نمایش امید و اتحاد در مستطیل سبز

در فضایی که طی هفته‌های اخیر، برخی رویکردهای تنش‌زا و خارج از قواعد بین‌المللی دولت ایالات متحده با محوریت دونالد ترامپ سبب واکنش‌هایی از سوی بسیاری از طرفداران تیم ملی کشورمان شده است. البته تأکید بر حضور فعال تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ حامل پیامی روشن برای افکار عمومی جهان، کشور میزبان و نهادهای بین‌المللی است: ایران در برابر فشارهای بیرونی از حقوق خود عقب‌نشینی نمی‌کند و حضور خود در عرصه‌های جهانی را حفظ خواهد کرد.
تیم ملی فوتبال ایران، فراتر از یک مجموعه ورزشی، به نمادی از همبستگی ملی تبدیل شده است؛ نمادی که در بزنگاه‌های حساس می‌تواند شکاف‌های اجتماعی را کاهش دهد و حس تعلق جمعی را در میان لایه‌های مختلف جامعه تقویت کند. حمایت از حضور این تیم در جام جهانی، در چنین بستری، تنها یک تصمیم ورزشی نیست، بلکه اقدامی در راستای تقویت انسجام اجتماعی به شمار می‌آید؛ اقدامی که آثار آن می‌تواند حتی در کوتاه‌مدت، در قالب افزایش امید و همدلی عمومی، نمایان شود.
ابعاد سیاسی و حقوقی این مسأله نیز انکارناپذیر است. حضور در جام جهانی، بر پایه اصول پذیرفته‌شده بین‌المللی و حق برابر کشورها برای مشارکت در رویدادهای جهانی تعریف می‌شود. هرگونه تلاش برای محدودسازی این حق، در عمل ورود به عرصه‌ای فراتر از ورزش و نشانه‌ای از رقابت‌های غیرورزشی و اعمال فشار با اهرم بی‌منطقی است. در چنین شرایطی، نحوه مواجهه ایران اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ چراکه این واکنش، نه‌تنها بر سرنوشت یک تیم، بلکه بر برداشت‌های جهانی از جایگاه و اراده کشور نیز تأثیرگذار خواهد بود.
در سطح داخلی نیز این موضوع به معیاری برای سنجش انسجام در ساختار تصمیم‌گیری تبدیل شده است. تأکید قاطعانه دولت و مجلس بر ضرورت حضور تیم ملی می‌تواند نشانه‌ای از هم‌راستایی در دفاع از منافع ملی تلقی شود و به تقویت اعتماد عمومی و احساس ثبات در جامعه بینجامد. 
چنین رویکردی، بویژه در مواجهه با فشارهای خارجی، نوعی بازدارندگی روانی ایجاد کرده و پیام روشنی از انسجام درونی به بیرون مخابره می‌کند: ایرانیان اهل خالی کردن میدان و عقب‌نشینی نیستند. در کنار این تحولات، پیامدهای مثبت دیگری نیز وجود دارد که نمی‌توان به‌سادگی از کنار آنها عبور کرد.

تقویت سرمایه اجتماعی، از رهگذر ایجاد همدلی و مشارکت جمعی، یکی از مهم‌ترین این پیامدهاست. همچنین، حضور فعال در صحنه‌ای جهانی می‌تواند به بهبود تصویر بین‌المللی ایران و به چالش کشیدن روایت‌های یک‌سویه کمک کند. از سوی دیگر، ورزش به‌عنوان ابزاری برای دیپلماسی عمومی، امکان گسترش ارتباطات غیررسمی و کاهش تنش‌ها را فراهم می‌سازد. تداوم حضور در چنین عرصه‌هایی، به تقویت اعتمادبه‌نفس ملی منجر خواهد شد و این پیام را منتقل می‌کند که مسیر تعامل و پیشرفت، حتی در شرایط فشار، متوقف نخواهد شد.
حضور ایران در جام جهانی، اگر با تدبیر و نگاهی چندبعدی همراه شود، می‌تواند از یک رویداد ورزشی فراتر رود و به فرصتی راهبردی برای تقویت انسجام داخلی، تثبیت جایگاه بین‌المللی و بازتولید سرمایه اجتماعی تبدیل شود؛ فرصتی که بهره‌گیری از آن مستلزم تصمیم‌گیری قاطع و مدیریت هوشمندانه در سطوح مختلف است.

