معمار نیروهای مسلح نوین

علی عوض خواه ؛ گروه سیاسی / شهید سرلشکر سیدعبدالرحیم موسوی یکی از همین چهره‌ها بود. کمتر کسی می‌توانست حدس بزند سروان جوان ۳۱ ساله‌ای که در سال ۱۳۷۰، پس از پایان جنگ تحمیلی هشت ‌ساله، تازه از منطقه بازگشته بود و فرماندهی یکی از گردان‌های دانشگاه افسری امام علی(ع) را برعهده داشت، ۳۴ سال بعد در جایگاهی قرار گیرد که تفکر، تجربه و مدیریت او، نقشی تعیین‌‌کننده در بزرگ‌ترین و مهم‌ترین جنگ ایرانِ معاصر ایفا کند.
شهید موسوی از نسلی بود که جنگ را نه در کلاس‌های تئوریک، بلکه در میدان آموخت. حضور طولانی در جبهه‌های غرب و جنوب، فعالیت در لشکر ۲۸ کردستان و گروه ۳۳ توپخانه نیروی زمینی ارتش و شرکت در عملیات‌هایی چون والفجر۴، والفجر۹، بیت‌المقدس۵، قادر و نصر، از او فرمانده‌ای ساخته بود که مفهوم جنگ را با تمام ابعاد انسانی، عملیاتی و راهبردی آن می‌شناخت. ۹۶ ماه حضور مستمر در دفاع مقدس، برای شهید موسوی صرفاً یک سابقه نظامی نبود؛ این تجربه، بخشی از شخصیت و نوع نگاه او به امنیت ملی ایران را شکل داد.
همین ویژگی بود که بعدها، در حساس‌ترین مقطع تاریخ جمهوری اسلامی ایران، اهمیت خود را نشان داد. 23 خرداد ۱۴۰۴ با آغاز حمله رژیم صهیونیستی به ایران و شهادت سرلشکر محمد باقری در اولین روز جنگ، ساختار فرماندهی نیروهای مسلح ایران می‌توانست با خلأیی بزرگ مواجه شود؛ خلأیی که در میانه یک نبرد گسترده، می‌توانست به عاملی برای آشفتگی و اختلال در تصمیم‌گیری تبدیل شود. در چنین شرایطی بود که نوبت بعثت تاریخی شهید موسوی فرا رسید؛ فرمانده‌ای که باید هم کشور را از دل جنگ ۱۲ روزه عبور می‌داد و هم نیروهای مسلح را برای نبردی بزرگ‌تر آماده می‌کرد. جنگی که قرار بود ۹ ماه بعد، این‌بار با ابعاد وسیع‌تر و با مشارکت مستقیم آمریکا و اسرائیل علیه ایران شکل بگیرد. حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، در حکم انتصاب شهید موسوی به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح، تأکید کرده بودند که «با تمسک و امید به عنایات الهی، ارتقای مورد نیاز توانمندی‌ها و آمادگی‌های دفاعی-‌امنیتی نیروهای مسلح و بسیج مردمی و امکان پاسخگویی بموقع و مؤثر به هر سطح و هر نوع از تهدیدات متوجه نظام جمهوری اسلامی ایران با عمل انقلابی مورد انتظار است.»
مدیریت جنگ ۱۲ روزه، فقط مدیریت میدان نبود. ایران در آن مقطع با جنگی چندلایه مواجه بود؛ از حملات نظامی تا نبرد امنیتی. در چنین فضایی، حفظ انسجام فرماندهی، بازسازی سریع ساختار تصمیم‌گیری و انتقال آرامش و اقتدار به بدنه نیروهای مسلح، اهمیتی حیاتی داشت و سید عبدالرحیم موسوی به دلیل تجربه طولانی در سطوح مختلف ارتش، توانایی انجام این مأموریت پیچیده را داشت.
