مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در گفتوگو با «ایران» از افتتاح صد و ششمین مرکز «سراج» میگوید
میناب روی نقشه سلامت روان
منطقه ای که داغ حادثه مدرسه «شجره طیبه» روی قلب تک تک ساکنانش ثبت شده است، این روزها شاهد افتتاح اولین مرکز «سراج» شرق هرمزگان برای مداخلات روانی- اجتماعی است.
محدثه جعفری، گروه اجتماعی: این فاجعه آنقدر عمیق است که تا سالهای آینده هم اثراتش را بر روان خانوادههایی که در این حادثه دلخراش عزیزانشان را از دست دادهاند و مردم شهر باقی میگذارد. بعد از حمله به مدرسه شجره طیبه و شهادت تعداد زیادی از دانشآموزان، تیم سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان با کمک هلالاحمر، بهزیستی و آموزش و پرورش وارد میدان شدند تا بر دردهای روانی مردم مرهم بگذارند، اما این نوع مشکلات در یک یا دو هفته درمان نمی شود و نیازمند مداخلات بلندمدت و پایدار برای رسیدن به نتیجه است.
به همین دلیل وزارت بهداشت با فوریت در این زمینه ورود کرد و صد و ششمین مرکز سراج «سلامت روانی اجتماعی جامعهنگر» را با هدف ارتقای سلامت روان و کاهش آسیبهای اجتماعی در شهرستان میناب افتتاح کرد. مرکز «سراج» در این منطقه میتواند فراتر از یک مرکز تازه تأسیس به چراغی برای بازتعریف نسبت مردم با سلامت روان تبدیل شود. مراقبت از روان، همسنگ مراقبت از جسم اهمیت دارد.
دکتر محمدرضا شالبافان مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به این موضوع درباره افتتاح صد و ششمین مرکز سراج در شهرستان میناب به «ایران» میگوید: «با توجه به شروع جنگ تحمیلی سوم در ماه مبارک رمضان و فاجعه عمیق و ناگواری که در شهرستان میناب برای مدرسه شجره طیبه رخ داد، بلافاصله همکاران ما در دانشگاههای علوم پزشکی، روانشناسان و مددکاران نهادهای ذیربط در منطقه حضور یافتند و خدماتشان را ارائه کردند. این افراد تلاش کردند مراقبتهای اولیه را انجام بدهند. در نتیجه غربالگریهای مرتبط با اختلالات استرس پس از سانحه برای حدود 16 هزار نفر در آن منطقه انجام شد. اما باید توجه کرد، مشکلات سلامت روان مرتبط با بحرانهایی مثل جنگ نیازمند خدمات پایدار است، چون مشکلات روان ناشی از جنگ معمولاً طولانی مدت بوده و باید خدمات ثابت، حداقل دوساله برای بیماران انجام شود. این اتفاق جز با همکاری بین بخشی، تقویت زیرساختها و توانمندسازی نیروی بومی رخ نمیدهد.»
او درباره افتتاح مرکز سراج در شهرستان میناب میگوید: « در زمان بحران، نیروهای مختلفی از شهرهای اطراف در منطقه مستقر میشود که حضورشان بسیار ارزشمند و کمک کننده است، اما کافی نیست. چون بسیاری از این افراد زمان محدودی میتوانند حضور داشته و خدمات ارائه کنند به همین دلیل اگر زیرساخت مشخصی برای حضورشان تعریف نشود، احتمال موازیکاری وجود دارد. به همین دلیل از ابتدا در کنار غربالگری سلامت روان اهالی منطقه، تلاش کردیم برای تکمیل و تثبیت چرخه ارجاع سلامت روان، صد و ششمین مرکز سراج که متشکل از روانپزشک، روانشناس و مددکار اجتماعی است را در شهرستان میناب افتتاح کنیم.»
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با بیان اینکه این خدمت به شکل پایدار انجام خواهد شد، توضیح میدهد: «اگر افراد در غربالگری اولیه توسط روانشناسان مشکلاتی داشته باشند، پس از مداخلات اولیه برای مداخلات تخصصی روان درمانی، دارو درمانی یا مددکار درمانی به مراکز سراج «سلامت روانی اجتماعی جامعه نگر» ارجاع داده میشوند. تأسیس سراج و فعالیت آن در مناطق آسیبخیز، نتیجه بسیار مثبت و ارزشمند دارد که به عنوان تجربه برجسته در منطقه دیده شده است. حتی نمایندگان سازمان بهداشت جهانی بازدیدی از کشورمان داشتند و تجربه سراج را ارزشمند دانستند.»
نحوه دریافت خدمات از مراکز سراج
به گفته دکترشالبافان، برنامهریزی و مطالبات جدی از طرف نهادهای مختلف در منطقه این بود که در کنار مرکز سراج، بخش روانپزشکی کودک، نوجوان و بزرگسال در شهرستان تأسیس شود تا زمانی که مردم نیاز به اقدامات بستری دارند، بتوانند در همین منطقه، خدمات را دریافت کنند و نیازی به ارجاع در سایر شهرها یا مراکز استان وجود نداشته باشد. او میگوید: «این موضوع مورد استقبال وزارت بهداشت هم قرار گرفته و نیاز مردم منطقه نیز محسوب میشود.