میودراگ بوژوویچ، سرمربی اسبق استقلال در گفت‌و‌گو با «ایران»:

رفتار ترامپ با فلسفه جام جهانی سازگار نیست

سکوت فیفا آینده فوتبال را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند

سینا حسینی / در آستانه برگزاری جام جهانی ۲۰۲۶، برخی اظهارنظرها و تصمیمات غیرورزشی، فضای فوتبال را تحت تأثیر قرار داده است. طرح بحث‌برانگیز جایگزینی ایران با ایتالیا از سوی یکی از نزدیکان دونالد ترامپ و همچنین محدودیت‌ها و سختگیری‌های احتمالی برای تیم ملی ایران، واکنش‌های گسترده‌ای را به همراه داشته است. به بهانه بررسی این اتفاقات به سراغ میودراگ بوژوویچ سرمربی اسبق استقلال و از مربیان باتجربه فوتبال اروپا رفتیم؛ مربی‌ای که سابقه هدایت تیم‌های متعددی در لیگ‌های مختلف از جمله روسیه، صربستان و مونته‌نگرو را در کارنامه دارد و تجربه حضور در رقابت‌های بین‌المللی را نیز داشته است.

 ایده مطرح‌شده درباره جایگزینی ایران با ایتالیا، واکنش‌های زیادی در پی داشته است. ارزیابی شما چیست؟

این اولین‌بار نیست که سیاست وارد فوتبال می‌شود. نمونه بارز آن در سال ۱۹۹۲ رخ داد، زمانی که تیم ملی یوگسلاوی از رقابت‌های قهرمانی اروپا کنار گذاشته شد. آنچه امروز درباره تیم ملی ایران مطرح می‌شود، در همان مسیر قرار دارد و به نظر من یک ننگ بزرگ دیگر برای فوتبال جهان است. ورود چنین مداخلاتی، ماهیت رقابت ورزشی را زیر سؤال می‌برد.

 با توجه به اینکه آمریکا میزبان جام جهانی ۲۰۲۶ است، آیا این کشور می‌تواند در امور اجرایی تورنمنت دخالت کند؟

اعطای میزبانی به یک کشور، به هیچ‌وجه به معنای دخالت در روند اجرایی مسابقات نیست. با این حال، به نظر می‌رسد برخی اقدامات و اظهارات، از جمله از سوی دونالد ترامپ در مسیری برخلاف اصول و مقررات حرکت می‌کند. این وضعیت تنش‌هایی غیرضروری پیرامون تیم ملی ایران ایجاد کرده که به هیچ عنوان قابل توجیه نیست.

 فیفا همواره بر جدایی سیاست از ورزش تأکید داشته، اما در این زمینه موضع شفافی اتخاذ نکرده است. آیا این سکوت به اعتبار فیفا لطمه می‌زند؟

فیفا همیشه از جدایی سیاست از ورزش سخن گفته، اما در عمل این موضوع کمتر دیده شده است. این رویکرد دوگانه، به اعتبار این نهاد آسیب می‌زند و موجب بی‌اعتمادی در میان تیم‌ها و هواداران می‌شود. اگر فیفا در چنین مواردی موضع قاطع نداشته باشد، این پرسش پیش می‌آید که اصول اعلامی آن تا چه حد جدی است.

 آیا این رفتار می‌تواند به یک رویه جدید در سیاسی شدن ورزش تبدیل شود؟

اگر این اقدامات بدون واکنش جدی باقی بماند، قطعاً می‌تواند به الگویی خطرناک تبدیل شود. در آن صورت، دیگر کشورها نیز ممکن است از این مسیر پیروی کنند و شاهد گسترش مداخلات غیر ورزشی در رویدادهای ورزشی باشیم؛ مسأله‌ای که به‌شدت به روح ورزش آسیب می‌زند.

 تیم ملی ایران با شایستگی به جام جهانی صعود کرده است. در صورت ایجاد محدودیت برای این تیم، آیا این موضوع با روح رقابت منصفانه سازگار است؟

بدون تردید خیر. تیم ملی ایران براساس قوانین و با شایستگی کامل به این رقابت‌ها راه یافته و باید حضور داشته باشد. هرگونه مانع‌تراشی در این مسیر، نقض آشکار عدالت ورزشی است و با اصول رقابت سالم همخوانی ندارد.

