در چین چه چیزی در انتظار ترامپ است؟ / واشنگتن به دنبال بازتنظیم رابطه با پکن

زهرا  اکبری؛ گروه بین‌الملل / در میان همراهان ترامپ، حضور «جنسن هوانگ» مدیرعامل Nvidia مورد توجه قرار گرفته است. این موضوع نشان می‌دهد که صادرات تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی و آینده تجارت فناوری‌های حساس، از محورهای کلیدی گفت‌وگوهای ترامپ و شی خواهد بود. همچنین چهره‌های شناخته‌شده‌ای مانند ایلان ماسک و تیم کوک نیز در این هیأت حضور دارند. ماسک، به‌عنوان مدیرعامل تسلا و اسپیس‌ایکس، به دلیل گستردگی فعالیت‌های تولیدی تسلا در چین، همچنان یکی از بازیگران اثرگذار در روابط اقتصادی دو کشور محسوب می‌شود.
به گزارش یورونیوز، یک مقام کاخ سفید که خواست نامش فاش نشود اعلام کرد هدف این سفر، تسهیل گفت‌وگو درباره مجموعه‌ای از موضوعات مهم اقتصادی از جمله موانع تجاری، توسعه هوش مصنوعی و ثبات ژئوپلتیکی است. او همچنین فهرستی از مدیران شرکت‌های حاضر در این هیأت را در اختیار رسانه‌ها قرار داده است.
بر اساس تحلیل‌ها، انتظار می‌رود موضوعات مربوط به تنگه هرمز و تایوان نیز در زمره محورهای اصلی گفت‌وگوهای این نشست قرار گیرد. به گزارش نیویورک تایمز، درگیری در تنگه هرمز بخش زیادی از توجه ترامپ را به خود معطوف کرده است. این درگیری منجر به بسته شدن تنگه هرمز شده است؛ تنگه‌ای که از آن به‌طور سنتی یک‌پنجم نفت جهان عبور می‌کند. اظهارات متناقض ترامپ از اعلام پایان جنگ تا تهدید ایران منجر به سردرگمی دیپلماتیک شده است. با این‌حال به چین نیز اعتبار داده شده که در این آتش‌بس نقش داشته باشد. اخیراً اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، از چین خواست «در عرصه دیپلماسی قدم بردارد» که در عمل به معنای درخواست کمک پکن در جنگی است که واشنگتن آغاز کرده است.
اما محور بعدی این نشست، تایوان است؛ موضوعی که برای شی جین‌پینگ اهمیتی حیاتی دارد و هیچ مسأله‌ای به اندازه آن در سیاست خارجی چین اولویت ندارد. در همین زمینه، وانگ یی، وزیر خارجه چین، تأکید کرده است که تایوان «بزرگ‌ترین ریسک» در روابط آمریکا و چین محسوب می‌شود. با این حال، رویکرد ترامپ در مقایسه با رؤسای‌جمهوری قبلی آمریکا تا حدی نرم‌تر بوده است. او اخیراً حتی یک بسته تسلیحاتی ۱۱ میلیارد دلاری برای تایوان را متوقف کرده که در پکن به‌ عنوان نشانه‌ای از امکان انعطاف‌پذیری واشنگتن تعبیر می‌شود. همین موضوع باعث شده چین امیدوار باشد بتواند آمریکا را به تغییر تدریجی لحن رسمی خود درباره تایوان وادار کند.
تشدید شکاف واشنگتن و پکن  در یک دهه گذشته
از زمان آخرین سفر دونالد ترامپ به پکن تقریباً یک دهه گذشته و اتفاقات زیادی رخ داده است. در این میان، ترامپ رویکردی بسیار تهاجمی‌ در قبال چین اتخاذ کرد؛ از جمله آغاز جنگ تجاری چندساله از ژوئیه ۲۰۱۸، کمپین جهانی علیه شرکت فناوری چینی هوآوی ، تلاش برای ممنوعیت شبکه اجتماعی تیک تاک و اعمال محدودیت‌های صادراتی برای جلوگیری از دسترسی شرکت‌های چینی به فناوری‌های پیشرفته آمریکا.
شیوع ویروس کرونا در چین در اواخر ۲۰۱۹ نیز نقش مهمی در تشدید تنش‌ها ایفا کرد و به تثبیت خشم ترامپ نسبت به پکن انجامید. به گفته لیزا توبین، مدیر اجرایی شرکت گارنات گلوبال، همه‌گیری کرونا اقتصاد جهانی را به‌طور کامل فلج کرد و احتمالاً شانس رئیس‌جمهوری برای انتخاب مجدد را بشدت تضعیف کرد.
به گزارش فارن پالیسی، توبین که در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ به‌عنوان مدیر امور چین در شورای امنیت ملی آمریکا فعالیت می‌کرد و از نزدیک شاهد تغییر رویکرد تندتر او نسبت به چین بود، گفت: «او شی جین‌پینگ را به‌دلیل کنترل نکردن زودهنگام بیماری مقصر دانست، سپس به این نتیجه رسید که این رابطه کارآمد نیست و زمان جدایی اقتصادی فرا رسیده است.» او افزود: «در آن مرحله، ترامپ به تیم خود اختیار داد تا سیاست‌های جداسازی اقتصادی را پیش ببرند و ما هم در باقی دوره همان کار را انجام دادیم.»
ترامپ در نوامبر ۲۰۲۰ در انتخابات شکست خورد و جای خود را به جو بایدن، رئیس‌جمهوری دموکرات، داد. کسی که با وعده بازگرداندن جایگاه جهانی واشنگتن و جبران آسیب‌هایی که به اعتبار بین‌المللی آمریکا وارد شده بود وارد کاخ سفید شد.
با این حال، در موضوع چین، دولت بایدن نیز همین مسیر را ادامه داد؛ حتی در برخی موارد محدودیت‌های صادرات فناوری را تشدید کرد، سیاست‌های جدیدی از جمله محدودیت بر خودروهای چینی را به اجرا گذاشت و در نهایت قانون ممنوعیت شبکه اجتماعی تیک‌تاک را نیز تصویب کرد. به گفته جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی دولت بایدن، در دوران ترامپ این درک شکل گرفت که شعار «تعامل» جای خود را به «رقابت» به‌عنوان اصل سازمان‌دهنده روابط آمریکا و چین داده است. او افزود: «در دوران ریاست جمهوری ترامپ، ما راهبردی را تدوین کردیم که به ما اجازه دهد به‌طور مؤثر رقابت کنیم و در عین حال بتوانیم این رقابت را مدیریت کنیم.» در نتیجه، طی سال‌های اخیر اجماعی دوحزبی در واشنگتن شکل گرفته است مبنی بر اینکه چین، دشمن اصلی و مهم‌ترین تهدید امنیت ملی ایالات متحده محسوب می‌شود.
با این حال، مشخص نیست که آیا این دیدگاه هنوز هم در رویکرد ترامپ اثرگذار است یا خیر. طی یک سال گذشته، دولت ترامپ فروش برخی تراشه‌های پیشرفته تولید شرکت فناوری Nvidia به چین را تأیید کرده است (هرچند هنوز هیچ تراشه‌ای عملاً فروخته نشده)، همچنین نیروهای کلیدی وزارت بازرگانی را که بر تهدیدات فناوری چین تمرکز داشتند، کاهش داده و ساختار شورای امنیت ملی خود را به‌طور قابل توجهی کوچک کرده است.
او همچنین موضع خود را درباره تیک تاک تغییر داده و توافقی را امضا کرده که به این پلتفرم اجازه ادامه فعالیت در ایالات متحده را می‌دهد؛ توافقی که به شرکت مادر چینی بایت دنس اجازه می‌دهد همچنان سهم و کنترل الگوریتم آن را حفظ کند.
ترامپ همچنین به تمجید از شی جین‌پینگ ادامه داده و روز دوشنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران او را «مردی فوق‌العاده» توصیف کرده و از نحوه اداره چین توسط او «با دستی نسبتاً آهنین» ابراز شگفتی کرده است.
ترامپ همچنین گفته است (نه برای اولین بار) که در دیدار با شی جین پینگ درباره فروش تسلیحات آمریکا به تایوان گفت‌وگو خواهد کرد؛ اقدامی که در صورت انجام، دومین مورد از «شش تضمین» در قبال تایوان را که دهه‌ها روابط آمریکا و تایوان را تعریف کرده، نقض خواهد کرد.