مسیر او برای رسیدن به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح نیز مسیری تدریجی، حرفه‌ای و مبتنی بر تجربه میدانی و مدیریتی بود. شهید موسوی پس از پایان جنگ تحمیلی هشت ساله، پله‌پله در ساختار فرماندهی ارتش رشد کرد؛ از فرماندهی دانشگاه افسری امام علی(ع) تا ریاست ستاد مشترک ارتش، جانشینی فرمانده کل ارتش و سپس جانشینی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح. هر کدام از این مسئولیت‌ها، بخشی از تجربه‌ای را شکل داد که بعدها در دوران 9 ماهه ریاستش بر ستاد کل نیروهای مسلح به کار او آمد. سید عبدالرحیم موسوی در حوزه آموزش، سازماندهی، طراحی راهبردی و مدیریت کلان دفاعی نیز تجربه‌ای عمیق داشت. تحصیل در حوزه مدیریت دفاعی و سال‌ها حضور در عالی‌ترین سطوح تصمیم‌گیری نظامی، از او فرمانده‌ای ساخته بود که می‌توانست میان میدان و ستاد، پیوند برقرار کند.
زمانی که در سال ۱۳۹۶ با حکم رهبر شهید انقلاب به فرماندهی کل ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب شد، بسیاری این انتصاب را نشانه اعتماد ویژه به شخصیتی می‌دانستند که درک دقیقی از تحولات نوین جنگ داشت. بعدها نیز با سپردن فرماندهی قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا(ص) به او، مشخص شد سید عبدالرحیم موسوی به یکی از مهم‌ترین چهره‌های راهبردی نیروهای مسلح تبدیل شده است.
در نهایت، همین سابقه طولانی، همین تجربه انباشته و همین شناخت دقیق از ساختار دفاعی کشور بود که باعث شد پس از شهادت سرلشکر باقری، رهبر شهید انقلاب، او را به‌عنوان رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران انتخاب کند؛ تصمیمی که بر پایه دهه‌ها تجربه میدانی، شناخت راهبردی و اعتماد به توان مدیریتی فرمانده‌ای گرفته شد که سال‌ها در سکوت، خود را برای چنین روزی آماده کرده بود؛ روزی که ایران بیش از هر زمان دیگری، به فرمانده‌ای با تجربه جنگ، شناخت میدان و قدرت مدیریت بحران نیاز داشت. به تعبیر بسیاری از فرماندهان نظامی، دوره ریاست 9 ماهه شهید موسوی بر ستاد کل، منجر به تحولات چشمگیری در توانمندی نیروهای مسلح شد؛ تحولاتی که در جریان 40 روز جنگ تحمیلی تمام‌عیار با آمریکا و رژیم صهیونیستی، بروز یافت. هر چند که سید عبدالرحیم موسوی در اولین ساعات حملات تجاوزکارانه دشمن آمریکایی-صهیونی به همراه برخی دیگر از فرماندهان عالی‌رتبه نظامی کشور به شهادت رسید، اما ثمره مجاهدت‌های او، بویژه در 9 ماه منتهی به شهادتش، در جنگ تحمیلی 40 روزه و ابتدا در تاب‌آوری نیروهای مسلح در مقابل حملات دشمن و سپس در حملات متقابل و کوبنده ایران به آمریکا و اسرائیل، نمود پیدا کرد. سید عبدالرحیم موسوی، سبد اهدافی را که قرار بود در پاسخ به تجاوز دشمن، مورد حمله قرار بگیرند نیز به همه نیروها ارائه کرده بود. اینکه مثلاً ارتش به کدام نقطه و سپاه به کدام نقطه حمله کند.
مبدع تغییر دکترین از تدافعی به تهاجمی
امیر سرتیپ علیرضا شیخ، معاون اجرایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در گفت‌و‌گویی به مناسبت فرا رسیدن چهلمین روز تشییع و تدفین شهید موسوی در حرم حضرت فاطمه معصومه(س) تأکید کرد که «وجوه شخصیتی شهید امیر موسوی در جریان جنگ ۱۲ روزه و پس از این جنگ، تا روز شهادتشان، به بازطراحی نیروهای مسلح و آماده‌سازی نیروها برای حمله مجدد به دشمن، بسیار تأثیرگذار بود.»
به گفته سرتیپ شیخ، «امیر سپهبد موسوی دقیقاً پیش‌بینی می‌کرد که دشمن بار دیگر مرتکب تجاوز به ایران اسلامی خواهد شد، به همین دلیل تجهیزات، تاکتیک‌ها و روش‌های مقابله با دشمن را آنقدر دقیق در نظر گرفت که نیروهای مسلح ایران توانستند ۴۰ روز مقابل دشمن ایستادگی کنند و امروز هم در نقطه قدرت بایستند.»
