از الگوریتم‌ها تا ارتباطات؛ روایت یک مسیر انسانی در دنیای هوشمند

هفته روابط عمومی و ارتباطات، برای من تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ فرصتی است برای مکث کردن، مرور کردن و بازاندیشی در معنای «ارتباط». در همین روزها بود که با خود اندیشیدم شاید زمان آن رسیده باشد که بخشی از تجربه شخصی‌ام را با دیگران در میان بگذارم؛ تجربه‌ای که میان دو جهان شکل گرفته است: جهان الگوریتم‌ها و جهان انسان‌ها. سال‌هایی را به یاد دارم که دانشجوی رشته هوش مصنوعی بودم؛ روزهایی که کمتر کسی به این حوزه توجه می‌کرد و نام آن هنوز وارد گفت‌وگوهای عمومی نشده بود.

آن زمان، هوش مصنوعی بیشتر واژه‌ای تخصصی در فضای دانشگاهی به شمار می‌رفت. برای من اما، دنیایی جذاب و پرکشش بود؛ چراکه از نوجوانی شیفته ریاضی، منطق و الگوریتم بودم. نظم نهفته در معادلات، دقت در طراحی یک الگوریتم و لذت رسیدن به پاسخ از مسیر تحلیل منطقی، بخشی از جهان ذهنی من را شکل داده بود. شاید آن روزها کمتر کسی تصور می‌کرد که سال‌ها بعد، «هوش مصنوعی» به یکی از پرتکرارترین واژه‌های جهان تبدیل شود و زندگی انسان‌ها را در ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار دهد. امروز اما، این فناوری از سطح مباحث تخصصی عبور کرده و به واقعیتی فراگیر بدل شده است.

از قضای روزگار، مسیر حرفه‌ای من به حوزه‌ای گره خورد که در ظاهر، فاصله‌ای با فرمول‌ها و الگوریتم‌ها داشت: روابط عمومی و علوم ارتباطات. 14 سال فعالیت حرفه ای در این عرصه، دریچه‌ای متفاوت پیش رویم گشود.

اگر در هوش مصنوعی با داده‌ها و ساختارها سروکار داشتم، در روابط عمومی با انسان‌ها، احساسات، اعتماد و معنا روبه‌رو شدم. در نگاه نخست، این دو جهان شاید دور از هم به نظر برسند؛ یکی مبتنی بر منطق محاسباتی و دیگری مبتنی بر تعامل انسانی. اما هرچه بیشتر پیش رفتم، شباهت‌های عمیق‌تری میان آن‌ها یافتم. همان‌گونه که یک الگوریتم نیازمند دقت و مسئولیت در طراحی است، ارتباط نیز نیازمند صداقت و مسئولیت در بیان است. همان‌طور که یک خطای کوچک در کد می‌تواند نتیجه را تغییر دهد، یک بی‌دقتی در ارتباط نیز می‌تواند اعتماد را خدشه‌دار کند.

با این حال، یک تفاوت بنیادین میان این دو باقی می‌ماند: فناوری می‌تواند تحلیل کند، اما تجربه نمی‌کند. می‌تواند پاسخ تولید کند، اما مسئولیت اخلاقی آن پاسخ را بر عهده نمی‌گیرد. این انسان است که انتخاب می‌کند، تصمیم می‌گیرد و در قبال تصمیم خود پاسخگوست. پس از سالها فعالیت در حوزه روابط عمومی، به این باور رسیده‌ام که ماندگارترین عنصر در هر ارتباط، «اصالت» است.

ابزارها تغییر می‌کنند، فناوری‌ها به‌روز می‌شوند، سرعت انتقال پیام چندین برابر می‌شود؛ اما آنچه اعتماد می‌سازد و اثر باقی می‌گذارد، صداقت، احترام، مسئولیت‌پذیری و پایبندی به اخلاق است. هوش مصنوعی می‌تواند جهان را هوشمندتر کند، اما انسانی‌تر شدن جهان، در گرو رفتار و انتخاب‌های ماست. اگر در طراحی الگوریتم‌ها به دقت نیاز داریم، در ساختن ارتباط‌ها به وجدان و تعهد نیازمندیم. اگر داده‌ها مسیر تحلیل را روشن می‌کنند، اخلاق مسیر تصمیم را مشخص می‌سازد.

هفته ارتباطات برای من یادآور این حقیقت است که جوهره روابط عمومی، پیش از هر چیز، پاسداشت کرامت انسان است. در روزگاری که جهان با شتابی بی‌سابقه به سوی هوشمندسازی پیش می‌رود، شاید مهم‌ترین مسئولیت ما این باشد که اصالت انسانی را از یاد نبریم. من از دنیای الگوریتم‌ها آمده‌ام و سال‌هاست در جهان ارتباطات زندگی می‌کنم؛ و امروز بیش از هر زمان دیگری باور دارم که آینده، نه فقط به فناوری‌های پیشرفته، بلکه به انسان‌های اصیل و اخلاق‌مدار نیاز دارد. جهان ممکن است هر روز هوشمندتر شود، اما این انسان است که با صداقت و مسئولیت‌پذیری خود، به آن معنا می‌بخشد. 

زهرا شیرمحمدی
 مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران