آبیاری هوشمند در مزارع سرزمین باران / مدیریت آب کشاورزی گیلان در دستور کار قرار گرفت
گیلان سالها با بارانهای فراوان، رودخانههای پرآب و شالیزارهای سرسبزش شناخته میشد، اما امروز این استان پرباران نیز با چالش مدیریت منابع آب روبهروست.
شیما جهانبخش؛ گروه ایران زمین / کاهش بارشهای مؤثر، افت ذخایر سد سفیدرود و وابستگی بیش از ۱۷۰ هزار هکتار از شالیزارهای استان به این سد، شرایط تازهای را پیشروی بخش کشاورزی قرار داده است. اگرچه میانگین بارندگی سالانه در گیلان همچنان بیش از ۱۲۰۰ میلیمتر است، اما تمرکز بارشها در فصول غیرزراعی و مصرف حدود ۹۰ درصد منابع آب در بخش کشاورزی، ضرورت مدیریت بهینه مصرف آب را بیش از گذشته آشکار کرده است.
در چنین شرایطی، توسعه سامانههای نوین آبیاری، بهسازی زیرساختهای انتقال آب، احیای آببندانها و حرکت به سمت کشاورزی هوشمند، به یکی از مهمترین سیاستهای بخش کشاورزی استان تبدیل شده است؛ رویکردی که مسئولان جهاد کشاورزی آن را لازمه تداوم تولید و حفظ منابع پایه در شرایط جدید اقلیمی میدانند.
حرکت کشاورزی گیلان به سمت آبیاری نوین
«صالح محمدی»، رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان، با اشاره به تغییر شرایط اقلیمی استان به «ایران» گفت: «اگرچه گیلان همواره بهعنوان یکی از پربارانترین استانهای کشور شناخته شده، اما این موضوع به معنای دسترسی همیشگی و پایدار بخش کشاورزی به منابع آب نیست. تغییر الگوی بارشها و تمرکز بارندگی در فصلهای غیرزراعی باعث شده مدیریت منابع آب در کشاورزی اهمیت بیشتری پیدا کند.»
وی توسعه سامانههای نوین آبیاری را یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با محدودیت منابع آبی دانست و افزود: «استفاده از این سامانهها علاوه بر کاهش هدررفت آب، بهرهوری تولید را نیز افزایش میدهد و امکان مدیریت دقیقتر مصرف آب را در مزارع و باغات فراهم میکند.»
به گفته وی، در روشهای سنتی آبیاری بخش قابل توجهی از آب از طریق تبخیر، رواناب یا نفوذ غیرضروری از بین میرود، در حالی که در سیستمهای نوین، آب بهصورت هدفمند در اختیار گیاه قرار میگیرد و راندمان مصرف به شکل محسوسی افزایش مییابد.
تجهیز 14 هزار هکتار اراضی به سامانه نوین آبیاری
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به روند اجرای این طرحها در استان اظهار کرد: «تاکنون ۲۹ هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی گیلان به سامانههای نوین آبیاری مجهز شدهاند. از این میزان، ۱۴ هزار و ۱۰۰ هکتار مربوط به سیستمهای کمفشار، ۱۱ هزار و ۸۰۰ هکتار مربوط به آبیاری قطرهای و حدود ۳ هزار و ۳۰۰ هکتار مربوط به آبیاری بارانی است.» وی تأکید کرد: «استفاده از شبکههای لولهگذاری و سامانههای نوین توزیع آب، راندمان آبیاری را تا حدود ۹۶ درصد افزایش میدهد و علاوه بر کاهش مصرف آب، موجب بهبود کیفیت محصولات، کاهش هزینههای تولید و افزایش بهرهوری اراضی کشاورزی میشود.»
محمدی همچنین توسعه آبیاری هوشمند را از برنامههای مهم بخش کشاورزی عنوان کرد و گفت: «در آبیاری هوشمند، زمان، میزان و مدت آبیاری متناسب با نیاز واقعی گیاه تعیین میشود و این موضوع نقش مهمی در جلوگیری از هدررفت منابع آب دارد. برنامهریزی برای توسعه این روشها در سطح کشور و استان در حال انجام است.»
حمایت دولت از کشاورزان
یکی از محورهای اصلی توسعه سامانههای نوین آبیاری، حمایتهای مالی دولت برای کاهش هزینه اجرای این طرحهاست؛ موضوعی که به گفته مسئولان، نقش مهمی در افزایش استقبال کشاورزان از اجرای سیستمهای نوین داشته است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان در این باره گفت: «پس از تهیه طرح و مشخص شدن برآورد هزینهها، تا ۸۵ درصد هزینه اجرای پروژه در قالب تسهیلات و کمکهای بلاعوض دولتی پرداخت میشود و تنها بخشی از هزینهها بهعنوان سهم آورده توسط کشاورز تأمین خواهد شد.»
وی افزود: «کشاورزان میتوانند با حدود ۲۰ درصد آورده شخصی از تسهیلات بانکی برای اجرای سامانههای نوین آبیاری استفاده کنند و در این زمینه محدودیتی برای اجرای پروژهها وجود ندارد. هر طرحی که از نظر فنی دارای استانداردهای لازم باشد، مشمول حمایت خواهد شد.»
