مدیرعامل آب منطقهای آذربایجان غربی در گفتوگو با «ایران»:
خبری خوش درباره دریاچه ارومیه / بارشها توان نجات دادن نگین آبی ایران را دارند ؟
مدیرعامل آب منطقهای آذربایجان غربی در گفت و گو با روزنامه ایران ضمن تشریح چشمانداز احیای پایدار در حوضه آبریز این استان در گزارشی با عنوان «مساحت آبی دریاچه ارومیه ۵ برابر شد» از بهبود شرایط نگین آبی کشورمان خبر داد.
بیتا میرعظیمی؛ گروه ایران زمین: این روزها خبر افزایش تراز دریاچه ارومیه به عدد ۱۲۷۰.۷۰ متر و افزایش حجم آب آن به بیش از ۲.۸۹ میلیارد متر مکعب، بار دیگر بارقههای امید را در دلها زنده کرده است. بارشهای پربار زمستانی و بهاری، همراه با مدیریت هدفمند رهاسازی آب از سدهای بوکان و مهاباد، چهره دریاچه را دگرگون کرده؛ همزمان تالابهای اقماری نیز مملو از آب شده و برای اولین بار در سالهای اخیر، وسعت قابل توجهی از بستر خشک دریاچه ارومیه زیر آب رفته است. با این حال، طبق گفته مدیرکل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی به «ایران»، اگرچه بارشهای اخیر فرصتی ارزشمند برای احیای دریاچه ارومیه و افزایش ۵ برابری مساحت آن فراهم کرده، اما این فرصت تنها زمانی به ثمر خواهد نشست که نگاه ما به مدیریت آب در حوضه آبریز، دستخوش تحولی عمیق و بنیادین شود. بنابراین چنانچه الگوی کشت در بخش کشاورزی (که بیش از ۸۵ درصد آب حوضه را مصرف میکند) اصلاح نشود، برداشتهای غیرمجاز آب مهار نگردد و سیاستهای توسعهای منطقه بازنگری نشود، با فرا رسیدن گرمای تابستان و شدت گرفتن تبخیر، بیم آن میرود که دوباره همان روایت تلخ و آشنا، یعنی عقبنشینی آب و بازگشت سایه خشکیدگی بر سر دریاچه ارومیه تکرار شود.
«مجید رستگاری» مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی در تشریح وضعیت موجود در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به «ایران» گفت: «بررسیهای دقیق دادههای هیدرولوژیک و تحلیل روندهای مدیریتی نشان میدهد که هرچند بارشهای اخیر نقش مهمی در بهبود وضعیت فعلی دریاچه ارومیه داشتهاند، اما این بهبود ماهیتی شکننده دارد و تنها در صورتی میتواند به احیای پایدار منجر شود که مجموعهای از الزامات اساسی در حوزه مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی مصرف و بازنگری در سیاستهای توسعهای منطقه بهطور همزمان و هماهنگ اجرا شود.»
افزایش حجم آب به ۲.۸۹ میلیارد مترمکعب
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی به «ایران» گفت: «پایان فروردین سالجاری، حجم آب دریاچه ارومیه به حدود دو میلیارد و هشتصد و نود میلیون مترمکعب رسید؛ رقمی که نسبت به سال گذشته افزایش قابل توجهی را نشان داده و از رشد تراز آب تا حدود یکهزار و دویست و هفتاد متر و هفتاد سانتیمتر حکایت دارد». وی اظهار کرد: «این میزان افزایش، در مقایسه با ابتدای سال آبی که تراز دریاچه در حدود ۱۲۶۹.۵ متر ثبت شده بود، جهشی چشمگیر محسوب میشود. اما این واقعیت را نیز نمیتوان نادیده گرفت که دریاچه همچنان فاصلهای بیش از سه متر با تراز اکولوژیک خود دارد؛ ترازی که تنها در صورت دستیابی به آن میتوان از بازگشت پایداری اکولوژیک و زیستی سخن گفت». مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجانغربی از افزایش حدود ۵ برابری وسعت دریاچه ارومیه نسبت به ۶ ماه گذشته خبر داد و گفت: «مساحت پهنه آبی دریاچه در مهرماه 1404، 481 کیلومتر مربع بود که حالا به برکت بارشهای پرثمر به ۲ هزار و ۳۵۰ کیلومتر مربع رسیده است».
«مجید رستگاری»، افزایش اخیر تراز دریاچه ارومیه را بیش از هر چیز مدیون بارشهای گسترده زمستان و اوایل بهار و همچنین مدیریت رهاسازی آب از سدهای حوضه آبریز دانسته و گفت: «طی هفت ماه گذشته، بیش از یک میلیارد و دویست و هفتاد میلیون مترمکعب آب از سدهای بوکان، مهاباد و سایر سازههای ذخیرهای و رودخانههای استان آذربایجان غربی به سمت دریاچه هدایت شده است؛ اقدامی که در کنار لایروبی مسیر رودخانهها و بازگشایی مسیرهای مسدودشده و انسداد سر دهنهها که هدفمندتر و ویژهتر مورد توجه قرار گرفت و موجب شد آب ورودی بدون اتلاف به بستر اصلی دریاچه برسد». وی افزود: «در همین دوره، تالابهای اقماری همچون «نوروزلو» و «یوسفکندی» نیز بهطور کامل آبگیری شدند و به ظرفیت صددرصدی رسیدند؛ موضوعی که نشان میدهد مدیریت رهاسازی آب در سالجاری نسبت به سالهای گذشته هماهنگتر و هدفمندتر بوده است». رستگاری اظهار کرد: «تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هر بار پس از یک دوره بارش مناسب، دریاچه برای مدتی کوتاه جان تازهای میگیرد، اما با آغاز فصل گرما و افزایش تبخیر، بخش قابل توجهی از این آب از دست میرود و تراز دوباره کاهش مییابد. بنابراین، اگرچه بارشهای اخیر فرصتی ارزشمند ایجاد کردهاند، اما این فرصت تنها زمانی به نتیجه خواهد رسید که در کنار بهبود بارش و تداوم آن شاهد تحول اساسی سیاستهای کلان مدیریت آب در حوضه آبریز باشیم.»