 افزایش قیمت بلیت‌ها و اعمال محدودیت‌های ورود برای برخی کشورها نیز واکنش‌برانگیز بوده است. این شرایط را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

هیچ‌یک از این موارد با فلسفه بنیادین فوتبال سازگار نیست. فوتبال باید برای همه باشد، نه فقط برای گروهی خاص. اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است با یکی از ضعیف‌ترین دوره‌های جام جهانی از نظر کیفیت برگزاری و رضایت عمومی مواجه شویم.

 با توجه به تمامی این مسائل، جمع‌بندی شما از وضعیت فعلی چیست؟

در مجموع، آنچه امروز شاهد آن هستیم، فاصله گرفتن فوتبال از اصول بنیادین خود یعنی عدالت، بی‌طرفی و رقابت سالم است. اگر نهادهایی مانند فیفا در برابر این روند موضعی قاطع اتخاذ نکنند و جلوی مداخلات سیاسی گرفته نشود، این مسیر می‌تواند به یک رویه خطرناک تبدیل شود و آینده فوتبال را با چالش‌های جدی مواجه کند.

مدیرعامل فولاد خوزستان در گفت‌و‌گو با «ایران»:

رفتار میزبان جام جهانی کاملاً غیراصولی است

پریسا غفاری/ حمیدرضا گرشاسبی، مدیرعامل باشگاه فولاد خوزستان، در واکنش به رفتار دونالد ترامپ در جریان میزبانی جام جهانی ۲۰۲۶ و طرح جایگزینی ایتالیا به‌ جای ایران، در گفت‌وگو با «ایران» می‌گوید:«به‌ نظر من طرح جایگزینی ایتالیا به ‌جای ایران توهینی به فیفاست؛ چراکه طبق شعار المپیک و ورزش جهان، سیاست در قومیت، ‌نژاد و رنگ هیچ جایگاهی ندارد.»
او با تمجید از پاسخ صریح وزیر ورزش ایتالیا و رد طرح آمریکایی‌ها از سوی اینفانتینو، رئیس فدراسیون جهانی فوتبال، بیان می‌کند:«مطرح شدن این موضوع، دو توهین را دربر داشت؛ یکی توهین به اهداف و سیاست‌های فیفا که اخلاق‌مداری در میدان ورزشی را بدون نگاه غیرورزشی می‌پذیرد و دیگری توهین به ایتالیا؛ آن‌ هم از سوی فردی که با فوتبال ایتالیا آشنا نیست و گویی برای لاجوردی‌پوشان دلسوزی می‌کند؛ توهینی که پاسخ صریح و شفافی از سوی ایتالیایی‌ها به همراه داشت و آن را شرم‌آور دانستند.»
هرچند نهادهای بین‌المللی به شعار جدایی ورزش از سیاست معتقدند، اما بارها شاهد سکوت و منفعت‌طلبی سران آمریکا و اروپا در این خصوص بوده‌ایم. مدیرعامل باشگاه فولاد خوزستان در این‌باره نیز می‌گوید:«اظهارات ترامپ به ‌نوعی دخالت دولت در ورزش را نشان می‌دهد، اما نمی‌دانم چرا هیچ اقدام عملی برای محرومیت آمریکا صورت نگرفته است. اگر چنین مداخله‌ای به حذف ایران منجر می‌شد، می‌توانست به‌عنوان یک بدعت کاملا غیراصولی تلقی شود. در نظام حقوق بین‌الملل، اصل استقلال نهادهای غیردولتی بین‌المللی اقتضا می‌کند که دولت‌ها در تصمیمات سازمان‌هایی مانند فیفا دخالت نکنند. حتی در عمل، اگر دخالت دولت‌ها در امور فوتبال احراز شود، این امر می‌تواند موجب واکنش انضباطی فیفا، از جمله تعلیق فدراسیون آن کشور شود.»
گرشاسبی در ادامه اظهار امیدواری می‌کند:«به‌ هر حال نقشه راه تیم ملی مشخص است و فدراسیون باید محکم گام بردارد و در برابر این بی‌قانونی بایستد. به اهتزاز درآمدن پرچم ایران در سیاتل و لس‌آنجلس، صیانت از فوتبال را تأیید کرده است.»

