معاون برنامهریزی و امور اقتصادی شرکت توانیر در گفتوگو با «ایران» از وضعیت نیروگاه های غیر متمرکز حرارتی می گوید
کوچک در مقیاس، بزرگ در اثربخشی
تولید پراکنده امروز به یکی از سریعترین ابزارهای افزایش ظرفیت تولید برق کشور تبدیل شده است؛ مدلی که با اتکا به سرمایهگذاری بخش خصوصی همزمان به کاهش ناترازی، افزایش تابآوری شبکه و مردمیسازی صنعت برق کمک میکند.
حدیث حدادی، گروه اقتصادی: از سوی دیگر وزارت نیرو با ایجاد مشوقهای جدید نظیر امکان فروش برق در بورس انرژی با معافیت خریدار برق از اقداماتی همچون قطعی چند ساعته و قطع انشعاب برق که برای مدیریت مصرف انجام میشود، فضای مناسب برای جذب سرمایهگذاری در حوزه نیروگاههای مقیاس کوچک ایجاد کرده است. علاوه بر آن تداوم توسعه این نیروگاهها بهویژه در نواحی با محدودیتهای فیزیکی یا تابشی که سبب امکان نداشتن توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر میشود، قابل پیگیری است. بر اساس همین مزیت به نظر میرسد لازم است در سطح ملی و با انجام هماهنگیهای بینبخشی زمینه استمرار پشتیبانی از توسعه این نیروگاهها با بهینهسازی سازوکارهای اجرایی فراهم شود؛ موضوعی که «ایران» در گفتوگو با معاون برنامهریزی و امور اقتصادی شرکت توانیر آن را پیگیری کرد.
ابوالفضل اسدی در این باره، معتقد است: «در راستای تحقق سیاستهای کلان صنعت برق کشور تولید به روش غیرمتمرکز و از طریق نیروگاههای مقیاس کوچک حرارتی (DG) با توجه به احداث در محل مصرف انرژی دارای مزایای فنی و اقتصادی متعددی همچون کاهش تلفات شبکه انتقال و فوق توزیع، بهبود افت ولتاژ، کمک به پایداری شبکه، تقویت عدالت منطقهای و رعایت ملاحظات پدافند غیرعامل است. وی تأکید کرد بر اساس همین مزایا و در راستای آنچه در برنامه هفتم توسعه پیشبینی شده، تسهیل مشارکت آحاد سرمایهگذاران (خصوصاً سرمایهگذاران خرد) بهویژه در مناطق دارای محدودیت فنی یا اقلیمی، به عنوان یکی از راهکارها در توسعه سبد تولید برق کشور، طی سالهای اخیر در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته است.»
تحقق اهداف برنامه درباره نیروگاههای کوچک مقیاس حرارتی در دو سال اول
برنامهریزی برای توسعه نیروگاههای کوچک مقیاس حرارتی از سال 1387 با ابلاغ دستورالعمل توسعه مولد مقیاس کوچک، در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته و تاکنون با بهرهبرداری بیش از 2800 مگاوات ظرفیت نصب شده سهم قابل توجهی در تأمین برق کشور دارند. ابوالفضل اسدی با اشاره به این پیشینه درباره دستیابی به هدفگذاریهای برنامهای در این حوزه اظهار کرد: «رویکرد توسعه این نیروگاهها در سالهای اخیر به طور ویژه مورد تأکید وزارت نیرو بوده و به عنوان یکی از سیاستهای راهبردی توسعه تولید غیرمتمرکز دنبال میشود. در راستای افزایش ظرفیت نیروگاههای کشور شرکت توانیر در چهارچوب اهداف برنامه هفتم پیشرفت توسعه سالانه 200 مگاوات نیروگاه مقیاس کوچک حرارتی را هدفگذاری کرده است. در سالهای اول و دوم برنامه(1403 و1404) با بهرهبرداری از به ترتیب 6/201 و 232 مگاوات نیروگاه هدف سالهای اول و دوم به طور کامل محقق شد.»
تمرکز بر رفع موانع سرمایهگذاری و توسعه بازار برق
معاون برنامهریزی و امور اقتصادی شرکت توانیر در ادامه با بیان اینکه «در شش ماه گذشته (نیمه دوم سال 1404) اقدامات این حوزه با تمرکز بر رفع موانع سرمایه گذاری، تعمیق و توسعه بازار رقابتی برق و افزایش واقعی ظرفیت تولید بهویژه در پیک مصرف انجام شده که مجموعه این اقدامات اجرایی منجر به نتایج ملموس در سطح شبکه برق کشور شده»، تأکید کرد: «در سال 1404 با بهرهبرداری از ۲۳۲ مگاوات نیروگاه جدیدالاحداث مقیاس کوچک (معادل ۱۱۶ درصد هدف سالانه در چهارچوب برنامه هفتم پیشرفت) عملاً هدف توسعه ظرفیت سالانه با عملکردی فراتر از برنامه محقق شد. این ظرفیت از مسیرهای متنوع شامل قراردادهای خرید تضمینی، خودتأمین و ضوابط جدید سرمایهگذاری(عرضه در تابلوی برق آزاد بورس انرژی و قراردادهای دوجانبه) وارد مدار شد.»
