نشان دادن ساز در رسانه ملی یک ضرورت است

ندا سیجانی_ گروه فرهنگی: همایون رحیمیان در گفت و گویی درباره دیدگاه رهبری به ارکستر صدا و سیما اشاره کرده و گفت:« اگر اشتباه نکنم سال ۱۳۷۳ بود که رهبری به سازمان صداوسیما آمدند و ما سرود ملی را در فضای باز تلویزیون اجرا کردیم و ایشان هم از اجرا خوش‌شان آمد. آن زمان مدیر مرکز موسیقی صداوسیما مهدی کلهر بود و نوازنده‌های خوبی در تلویزیون فعالیت می‌کردند. بودجه این ارکستر را نیز شخص آیت الله  خامنه ای درنظر گرفتند. ایشان چند سال بعد بازهم به صداوسیما آمدند و تنها جایی که حدود یک ساعت نیم در آن حضور داشتند همین ارکستر سمفونیک صداوسیما و استودیو ۱۰۳ بود. جالب اینکه در آن بازدید رهبری درباره شوستاکویچ و امیرف صحبت کردند که ما بسیار از این موضوع شگفت‌زده شدیم...»
 طی این سالها ارکستر سمفونیک صدا و سیما با تغییرات مدیریتی به مرور فراز و فرودهایی بسیاری را تجربه کرد و رهبران شناخته شده ای سکان آن را برعهده گرفتند، اما درواقع می توان گفت اجراهای آن اغلب به مراسمات رسمی سازمان و جشنواره هایی چون موسیقی فجر  خلاصه شده است و مخاطبان موسیقی کمتر با این مجموعه آشنایی دارند. در حال حاضر هم مهیار مهرآذر مدیریت ارکسترهای سازمان را عهده دار است.

مهرآذر، دکتری علوم ارتباطات اجتماعی  دارد و درکنار آن با هنرهایی چون نقاشی،موسیقی و خطاطی  هم آشناست. او در عرصه موسیقی هم سالهای بسیاری است که با سازمان صدا و سیما همکاری داشته است. مهر آذر سال ۱۳۸۹ با مدیریت طرح و برنامه فعالیت خود را در مرکز موسیقی و سرود صدا و سیما آغاز کرد و  ۵سال این مدیریت را برعهده داشت وطی این سالها تقریبا عضو اغلب شوراهای تخصصی مرکز موسیقی  و حتی درمقطعی مشاوررئیس مرکز و چند سالی هم  مدیر موسیقی معاونت صدا در رادیو بود.

 مهرآذر درحال حاضر مدیریت ارکسترهای مرکز شعر، موسیقی و‌ سرود صداوسیما را عهده دار است و حسین شریفی رهبر ارکسترسمفونیک سازمان است. ارکستری که طی این سالها در جشنواره های بزرگی چون موسیقی فجر اجرای برنامه داشته و اهالی موسیقی با فعالیت این ارکستر کم و بیش آشنا هستند.  مهیارمهر آذر درگفت و گو با «ایران» درباره فعالیت این ارکستر و فراز و فرود های موسیقی در سازمان صدا و سیما سخن گفته است که در ادامه می خوانید:

بیش ازسه دهه از فعالیت ارکسترسمفونیک صدا وسیما می گذرد، اما طی این سالها اجراهای ارکستر اغلب به کارهای سازمانی خلاصه شده است و تنها حضورش در فضای عمومی همین جشنواره  موسیقی فجر است. محدودیت خاصی برای اجرا وجود دارد؟

ارکسترسمفونیک صدا وسیما، به دلیل ماموریت‌های داخل سازمانی، اجرای عمومی برایش تعریف نشده اما این گونه نیست که هیچ اجرایی خارج ازسازمان نداشته باشیم. بطورمثال، محرم سال ۱۴۰۳  با مشارکت شهرداری تهران و با همکاری خوانندگانی چون سالارعقیلی و محسن حسینی، به مدت هفت شب پوئم سمفونی «هلال کاروان» را که با پرفورمنس تعزیه همراه بود، درسالن شهید شیرودی برگزار کردیم و با وجود سختی های کار تجربه خوبی داشتیم. اما بطورکلی فعالیت ارکسترسمفونیک صدا سیما در ماموریت‌های دیپلماتیک سازمان یا مناسبت های ویژه چون تنفیذ ریاست جمهوری و همچنین اجرا درجشنواره موسیقی فجر است. البته سال گذشته برنامه ریزی هایی برای اجراهای عمومی انجام گرفت اما به دلیل عدم همراهی از سوی آهنگسازان در استفاده از آثاری که متعلق به صدا وسیما است، محدودیت هایی برای اجرا بوجود آمد.

