تحلیل حقوقی حمله به پل کرج به مثابه یک جنایت جنگی

حسن اسدی زیدآبادی: مطابق اصل بنیادین «تفکیک» در کنوانسیون‌های ژنو و قاعده اول حقوق عرفی جنگ، فقط «اهداف نظامی» قابل حمله‌اند. یک پل غیرعملیاتی که کارکرد اصلی آن تسهیل ترافیک و بهبود زندگی میلیون‌ها شهروند در محورهای تهران–کرج و کرج–قزوین بوده، در اصل یک «دارایی غیرنظامی» محسوب می‌شود. در مورد دارایی‌های غیرنظامی حکم حقوق جنگ این است که حمله به آنها ممنوع است، مگر آنکه استفاده نظامی مشخص و بالفعل از آنها اثبات شود.
همچنان که مشاهده شخصی صاحب این قلم و گزارش‌های متعدد وجود دارد این پل با هیچ تفسیری نمی‌توانسته هدف مشروع نظامی باشد، به این دلیل ساده که هنوز از آن هیچ استفاده‌ای نشده که کسی بخواهد قضاوت کند آیا این سازه واجد توصیف استفاده مؤثر نظامی بوده یا خیر و پر واضح است که تخریب آن مطلقا ضرورت میدانی جنگی نبوده و صرفا اهداف سیاسی تبلیغاتی داشته است، که این هم نقض دیگری از قواعد جنگ است.
با این همه و با توجه به تهدیدهای ترامپ در مورد سایر پل‌ها و دارایی‌های ذاتا غیرنظامی، لازم است گفته شود از نظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه حتی در فرض ادعای کاربری نظامی از یک سازه غیرنظامی، دول متخاصم ملزم به رعایت قواعد مشخصی هستند. در این زمینه قواعد عرفی ۱۴، ۱۵ و ۱۶ که توسط کمیته بین‌المللی صلیب سرخ تدوین شده‌اند، تعهدات روشنی ایجاد می‌کنند. قاعده ۱۴ حقوق عرفی اصل «تناسب در حمله» را مقرر می‌دارد. مطابق این قاعده، حمله‌ای که انتظار می‌رود خسارات جانبی آن از جمله تلفات غیرنظامیان یا آسیب به اموال غیرنظامی در مقایسه با مزیت نظامی «مستقیم و مشخص» مورد انتظار، «بیش از حد (excessive)» باشد، ممنوع است. بعلاوه بر اساس قاعده ۱۵ (احتیاطات در حمله)، طرف‌های درگیر باید «تمام اقدامات ممکن» را برای جلوگیری یا حداقل کاهش تلفات غیرنظامیان و خسارت به اموال غیرنظامی اتخاذ کنند. همچنین انتخاب سلاح و شیوه حمله باید به‌گونه‌ای باشد که آسیب به غیرنظامیان به حداقل برسد. در همین چارچوب، قاعده ۱۶ (احراز هدف) تصریح می‌کند که پیش از هر حمله، باید با دقت و با استفاده از تمامی اطلاعات ممکن، نظامی بودن هدف تأیید شود. در صورت وجود تردید، هدف باید «غیرنظامی فرض شده» و از حمله خودداری شود.

در مورد حمله به بزرگترین پل ایران در کرج، البته مورد دیگری از نقض حقوق بین‌الملل و ارتکاب جنایت جنگی هم مشاهده می‌شود. براساس گزارش‌ها در این عملیات نظامی از حربه جنگی «حمله دوم» یا «دابل‌تپ» هم استفاده شده است. بر اساس تفسیرهای کمیته بین‌المللی صلیب سرخ از قواعد عرفی، حمله مجدد به مکانی که امدادگران، مجروحان یا غیرنظامیان در آن حضور دارند، می‌تواند نقض صریح اصل حمایت از «افراد خارج از نبرد» و حتی مصداق حمله عامدانه به غیرنظامیان تلقی شود. همچنان که مواد ۱۲ و ۱۵ کنوانسیون‌ اول ژنو (۱۹۴۹) نیز بر حمایت ویژه از مجروحان و نیروهای امدادی تأکید دارند.
در این مورد همچنین باید به انتخاب موقع انجام عملیات یعنی روز سیزده‌بدر هم اشاره شود، که یا عامدانه به قصد تلفات‌گیری رخ داده و یا انتخاب غیرآگاهانه بوده که بازهم با توجه به نقض اصل احتیاط، همچنان که در بالا گفته شد، در هرحال صدق عنوان نقض جدی حقوق بین‌الملل بشردوستانه و وقوع جنایت جنگی بر این عملیات ثابت شده بنظر می‌رسد.

/کانال تلگرام حسن اسدی زیدآبادیایران آنلاین
انتهای پیام/