و جرم رانندگی را میتوان از ظاهر رفتار و شکل عمومی فعل راننده ترسیم کرد. اگر ارکان قانونی، مادی و معنوی در کنار یکدیگر وجود داشته باشند و همه آنها توسط قانون جرمانگاری شده باشند، رفتار راننده جرم محسوب میشود. در غیر این صورت، هرگاه رفتار راننده صرفاً نقض یک مقرره اداری باشد و در چهارچوب جرایم کیفری قرار نگیرد، در قالب تخلف به آن رسیدگی خواهد شد.
انتهای پیام/