بطورمثال اجرای تیتراژ سریال ها. اغلب این آثار سال های بسیار از رسانه ملی پخش شده و درخاطرات مردم ماندگار است و بی تردید مالکیت اثرهم  به سازمان برمی گردد. آثاری همچون موسیقی سریال های«سربداران» «هزار دستان» و... که چندین بار روی آنتن تلویزیون رفته و با قدردانی از خالقان این آثار بزرگ چون استادان فرهاد فخرالدینی، مجید انتظامی، بابک بیات و ...، به عقیده من این آثاربرای مردم است وحیف است که برای آنها اجرا نشود، کما اینکه درفضاهای خصوصی هم اجرا کرده ایم و بسیارمورد استقبال قرارگرفته، اما از سوی دیگر احترام به اساتید موسیقی و رضایت این بزرگان نیز باید مد نظر قرارگیرد. بنابراین اگر بنا بر اجرای تیتراژهای تلویزیونی باشد، اولویت اول با ارکسترصدا وسیماست و به زودی به لحاظ حقوقی تکلیف این ماجرا مشخص خواهد شد و انشاالله در آینده نزدیک این اجراها  را با همراهی ارکستر سمفونیک صدا و سیما خواهیم داشت.

البته در این یکی – دو سال اخیر، برخی ارکسترها جسته وگریخته اجراهایی درقالب تیتراژ سریال ها داشته اند و جالب تراینکه اغلب نوازنده های اصلی این ارکسترها ، در ارکستر صدا و سیما فعالیت دارند. درهرصورت به لحاظ معذوریت های اخلاقی تاکنون این قطعات با ارکستر سازمان اجرا نشده است.

تیتراژهای تلویزیونی مجوز پخش دارند، برای اجرای این آثار با ارکستر چه مسئله ای وجود دارد؟

برخی ازآهنگسازان براین نظرند درساخت تیتراژ سریال، طرف حساب ما تهیه کننده ها هستند و بصورت مستقیم با سازمان صدا و سیما قرارداد نبسته ایم. درمقابل تهیه کننده ها هم اظهاردارند، قرارداد تمامی آثار با سازمان بسته شده و اجازه بهره برداری از آن بلا مانع است و موسیقی هم جزئی از آن اثراست. بنابراین درساخت یک سریال، حق امتیاز تمامی بخش ها با صدا و سیما است و به همین دلیل است که برای مثال فلان بازیگر نمی تواند اعتراضی به پخش تصویرش داشته باشد. بایستی بگویم مسئله ما با تهیه کننده ها نیست و موضوع تنها رضایت آهنگسازان است و نگاهمان به این دوستان عزیز احترام آمیز و حفظ شان آنها بوده است.
 حتی تصمیم داریم به شکل شایسته ای میزبان آهنگسازانی باشیم که طی این سالها با سازمان همکاری داشته اند و در این رابطه  شب اساتید موسیقی را در سازمان برگزار کنیم و آثاری را که این بزرگان با تلویزیون کارکرده اند را با همراهی ارکستر سمفونیک صدا و سیما به اجرا بگذاریم.

چرا تهیه کنندگان و کارگردانان تلویزیونی در تولید آثارموسیقی سریال ها  با ارکستر سمفونیک صدا و سیما همکاری ندارند؟