گسترش عرضه برق در بورس انرژی
یکی از ابزارهای مؤثر در تشویق سرمایهگذاران در هر حوزهای از صنعت امکان عرضه محصول در بورسهای تخصصی است. ابوالفضل اسدی در این باره، تصریح کرد: «علاوه بر آن در حوزه بازار برق با هدف افزایش جذابیت اقتصادی پروژهها و نیز با هدف توسعه رقابت پذیری در سازوکار فروش برق رویه اجرایی عرضه برق نیروگاههای مقیاس کوچک در بورس انرژی و قراردادهای دوجانبه بازنگری و ابلاغ شد. در نتیجه این سیاست بیش از ۵۸۰ مگاوات برق در شهریور ماه تابلو برق آزاد بورس انرژی عرضه شد.» وی عنوان کرد: «در حوزه سیاستگذاری سوخت با پیگیریهای بینبخشی و تعامل مؤثر با وزارت نفت تفاهم تأمین سوخت نیروگاههای مقیاس کوچک تا سقف ۲۰۰۰ مگاوات در چهارچوب برنامه هفتم توسعه حاصل شد که یک گام مهم برای رفع یکی از گلوگاههای اصلی توسعه این صنعت محسوب میشود. همچنین در راستای رفع موانع اجرایی همکاری نزدیک با وزارت صمت برای تسهیل و تقویت زنجیره تأمین تجهیزات و ثبت سفارش نیروگاهها برقرار و فرآیند تأیید برنامه تولید و قطعات نیروگاهی در سامانههای مرتبط به شکل عملیاتی فعال شد.»
رشد ۳۲ درصدی تولید برق نیروگاههای مقیاس کوچک
اسدی افزود: «در مجموع در سال ۱۴۰۴ با رویکرد جدید وزارت نیرو در سیاستگذاری در این حوزه شاهد افزایش تولید در این حوزه بودهایم و انرژی تولیدی این نیروگاهها در سال ۱۴۰۴ با ثبت رشد 32 درصدی نسبت به سال ۱۴۰3 افزایش یافته است.»
وی ماهیت اقدامات این حوزه را مبتنی بر سیاستگذاری تنظیمگری و تسهیلگری دانست و اظهار کرد: «از همین هزینه دولتی محدودی صرف آنها شده است. در واقع مدل توسعه این حوزه مبتنی بر حداقلسازی هزینه دولت و حداکثرسازی مشارکت بخش خصوصی به گونهای طراحی شده که ۱۰۰ درصد سرمایهگذاری در احداث نیروگاههای مقیاس کوچک حرارتی توسط بخش خصوصی و از منابع بخش خصوصی انجام میشود. بنابراین منابع دولتی عمدتاً در قالب پرداخت مطالبات و ابزارهایی مانند گواهی ظرفیت مدیریت میشود. در نتیجه با استفاده از ابزارهای تنظیم گری و با منابع محدود، با حداقل بار مالی برای دولت، امکان جذب سرمایههای قابل توجه بخش خصوصی فراهم شده است.»
اهداف کیفی توسعه نیروگاههای کوچک
بر اساس هدفگذاریهای انجام شده در برنامه هفتم پیشرفت و مطابق مجوزهای صادره، قراردادهای منعقد شده و طرحهای در دست اقدام، شرکت توانیر و زیرمجموعههای آن تا پایان برنامه هفتم پیشرفت، توسعه سالانه ۲۰۰ مگاوات نیروگاه مقیاس کوچک حرارتی جدیدالاحداث در نقاط اولویت دار شبکه در سطح ملی را در برنامه دارند.» اسدی در این باره تصریح کرد: «در این هدفگذاری در کنار افزایش ظرفیت تولید برق با بهرهبرداری از ظرفیتهای جدید مجموعهای از اهداف کیفی نیز دنبال میشود.»
وی صرفهجویی مصرف سوخت با توسعه بهرهبرداری از نیروگاهها به صورت تولید همزمان برق و حرارت (CHP) و همچنین برق و حرارت برودت (CCHP) و افزایش راندمان کل را از جمله برخی از این اهداف دانست و تأکید کرد: «رعایت الزامات پدافند غیرعامل با توسعه نیروگاههای غیرمتمرکز»، «دوره احداث کوتاه مدت» و «نیاز به سرمایه اولیه کمتر با تسهیل صدور مجوزها و کاهش زمان اجرای پروژهها»، «کاهش تلفات انتقال و فوق توزیع»، «کاهش افت ولتاژ و کاهش هزینههای توسعه شبکه از طریق استقرار نیروگاهها در نقاط اولویت دار شبکه» از دیگر اهداف ما محسوب میشود.»