محمدی درباره روند اجرای این پروژهها نیز توضیح داد: «کشاورزان با مراجعه به جهاد کشاورزی شهرستان محل سکونت خود نسبت به تشکیل پرونده اقدام میکنند و پس از بررسیهای فنی، پرونده برای اجرا به مدیریت آب و خاک استان ارسال میشود. دریافت مجوزهای لازم از شرکت آب منطقهای و اخذ پروانه بهرهبرداری از منابع آب، از جمله شروط اصلی اجرای این طرحها به شمار میرود.»
توسعه زیرساختهای مدیریت آب
در کنار اجرای سامانههای نوین آبیاری در گیلان، توسعه زیرساختهای انتقال و ذخیره آب نیز بهصورت همزمان در دستور کار قرار گرفته است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به اجرای طرحهای بهسازی انهار کشاورزی گفت: «بخشی از هدررفت آب در شبکههای سنتی انتقال اتفاق میافتد و به همین دلیل اصلاح و بتنیکردن انهار کشاورزی یکی از برنامههای مهم مدیریت منابع آب در استان است.»
وی افزود: «طی سال گذشته حدود ۱۳ کیلومتر از انهار کشاورزی در مناطق مختلف استان، بویژه در شهرستانهای شرقی از جمله لنگرود و آستانهاشرفیه، بتنی و بهسازی شدهاند تا از اتلاف آب جلوگیری شود.» به گفته محمدی، اجرای بندهای انحرافی و سردهنههای کشاورزی با همکاری شرکت آب منطقهای نیز در حال انجام است؛ طرحهایی که با هدف هدایت و توزیع بهتر آب در شبکههای آبیاری اجرا میشوند و نقش مهمی در افزایش راندمان مصرف آب دارند.
وی همچنین به اجرای طرح تجهیز، نوسازی و یکپارچهسازی اراضی شالیزاری اشاره کرد و گفت: «تاکنون حدود ۹۰ هزار هکتار از اراضی شالیزاری استان در قالب این طرحها تجهیز و نوسازی شدهاند که این موضوع علاوه بر تسهیل مکانیزاسیون، به مدیریت بهتر مصرف آب نیز کمک کرده است.»
توسعه آبیاری نوین در باغات
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان، توسعه سامانههای نوین آبیاری در باغات استان نیز با جدیت دنبال میشود؛ بویژه در مناطقی که محدودیت منابع آبی بیشتر محسوس است.
وی اظهار کرد: «در باغات زیتون رودبار، به دلیل شرایط اقلیمی خشکتر، اجرای شبکههای آبیاری تحت فشار و سیستمهای نوین با جدیت بیشتری دنبال میشود. همچنین در باغات کیوی غرب استان نیز استفاده از روشهای نوین آبیاری برای افزایش بهرهوری مصرف آب در حال گسترش است.»
محمدی اعلام کرد: «تاکنون حدود ۱۴ هزار هکتار از باغات استان به سامانههای نوین آبیاری مجهز شدهاند که این اقدام نقش مهمی در کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری تولیدات باغی داشته است.»
چالشهای پیشروی توسعه آبیاری نوین
با وجود اجرای گسترده این طرحها، توسعه سامانههای نوین آبیاری همچنان با چالشهایی روبهروست.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان مهمترین موانع اجرای این طرحها را محدودیت توان مالی برخی کشاورزان برای تأمین سهم آورده، کمبود اعتبارات دولتی، دشواری اجرای طرحهای گروهی و مسائل مربوط به صدور مجوزهای بهرهبرداری آب عنوان کرد.
وی در عین حال تأکید کرد: «برای رفع این مشکلات برنامهریزیهایی در حال انجام است و توسعه آبیاری نوین همچنان یکی از اولویتهای اصلی بخش کشاورزی استان به شمار میرود.»
برش
چرا گیلان پرباران به آبیاری نوین نیاز دارد؟
تصویر عمومی از گیلان، استانی همیشه سبز و پرباران است، اما واقعیت کشاورزی این استان نشان میدهد بارندگی بالا الزاماً به معنای دسترسی پایدار به آب نیست. بخش زیادی از بارشها در فصلهای پاییز و زمستان رخ میدهد؛ زمانی که اراضی کشاورزی نیاز کمتری به آب دارند.از سوی دیگر، وابستگی بیش از ۱۷۰ هزار هکتار از شالیزارهای استان به سد سفیدرود، باعث شده کاهش ذخایر این سد مستقیماً بر وضعیت تولید محصولات کشاورزی اثر بگذارد. کارشناسان معتقدند ادامه روشهای سنتی کشاورزی در چنین شرایطی، فشار بر منابع آب را افزایش میدهد. به همین دلیل، حرکت به سمت مدیریت هوشمند آب، توسعه سامانههای نوین آبیاری و افزایش بهرهوری مصرف آب، به یکی از مهمترین راهکارهای حفظ پایداری تولید در گیلان تبدیل شده است؛ استانی که با وجود بارندگی فراوان، امروز بیش از هر زمان دیگری به مدیریت دقیق منابع آبی نیاز دارد.
انتهای پیام/