در دوره ریاست عزت الله ضرغامی درسازمان، این پیشنهاد را با تهیه کنندگان و کارگردانان مطرح کردیم و نامه نگاری های آن نیزانجام شد و اعلام کردیم آثار سریال های «الف» و «ویژه» را بدون دریافت دستمزدی می سازیم .
حتی پیشنهاد کردیم با آهنگساز مورد نظرشان همکاری می کنیم و  حق الزحمه او را هم تقبل خواهیم کرد، اما برخی از این دوستان حاضرند دستمزهای آنچنانی به آهنگسازان بپزدازند اما تولید کار را به ارکستر رسانه ملی نسپارند. متاسفانه موسیقی ایران مافیاهایی دارد که نمی گذارند کاربه روش درست پیش برود. امسال هم نامه ای برای پیمان جبلی رئیس سازمان نوشتیم و ایشان هم موافقت خود را اعلام کردند تا موسیقی برخی از کارهای سیما فیلم به ارکستر سپرده شود، اما تاکنون اتفاقی نیفتاده است و بازخوردی نداشته ایم. این درحالی است که نوازنده های ارکستر سازمان  با دیگر ارکسترها همکاری دارند و اغلب این عزیزان بسیاری از کارهای معروف را با آهنگسازان ایرانی نواخته اند و اسامی شان در تیتراژ فیلم ها و سریال ها قرار گرفته است.
 ما این پیشنهاد را مطرح کردیم و به قول معروف خودمان، به میان میدان آمدیم، اما تاکنون بازخوردی نگرفتیم  و درخواست ما مسکوت مانده است. جالب اینکه یکی از دوستان سیمافیلم مطرح کرده اند برای آشنایی با کارهای ارکستر نیاز است رزومه خود را معرفی کنند این درحالی است که ارکسترصدا و سیما تنها مرجع تصمیم گیری  حوزه موسیقی در سازمان است و با توجه به اسامی هنرمندانی که با مرکز شعر، موسیقی و سرود صدا و سیما همکاری دارند خروجی آثار تولید شده، آثاری با درجه عالی است.

چندین سال است اغلب هنرمندان موسیقی نسبت به برخی از رویکرد های صدا و سیما  در خصوص حوزه موسیقی مانند عدم نشان دادن ساز و یا تعریف نشدن شبکه ای برای موسیقی و حتی پخش آثارشان بدون اجازه صاحب اثر و عدم پرداخت حق مالکیت و... معترض هستند دیدگاه شما دراین باره چیست ؟

درزمان ریاست  عزت الله ضرغامی، به رئیس مرکز موسیقی سازمان ماموریت داده شده تا طراحی شبکه ای با عنوان موسیقی انجام شود وحتی دراین زمینه شورایی شکل گرفت  و بنده هم عضو این شورا بودم و کنداکتور ۶ ماهه آن را نوشتیم. اما در همان برهه زمانی، یکی ازدوستان مصاحبه ای دراین زمینه انجام داد و بازخورد خوبی از بیرون دریافت نکردیم وهمین امرموجب مسکوت ماندن این شبکه شد. اما به عنوان یک کارشناس حوزه ارتباطات عرض می کنم در عصرحاضر که عصرتکنولوژی و هوش مصنوعی است، به همین نسبت دسترسی خانواده ها به دنیای مجازی گسترده تر شده و فرزندان با جست و جو دراین صفحات، موسیقی های مورد علاقه خود را انتخاب می کنند و حتی برای درک و دریافت بیشتر آن موسیقی، زبان آن کشور را هم می آموزند واین یعنی تاثیر موسیقی. من براین نظرم  دراین که زمینه نیاز است دوستانی که اهل علم وعلوم دینی هستند به ما کمک کنند و همراهی داشته باشند تا بالاخره روزی این ماجرا گره گشایی شود، به این دلیل که موسیقی هنرجذابی است و افراد بسیاری را جذب خود می کند. به طورمثال درفصل جدید برنامه «هزار و یک» که هومن حاج عبداللهی مجری آن بود وشب یلدا هم به روی آنتن رفت، سه قطعه جذاب اجرا کردیم که بسیارمورد توجه قرارگرفت. من براین نظرم که اگر اثری ارزشمند ارائه نشود، امکان مقایسه و قائل شدن تفاوت بین موسیقی قابل دفاع و موسیقی ضعیف هم  نخواهد بود.  از سوی دیگر مخاطب جوان هم تاملی ندارند و با جست و جو در فضای مجازی موسیقی  و ساز مورد علاقه  خود را دانلود می کند به راحتی می بینید و می شنوند وآن جایگاه خالی برای نسل جوان، از سوی  فضای مجازی پرمی شود.  بنابراین نشان دادن ساز در رسانه ملی و پخش موسیقی های خوب یک ضرورت است و شاید برای انجام آن خیلی هم دیرشده باشد. البته این نظرمن است و تصمیم کلان در رسانه‌ ملی گرفته  می شود. 