اسدی بیان کرد: «توسعه مشارکت بخش خصوصی و ایجاد زیرساخت اجرایی برای حضور سرمایهگذاران خرد در صنعت برق و اشتغالزایی محلی، تقویت عدالت منطقهای با تمرکز بر استقرار نیروگاهها در مناطق دارای مشکلات فنی شبکه و مناطقی که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر با محدودیت اقلیمی مواجه است و تقویت زنجیره تأمین تجهیزات با همکاری وزارت صمت نیز جزو اهداف شرکت توانیر به شمار میرود.»
پیگیری تأمین سوخت پایدار و اصلاح مدلهای اقتصادی
معاون برنامهریزی و امور اقتصادی شرکت توانیر به پیگیریهای مستمر این شرکت برای تأمین سوخت پایدار مورد نیاز این نیروگاهها در تعامل با وزارت نفت اشاره کرد و گفت: «این شرکت علاوه بر تداوم اصلاح و بهبود مدلهای اقتصادی سرمایهگذاری و توسعه بازار برق از طریق گسترش معاملات در بورس انرژی جهت توسعه مشارکت هرچه بیشتر بخش خصوصی و سرمایهگذاران خرد، تسریع پرداخت مطالبات و بهبود جریان نقدینگی سرمایهگذاران را نیز در دستور کار خود قرار داده است.»
اسدی با بیان اینکه برنامهریزیهای صورت گرفته در این شرکت برای تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در حوزه توسعه نیروگاههای مقیاس کوچک بر مبنای هدفگذاری سالانه ۲۰۰ مگاوات افزایش ظرفیت طراحی شده و افق تحقق آن پایان سال ۱۴۰۷ است، اظهار کرد: «با توجه به روند تحقق اهداف و تحقق کامل اهداف سالهای اول و دوم و عبور از اهداف سالانه (از جمله تحقق بیش از ۱۰۰ درصدی هدف در سال ۱۴۰۴) تلاش میشود اهداف کمی توسعه ظرفیت به صورت سالانه و مستمر محقق شود.»
برش
هماهنگی بینبخشی و سرمایهگذاری مردمی لازمه توسعه نیروگاههای کوچک مقیاس
با این حال مشخص است که تحقق کامل اهداف برنامه هفتم در این حوزه صرفاً وابسته به اقدامات صنعت برق نیست بلکه به صورت مستقیم به هماهنگی بین بخشی وابسته است. اسدی درباره ابعاد این هماهنگی با بیان اینکه وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت نفت و بانک مرکزی سه دستگاه بسیار مؤثر به شمار میروند، توضیح داد: «در این میان نقش وزارت صمت در تأمین و تسهیل واردات تجهیزات، تخصیص سهمیههای تولیدی، رفع موانع ثبت سفارش و تقویت زنجیره تأمین نیروگاهی، نقش وزارت نفت در تأمین پایدار سوخت و نقش بانک مرکزی در تأمین و تخصیص ارز جهت واردات تجهیزات نیروگاهی از عوامل کلیدی و تعیین کننده در سرعت اجرای پروژهها محسوب میشود. علاوه بر این موارد، تخصیص سوخت نیروگاهی نیز توسط وزارت نفت نیازمند پیگیری است.»
اسدی تصریح کرد: «در واقع این برنامه به صورت یک مسیر پیوسته، غیرمقطعی و مبتنی بر سرمایهگذاری بخش خصوصی طراحی شده و در صورت تداوم همکاری دستگاههای اجرایی از جمله وزارت صمت و وزارت نفت و استمرار سیاستهای تسهیلگر وزارت نیرو و همچنین ثبات مقررات تحقق کامل اهداف برنامه در افق ۱۴۰۷ و با پایداری اجرایی قابل دستیابی خواهد بود.»
معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی شرکت توانیر با اشاره به نیاز چندین میلیارد دلاری طرح و پروژهها اظهار کرد: «با توجه به هدفگذاری توسعه سالانه و برآوردها برای توسعه برنامهریزی شده تولید پراکنده سرمایه مورد نیاز در مقیاس چندین میلیارد دلار تا پایان برنامه هفتم برآورد میشود که این سرمایه به صورت کامل از طریق بخش خصوصی و سرمایهگذاران داخلی (اصلیترین منبع) بازار برق (بورس انرژی و قراردادهای دوجانبه) و ابزارهای مالی مانند گواهی ظرفیت تأمین خواهد شد. دولت نقش تسهیلگر، تنظیمگر و کاهشدهنده ریسک سرمایهگذاری در ایجاد بستر امن، شفاف و جذاب اقتصادی برای سرمایهگذاری را ایفا میکند.»
انتهای پیام/