چون میتواند به عنوان پشتوانه خدماتی که در مراکز جامع سلامت و مراکز سراج انجام میشود، این بخش نقش مؤثری ایفا کند.» او درباره نحوه دریافت خدمت از مراکز سراج میگوید: «دریافت خدمات از مراکز سراج در همه کشور یکسان است. افراد در ابتدا با مراجعه به مراکز جامع خدمات سلامت محل زندگی، مشکلاتشان را بیان میکنند، سپس همکاران پزشک و روانشناسان مرکز افراد را غربالگری و مداخلات اولیه را انجام میدهند.
بعد از این مراحل اگر به خدمات تخصصی نیاز داشته باشند، آنها را به مراکز سراج ارجاع میدهند. البته با توجه به عمق آسیب و تأثیر جدی که در این ماه و ماههای آینده حتی تا دوسال در منطقه میگذارد، قرار است در شهرستان میناب غربالگری خانه به خانه داشته باشیم، یعنی به سراغ تک تک اهالی شهرستان برویم و آنها را از لحاظ اختلالات سلامت روان مورد غربالگری قرار بدهیم تا افرادی که به هر دلیلی به مراکز جامع سلامت مراجعه نمیکنند، تحت پوشش قرار بگیرند.»
انگزدایی به دلیل دریافت خدمات سلامت روان
شالبافان درباره انگزدایی از خدمات سلامت روان در جامعه توضیح میدهد: «آنچه که از مردم و سازمانهای ذی ربط در سراسر کشور، استان و بویژه شهرستان میناب انتظار داریم، این است که تلاش کنند در ساختار الگوی سراج که مصوبه سازمان امور اجتماعی کشور است، ارائه خدمت را به شکل همافزا انجام دهند. چون با این اقدام میتوانیم از توانایی دستگاههای مختلف نهایت استفاده را ببریم. به همین دلیل باید با محوریت دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، خدمات توسط روانشناسان و مددکاران تمام دستگاهها انجام شود تا نهادها از انجام اقدامات موازی خودداری کنند. همچنین مردم هم باید این مشکلات را جدی بگیرند،چنان که در کشور با این چالش روبهرو هستیم که اختلالات سلامت روان انگ دارد به همین دلیل بسیاری از افراد با وجود داشتن مشکل، برای اینکه برچسب نخورند یا نگاه منفی دیگران دنبالشان نباشد، پیگیر مشکلاتشان در مورد سلامت روان خود نمیشوند.»
او میگوید: «همین موضوع، کار وزارت بهداشت را بسیار دشوار میکند. همواره در تلاش هستیم، با استقرار نیرو در شهرستان خدمات سلامت روان را به مردم ارائه بدهیم اما در نهایت این مردم هستند که باید به ما مراجعه کنند تا بتوانیم چرخه ارجاع را تکمیل کنیم. وقتی کارشناسان ما برای غربالگری به در خانه افراد میروند اما در پاسخ به سؤال آنها جواب واقعی داده نمیشود، ممکن است بسیاری از خدمات ما ناکارآمد باشد. به همین دلیل از مردم خواهش میکنیم، مشکلاتشان در مورد این حادثه ناگوار را جدی بگیرند و با کارشناسان ما در میان بگذارند. بویژه در مورد گروههای حساس جامعه یعنی کودکان و نوجوانان، چون بسیاری از آنها در این منطقه در معرض آسیب قرار دارند، بنابراین مهم است که خانوادهها سلامت روان فرزندشان را در اولویت قرار بدهند.»
خدمات «سراج» رایگان است
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در مورد مراکز سراج میگوید: «حدود 10 سال پیش الگوی مراکز سراج در چند شهرستان ایجاد و بعد از مطالعات اولیه، اثربخشی این مراکز ثابت شد. نتایج نشان میدهد این اقدامات در کاهش آسیبهای منطقه، مدیریت اختلالات روانپزشکی، اقدام به خودکشی و بویژه خودکشی منجر به مرگ، همچنین مشکلات اجتماعی در بعد زناشویی اثربخشی بالایی داشته است. براساس همین نتایج، الگوی سراج در شهرهای دیگر هم توسعه پیدا کرد و در ساختار شبکه بهداشتی، درمانی کشور ادغام شد.
حالا تمام شهرستانها و شهرستانهای بالای 300 هزار نفر میتوانند بیش از یک سراج داشته باشند که توسط معاونتهای بهداشتی دانشگاههای علوم پزشکی مدیریت و حمایت میشود. در این مراکز روانپزشک، روانشناس و مددکار اجتماعی همه با هم در یک مرکز فعالیت کرده و کاملاً رایگان خدمت میکنند. با توجه به اثربخشی این مراکز، وزارت بهداشت در نظر دارد امسال با کمک سازمان امور اجتماعی کشور خدماتش را توسعه دهد. برنامهریزی کردهایم تا پایان امسال حداقل 45 مرکز سراج در سراسر کشور افتتاح شود. امیدواریم در چند سال آینده هم بتوانیم تعداد این مراکز را به 300 مرکز در کشور برسانیم تا بتوانیم به طور کامل پوشش سهگانه ارزشمند سراج را به مردم با کمترین هزینه و بیشترین دسترسی ارائه کنیم.»
انتهای پیام/