صدا و سیما آرشیو غنی از موسیقی ملی ایران است که  شامل موسیقی گلها وآثاربزرگان این حوزه بوده. آیا این آرشیو قابل دسترسی است و می توان آنها را با ارکسترسمفونیک صدا و سیما حتی در جشنواره موسیقی فجر اجرا کرد؟

بله. این آرشیو موجود است. در سه سال اخیر قطعاتی که در جشنواره نواختیم به دو بخش  موسیقی کلاسیک غربی و کلاسیک ایرانی تقسیم می شد و در بخش کلاسیک ایرانی آثار موسیقی ایرانیان معاصر را بسیار زیبا و خاطره انگیزی اجرا کردیم، اما باید بگویم با توجه به تجربه بنده طی سالهای پیشین، متاسفانه تبلیغات خوبی در موسیقی فجر صورت نمی گیرد. این درحالی است که علاوه بر اجرای  آثار بسیار فوق العاده،  قیمت بلیت ها  نیز نسبت به طی سال بسیار مناسب تر است، اما تبلیغات جشنواره خیلی ضعیف است. نکته دیگر زمان بلیط فروشی است که به  نظرم  بهتر است برگزار کنندگان جشنواره حداقل یک ماه جلوتر بلیت فروشی و تبلیغات آن را آغاز کنند تا علاقمندان موسیقی بویژه افرادی که در شهرستان ها ساکن هستند از این موضوع مطلع و در صورت تمایل از تماشای این جشنواره بهره مند شوند.
نکته دیگر در مورد آرشیو موسیقی سازمان است که باید بگویم مالکیت بسیاری از آثار موجود در آرشیو گلها  برای صدا و سیما است  و جالب است بدانید دستنویس بسیاری از این پارتیتور ها درسازمان موجود است. البته سالهای بسیاری است که  رادیو پیام و رادیو آوا برخی از اثار قدیمی موسیقی مربوط به برنامه  گلها را پخش می کند و فکر می کنم در این زمینه مسئله ای وجود نداشته باشد. 

با بنیاد فرهنگی رودکی هم همکاری دارید ؟

اوایل امسال، جلسه ای با محمد  اللهیاری مدیرعامل بنیاد رودکی و سید عباس ستایشگر معاون آفرینش های هنری داشتیم و در همان جلسه محمد الهیاری قول همکاری دادند تا حداقل درهرفصل یک جلسه  اجرا در تالار وحدت  داشته باشیم ولی تا به امروز این موضوع محقق نشده که فکر می کنم به دو دلیل این اتفاق نیفتاده اول اینکه در آن تالار اجراهای متعددی به خصوص بعد از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در حال انجام بوده و دیگر اینکه همانطور که مستحضرید مجموعه ارکستر سمفونیک صدا و سیما گسترده است و به طور قطع بلیت فروشی تالار وحدت پاسخگوی هزینه های بالای مجموعه ارکستر نیست. حتی به عقیده من ارکسترسمفونیک تهران و ارکستر ملی ایران هم درآمد مکفی از اجرای برنامه های خود ندارند و شاید گاهی ناچارند هزینه های شان را به صورت شخصی پرداخت کنند. اگرچه ماموریت هنری این دو ارکستر در بنیاد رودکی است و ناگزیر از ماموریت های فرهنگی و هنری ،کنسرت هایی را برگزار می کنند که مورد اقبال اهالی موسیقی است. اما ارکستر صدا و سیما بودجه ای برای اجرا ندارد بنابراین اگر تولید درآمد داشته باشیم می توانیم خارج از سازمان هم کنسرت اجرا کنیم. البته با توجه به قیمت بلیت ها و شرایط کنسرت ها، می دانم در یک سالن ۵۰۰-۶۰۰ نفره درآمدی نخواهیم داشت اما اگر در این زمینه اسپانسری داشته باشیم این آمادگی را داریم تا طرح هایی که برای مخاطب بسیار جذاب است را به روی صحنه ببریم.

اشاره کردید ارکستر بودجه ای برای اجرا ندارد اما جالب این است که بودجه صدا و سیما حتی از دفتر موسیقی هم بیشتر است.