معاون اجرایی ارتش همچنین با اشاره به خطاب رهبر شهید انقلاب به سپهبد موسوی مبنی بر اینکه «من شما را از دوران سرگردی زیر نظر داشته‌ام»، اظهار کرد:«در نیروهای مسلح با این حجم از گستردگی، رهبر شهید انقلاب با آن حجم از مشغله، یک سرگردی را زیر نظر داشتند، چرا که متوجه استعداد و توانایی‌های او شده بودند. رهبر شهید انقلاب به امیر موسوی اعتماد داشتند، چرا که می‌دانستند ابتدا ایده‌ها را به طرح تبدیل کرده و سپس طرح را به برنامه تبدیل می‌کند. در حقیقت ما باید امیر موسوی را به‌عنوان معمار نیروهای مسلح نوین معرفی و یاد کنیم.»
در همین حال امیر سرتیپ محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش نیز روز گذشته در آیین چهلمین روز خاکسپاری سپهبد شهید سیدعبدالرحیم موسوی، در حرم مطهر امام رضا(ع)، وی را مبدع تغییر دکترین دفاعی کشور از تدافعی به تهاجمی دانست و اظهار کرد:«امروز دکترین نیروهای مسلح ما تهاجمی است، به این معنا که اگر دشمن دست به خطایی بزند، با اشد عمل با او مقابله خواهد شد و همین رویه در جنگ اخیر محقق شد و دشمن سر جای خود نشست.»
  ورود ارتش به جنگ نرم
امیر سرتیپ حسین ولی‌وند‌‌زمانی، مشاور فرمانده کل ارتش نیز در گفت‌و‌گویی، به درک بالای این شهید از جنگ شناختی اشاره کرد و گفت:«شهید موسوی در 9 ماه حضور خود در ستاد کل نیروهای مسلح، توانست در کنار دیگر اقدامات بزرگ خود همگرایی خوبی در حوزه جنگ شناختی میان نیروهای مختلف ایجاد کند. این همگرایی هم نتیجه حوصله و تلاش او در کنار شناخت عمیق و دقیقش از حوزه جنگ شناختی و هوش سرشارش بود.»
درک عمیق شهید موسوی از جنگ شناختی، موضوعی بود که امیر شاهین تقی‌خانی، دستیار و مشاور فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران در امور فرهنگی نیز به آن تأکید دارد. وی در گفت‌و‌گو با ایرانا، با تأکید بر اینکه یکی از موضوعاتی که امیر موسوی تمرکز ویژه‌ای بر آن داشتند مسأله جنگ نرم بود، اظهار کرد:«در واقع پی‌ریزی و آغاز حرکت ارتش در حوزه نرم، به‌ صورت گسترده، عمیق و بنیادین، تا حد زیادی به‌واسطه نگاه و اقدامات او شکل گرفت. آنچه امروز نیز تا حدودی در این مسیر مشاهده می‌کنیم، ریشه در همان بنیانگذاری و پایه‌ریزی دارد که در آن دوره انجام شد و ارتش اکنون در ادامه آن مسیر در حال حرکت است.»
 
 مراسم اربعین شهید موسوی 
امیر سرتیپ علیرضا شیخ، معاون اجرایی ارتش گفت:«مراسم گرامیداشت اربعین سیدالشهدای نیروهای مسلح، شهید امیر سپهبد سید عبدالرحیم موسوی، روز پنجشنبه مورخ ۲۴ اردیبهشت در تمامی یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران، مراکز استان‌ها و در حرم حضرت امام رضا(ع) در مشهد، حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در شهر ری، حرم حضرت احمدبن موسی(ع) در شیراز و حرم حضرت معصومه(س) در قم برگزار می‌شود.»
وی افزود:«در حرم مطهر حضرت معصومه(س)، با توجه به آنکه محل خاکسپاری شهید امیر سپهبد موسوی است، برنامه‌های ویژه‌تری در نظر گرفته شده که پس از نماز مغرب و عشا، روز پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت در شبستان امام خمینی(ره) این حرم مطهر برگزار خواهد شد.»