برش

تأکید تیم ترامپ بر مدیریت تنش با چین
بزرگ‌ترین تفاوت میان راهبرد چین در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ با دوره دوم او این است که مشاورانش خواهان ثبات در روابط دو کشور هستند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، نقش اصلی را بر عهده گرفته و از رویکرد «ثبات» و «تعادل» میان دو اقتصاد بزرگ جهان دفاع می‌کند. او ماه گذشته در گفت‌وگو با روزنامه وال استریت ژورنال گفته بود: «ما باید ریسک‌زدایی کنیم.»
با وجود این ، در دولت دوم ترامپ، فضای طرح دیدگاه‌های مستقل درباره چین به‌مراتب محدودتر شده است. دیوید فیت، مقام پیشین سیاست‌گذاری چین در وزارت خارجه و عضو سابق شورای امنیت ملی در دولت ترامپ، می‌گوید: «در دوره اول، روند سیاست‌گذاری تا حد زیادی از پایین به بالا بود و افراد مختلف در سراسر دولت و کاخ سفید ایده‌های متنوعی درباره چین ارائه می‌کردند.» او افزود: «اما در دوره دوم، شیوه اداره دولت در موضوع چین متفاوت است.» یک مقام سابق دولت ترامپ نیز با اشاره به نقش مارکو روبیو گفت: «یکی از نشانه‌های تفاوت رویکرد در دوره دوم این است که مشاور ارشد سیاست خارجی و امنیت ملی رئیس‌جمهوری کسی است که در یک دهه گذشته از صریح‌ترین و جامع‌ترین منتقدان چین در واشنگتن بوده، اما اکنون نقش بسیار محدودتر و کم‌صداتری در این حوزه دارد.»