بازنگری در سیاستهای توسعهای
«مجید رستگاری» مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی، احیای دریاچه ارومیه را نیازمند بازنگری در سیاستهای توسعهای کشاورزی در منطقه دانسته و تأکید کرد: «در سالهای گذشته، توسعه بیرویه کشاورزی و افزایش جمعیت در حوضه آبریز، فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده است. این در حالی است که هرگونه برنامهریزی برای احیای پایدار باید مبتنی بر اصول آمایش سرزمین باشد؛ اصولی که بر اساس ظرفیتهای اکولوژیک، محدودیتهای منابع آب و توان محیطزیست تعیین میشوند». طبق گفته این مقام مسئول، در راستای حفظ پایداری آبخوانها، شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی با قاطعیت تمام به مبارزه با عوامل تخریبگر ادامه میدهد. رستگاری افزود: «اقدامات ما در سالجاری شامل اصلاح و تعدیل پروانهها، مبارزه با چاههای غیرمجاز و نظارت و برخورد قانونی است. توقیف بیش از 75دستگاه حفاری غیرمجاز و نصب 1062 کنتور حجمی هوشمند، نشاندهنده تغییر رویکرد از «مدیریت مصرف» به «کنترل دقیق منابع» است و رقم موجود بیشترین میزان در سالهای اخیر بوده است».
ضرورت احیای پایدار در حوضه آبریز
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی گفت: «با وجود همه این چالشها، وضعیت فعلی دریاچه را میتوان یک «فرصت» توصیف کرد؛ فرصتی که اگر با برنامهریزی دقیق، تصمیمگیری علمی و مشارکت اجتماعی همراه شود، میتواند مسیر احیای پایدار را هموار کند. اما اگر این فرصت نادیده گرفته شود و بارشهای اخیر بهعنوان نشانهای از پایان بحران تلقی شود، احتمال بازگشت به شرایط بحرانی گذشته بسیار بالاست». «مجید رستگاری» افزود: «دریاچه ارومیه اکنون در نقطهای حساس قرار دارد؛ نقطهای که میان بازگشت تدریجی حیات و خطر تکرار فاجعهای مشابه سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ در نوسان است». طبق گفته این مقام مسئول، باید پذیرفت که بارشهای اخیر هرچند امیدبخش بودهاند، اما نمیتوانند جایگزین مدیریت پایدار منابع آب شوند. دریاچه ارومیه تنها زمانی به حیات پایدار بازمیگردد که برداشتهای غیرمجاز کنترل گردد، الگوی کشت اصلاح شود، سیاستهای توسعهای بر اساس ظرفیتهای اکولوژیک بازنگری شود و مشارکت مردمی بهعنوان رکن اصلی احیا در کنار برنامههای سختافزاری قرار گیرد. «مجید رستگاری» تأکید کرد: «اگر این شروط محقق شوند، میتوان امیدوار بود که دریاچه ارومیه نهتنها از بحران کنونی عبور کند، بلکه بار دیگر به جایگاه طبیعی خود در اکوسیستم منطقه و هویت ملی بازگردد؛ اما اگر این شروط نادیده گرفته شوند، بارشهای امسال نیز همچون سالهای گذشته تنها تأخیری کوتاه در روند خشکیدگی ایجاد خواهند کرد و بحران در اولین تابستان کمبارش دوباره سر بر خواهد آورد.»
بــــرش
مصرف ۸۵ درصدی آب حوضه در بخش کشاورزی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی، مدیریت الگوی کشت و مصرف آب در بخش کشاورزی را یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در آینده دریاچه دانسته و به «ایران» گفت: «بیش از ۸۵ درصد مصرف آب در حوضه آبریز ارومیه به بخش کشاورزی اختصاص دارد؛ بخشی که در سالهای اخیر، فشار سنگینی بر منابع آبی وارد کرده است». رستگاری افزود: «اگرچه در سالهای اخیر تلاشهایی برای تغییر الگوی کشت، توسعه آبیاری نوین و کاهش برداشتهای غیرمجاز انجام شده، اما این اقدامات هنوز به سطحی نرسیدهاند که بتوانند روند فرسایشی گذشته را جبران کنند». وی افزود: «احیای دریاچه بدون اصلاح جدی الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی و تجدیدنظر در تغییرکاربری اراضی کشاورزی از دیم به آبیاری در عمل امکانپذیر نیست و این اصلاح نیز تنها با مشارکت فعال کشاورزان، ارائه مشوقهای اقتصادی، آموزشهای گسترده و ایجاد سازوکارهای حمایتی قابل تحقق است.»
انتهای پیام/