او در پاسخ به این سؤال که آیا ممکن است در المپیک ۲۰۲۸ لس‌آنجلس نیز چنین رفتارهایی تکرار شود، می‌گوید:«ترامپ بی‌تجربگی خود را نشان داد و با دخالت سیاسی‌اش، جامعه جهانی را به واکنش واداشت؛ در حالی‌ که باید به‌ دور از حاشیه و تنش، برای میزبانی آماده شود و طرح‌هایی ارائه دهد که با تقویت امنیت ورزشکاران و تماشاگران، نگاه‌ها را به سمت یک میزبانی موفق جلب کند.  مطمئناً اگر قادر به انجام چنین کاری نباشد، کمیته بین‌المللی المپیک ورود خواهد کرد و شاید حتی میزبانی را از آنها بگیرد. البته درباره المپیک نمی‌توانم به‌طور قاطع پاسخ بدهم، اما می‌دانم که حفظ امنیت در هر رویدادی از سوی برگزارکنندگان، برای نهادهای بین‌المللی بسیار مهم است.»

عضو سابق هیأت رئیسه فدراسیون فوتبال در گفت‌و‌گو با «ایران»:

باید فریاد ملت ایران را به گوش جهان برسانیم

گروه ورزشی/ میرشاد ماجدی، بازیکن سابق تیم ملی و عضو سابق هیأت رئیسه فدراسیون فوتبال، در گفت‌وگو با «ایران» به اظهارات رئیس‌جمهوری آمریکا واکنش نشان داد و گفت:«تیم ملی ایران سهمیه مستقیم گرفته و این حق قانونی مردم و فوتبال ماست و کسی بجز خودمان نمی‌تواند مانع آن شود. در جایی که جنگ بر ما تحمیل شد، تنها جایی که ایرانی می‌تواند فریاد خود را در خاک دشمن متخاصم به جهانیان برساند، همین عرصه ورزش است.» ماجدی در ادامه توضیح داد:«زمانی که در فدراسیون بودم، در جام جهانی قطر بحث ایتالیا مطرح شده بود، اما دیدید که ایران به مسابقات رفت و بازی‌های خوبی هم به نمایش گذاشت. این موضوع به ترامپ ربطی ندارد؛ او نه‌تنها بر ورزش اشراف ندارد، بلکه در صحبت‌هایش اغلب نظر شخصی می‌دهد و خیلی زود هم از گفته‌هایش عقب‌نشینی می‌کند.

به نظر من تیم ملی فوتبال ایران با اقتدار و بر اساس ضوابط و مقررات فیفا وارد جام‌جهانی شده و باید با یک لبخند زیبا از کنار تمام چالش‌ها عبور کند.» او هرچند معتقد است ورزش از سیاست جداست، اما فوتبال را کاملاً سیاسی می‌داند و توضیح داد:«درست است که طبق اساسنامه فیفا هیچ دولتی حق دخالت در امور فدراسیون کشورش را ندارد، اما این نگاه در عمل کلی و نسبی است. فوتبال و مدیریت آن در جهان کاملاً سیاسی شده و این مسأله بارها در مراسم قرعه‌کشی و انتخاب میزبان‌ها به‌طور علنی دیده شده است. وقتی فیفا جایزه‌ای من‌درآوردی تحت عنوان صلح به ترامپ می‌دهد، این با قوانین و روح فیفا در تناقض است. ورزش برای آنها تنها ابزاری برای رسیدن به اهداف سیاسی است.

به نظر من بازیکنان ایران باید در استادیوم‌های سیاتل و لس‌آنجلس با همان شعار همیشگی «هشتاد میلیون نفر، یک ملت، یک ضربان» سرود ملی را بخوانند.» میرشاد ماجدی درباره تبدیل شدن این رویه به یک بدعت برای میزبان‌های دیگر جام جهانی نیز گفت:«کدهای اخلاقی و انضباطی فیفا این اختیار را نه به فیفا و نه به دولت‌ها نمی‌دهد. وقتی میزبانی به یک کشور واگذار می‌شود، همه جوانب امنیتی، اسپانسری، حفاظتی، استادیوم‌ها، زیرساخت‌ها و سایر الزامات برگزاری یک رویداد امن باید به تأیید عالی‌ترین مقامات آن کشور برسد و به بهترین شکل اجرا شود. فکر نمی‌کنم اینفانتینو بخواهد اشتباه سپ بلاتر را تکرار کند و اعتبار خود را زیر سؤال ببرد.»
رئیس هیأت فوتبال استان تهران در پایان توضیح داد:«ایران باید با قدرت کامل و همان صلابتی که با آن به جام جهانی راه یافت، مسیر خود را ادامه دهد. ان‌شاءالله دولتمردان نیز با درایت، هماهنگی و همکاری با فدراسیون، تیم ملی را به جام جهانی هدایت خواهند کرد. بی‌صبرانه منتظرم ببینم اینفانتینو که برای بسیاری از کشورها چوب‌خط تعلیق تعیین می‌کند، این‌بار در برابر تهدیدی که متوجه ما شده چه واکنشی نشان خواهد داد.»