آنگونه که تصورمی کنید، ارکسترسازمان، بودجه ای ندارد و همیشه با حداقل ها، ارکستر را جمع آوری کردیم و جای تاسف است که بگویم نوازندگان ارکستر دستمزد بسیار پایینی دریافت می کنند. این درحالی است که ارکسترطی سال، دو - سه قطعه تولیدی دارد. البته ما مسئله ای برای تولید کارنداریم، موضوع نگهداری ارکستراست باید به گونه ای کجدارمریز شرایط مالی نوازنده ها را در نظر بگیریم  تا زندگیشان بچرخد. البته ریاست کنونی سازمان در این چند سال، حمایت های خوبی از محموعه ارکستر داشته است. اما صادقانه  بگویم حقوق اعضای ارکستر بسیار کم است. ما دو روز درهفته تمرین داریم و حتی در برنامه های مناسبتی مانند شب «یلدا» که نیازمند ساعت ها کار و تمرین است پاداش درخوری نگرفتیم. به واقع اعضای گروه ما عاشق کارشان هستند و مسائل مالی قطعا اولویت اول شان نیست اما زندگی خرج دارد. اعضای ارکستر صدا وسیما اغلب جوانان هستند و در کنار آن برخی از هنرمندان بازنشسته هم با ما همراهی و همکاری دارند.
 بطورمثال اساتیدی چون؛ منتظم صدیق یا همایون رحیمیان که در حال حاضر رهبر ارکستر ملی هستند، سالها کنسرت مایستر ارکستر سمفونیک صدا و سیما بودند. طی سال نیز فراخوان جذب ارکستر داشته و داریم و به هردلیلی که نوازنده ای از ارکستر کم شود یا کمبود نوازنده داشته باشیم، با اعلام فراخوان این موضوع را حتی برای جذب یک نوازنده هم به این صورت جبران می کنیم. ناگفته نماند فراخوان سازمان بصورت عام بوده و ازسراسر ایران نوازنده جذب می کنیم و کسانی که در این ارکستر فعالیت می کنند از یک آزمون جدی  وارده شده اند.

سازمان تدریس موسیقی هم دارد؟

بله. در مدرسه هنر وادبیات مرکزموسیقی صدا و سیما در رده سنی نوجوان و جوان تدریس داریم  و مدرک تحصیلی آن دیپلم است و از معتبرترین مدارک موسیقایی ایران است.اعتبار این مدرک تحصیلی از پیش از انقلاب اسلامی است و همه سازها در این مدرسه تدریس می شود.

در این ارکستر رهبر میهمان هم همکاری دارد؟

بله. از ابتدای همکاری با سازمان، قرارما با رئیس مرکز، حضور رهبر مهمان بود، به این دلیل که ارکستر نیاز دارد هر از گاهی جانی دوباره بگیرد و با یک نگاه تازه، روی صحنه برود. بنابراین این موضوع یک ضرورت است و ارکستر را از یک دستی خارج می کند. البته برای ما که رهبر ارکستر دلسوزی چون حسین شریفی داریم، انتخاب و دعوت از رهبرارکستر میهمان کاری دشوار خواهد بود.
 

ارکسترسمفونیک صدا و سیما اجرا در عرصه بین الملل هم داشته ؟

در این سه سال اخیر که بنده دراین ارکستر فعالیت داشته ام خیر، البته فکر می کنم سالهای قبل تر، پیش آمده اما تعداد آن قابل توجه نبوده است ضمن اینکه به دلیل مسائل مالی درحال حاضر اتفاقی صورت نگرفته است. به این دلیل که بودجه اجرای بین المللی برای  ارکستر دیده نشده  و بالطبع بودجه ای که باید برای آن در نظر گرفته شود مبلغ کمی نیست بنابراین اگر به این موضوع توجه شود قطعا اتفاق خوب و جذابی خواهد بود. در هر صورت ما از این اقدام بسیار استقبال خواهیم کرد. ناگفته نماند در همین سال جاری توسط رایزن فرهنگی ایران مذاکره ای با روسیه داشتیم و بسیارمورد استقبال قرارگرفت و قرار است آثار ارکسترسمفونیک صدا و سیما برروی آنتن یکی از شبکه های رادیویی روسیه پخش شود. البته  پیشنهاد ما این بود ارکستر به روسیه برود و در آنجا آثارموسیقی  کلاسیک ایرانی را بنوازیم و چه بهتر که این تبادل بین این دوکشور صورت بگیرد.

باید بگویم ما ارکستر بسیار خوبی داریم اما آن طور که باید، صدای آن شنیده نشده است.البته انتقاد نخست به خود ما و مسئولان هنری سازمان است. ارکسترهایی مانند سمفونیک تهران و ملی ایران، در بنیاد رودکی تریبون دارند و در طول سال با توجه به شرح وظایف شان اجراهای خوبی برگزار می کنند. تریبون ارکستر سمفونیک صدا و سیما هم قائدتا باید رسانه ملی باشد تا نسل جوان با موسیقی های خوب ارکسترال آشنا شوند. حتی این امکان باید برای دیگر ارکستر های کشورمان نیز فراهم شود و اجراهایشان از صدا و سیما به گوش مخاطب برسد تا مخاطبان بیشتری با موسیقی های خوب و اصیل و سالم آشنا شوند.