درماندگی اینفانتینو و ضعف ساختاری فیفا

امیر عابدینی
رئیس اسبق فدراسیون فوتبال

نمی‌توان اجازه داد آدم‌هایی مثل ترامپ برای فوتبال ایران تصمیم‌گیری کنند.ما باید در رقابت‌های جام جهانی حضور داشته باشیم؛ جام جهانی متعلق به فوتبال است و به منطقه خاصی محدود نمی‌شود. هر جا که برگزار شود، باید در آن شرکت کنیم و از توان خود دفاع کنیم. باید باور داشته باشیم که می‌توانیم حتی در شرایط جنگ نیز حضور داشته باشیم، زیرا فوتبال بخشی از چرخه زندگی است. ما باید شرایط کشور خود را در نظر بگیریم و در عین حال نگاهی به اطراف نیز داشته باشیم.

برای مثال، اوکراین با وجود فشارهای بسیار زیاد در رقابت‌ها شرکت کرد و عملکرد قابل توجهی داشت. این کشور با وجود آسیب‌ها و موج مهاجرت، همچنان در المپیک نیز موفق به کسب مدال شد. از این رو، ما نیز باید باور داشته باشیم که اگر فوتبال بخشی از زندگی ماست، باید تداوم یابد. فدراسیون باید با اتخاذ تصمیمی درست، اجازه ندهد حاشیه‌ها به تیم ملی لطمه وارد کنند. همچنین باید در صیانت از منافع ایران ایستادگی کرده و دیپلماسی خود را با فیفا تقویت کند.

در این میان، با توجه به حضور رئیس فدراسیون فوتبال در AFC، نباید رویکردی منفعلانه اتخاذ شود، بلکه لازم است تکلیف تیم ملی به‌صورت شفاف مشخص گردد. حتی وزارت امور خارجه نیز باید در این زمینه ورود کند تا تیم ملی بدون دغدغه راهی جام جهانی شود و بازیکنان با غیرت ایرانی بتوانند در رقابت با حریفان به نتایج مطلوب دست یابند.

در کنار این موارد، ضروری است از افراد باتجربه و برنامه‌ریز استفاده شود؛ کسانی که هم به شرایط بین‌المللی آشنا باشند و هم تجربه دوران خاص و جنگ را داشته باشند. هدف باید این باشد که با برنامه‌ریزی دقیق، هم حضور در جام جهانی تضمین شود و هم نگرانی‌ها و چالش‌ها به‌درستی مدیریت گردد؛ چراکه این دوره از جام جهانی برای ما بسیار پرچالش خواهد بود.

از سوی دیگر، هرچند فیفا و کمیته بین‌المللی المپیک بر اصل عدم دخالت دولت‌ها در امور فدراسیون‌ها و تفکیک ورزش از سیاست تأکید دارند، اما در عمل شاهد آن هستیم که جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، روابط نزدیکی با دولت ایالات متحده آمریکا دارد؛ تا جایی که گاه به نظر می‌رسد تنها گام بعدی او تعظیم در برابر دونالد ترامپ باشد.

همچنین، با توجه به اینکه المپیک ۲۰۲۸ لس‌آنجلس نیز تنها دو سال دیگر برگزار می‌شود، برای جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی برای کاروان ورزشی ایران در آمریکا، باید از هم‌اکنون اقدامات لازم انجام شود و دیپلماسی ورزشی فعال گردد. هم وزارت ورزش و هم فدراسیون‌ها باید با رایزنی با کمیته بین‌المللی المپیک و فدراسیون‌های جهانی، مطالبه‌گری مؤثری داشته باشند تا برای حضور کاروان ورزشی ایران در لس‌آنجلس، چالشی مشابه تیم ملی فوتبال ایجاد نشود. این امر البته مشروط به آن است که همکاری دولت به ابزاری برای برخی فدراسیون‌ها تبدیل نشود تا ضعف‌های مدیریتی خود را پشت موضوعاتی مانند اساسنامه‌ها پنهان کرده و مانع از نتیجه‌گیری مطلوب شوند.