زبان فارسی رکن اصلیِ هویت ملی ماست

 اولین جلسه هماهنگی پاسداشت زبان فارسی به ریاست سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، محسن جوادی معاون امور فرهنگیِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نمایندگان برخی دستگاه‌های عضو شورا برگزار شد.
 
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ضمن تسلیت شهادت رهبر حکیم انقلاب اسلامی گفت: یکی از افتخارات ایران عزیز در ادوار مختلف تمدنی، برخورداری از رهبری بوده است که چنین تعلق خاطر و اهتمامی به زبان و ادبیات فارسی و تسلط در این حوزه داشته‌اند.
 
وی افزود: از این منظر، ایشان در تاریخ ایران‌زمین کم‌نظیر به شمار می‌آیند و دغدغه‌ها و تلاش‌هایشان در پاسداشت زبان فارسی بر همگان آشکار است.
 
صالحی تصریح کرد: این نخستین جلسه شورا در دوره فعلی است البته در دولت دوازدهم نیز توفیق داشتیم جلسات مستمر و منظمی را در کنار دوستان برگزار کنیم؛ ولی متأسفانه فاصله‌ای ایجاد شد که در پایان به علل آن اشاره خواهم کرد؛ لازم می‌دانم در آغاز این دوره چند نکته را درباره زبان فارسی مطرح کنم.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: گاهی جلساتی از این دست، صرفاً در حد انجام یک وظیفه اداری تلقی می‌شود (البته این نگاه نیز جایگاه و احترام خود را دارد) اما اگر این مسئولیت از یک تکلیف اداری فراتر رود و به یک باور اعتقادی و دغدغه‌ای وجودی تبدیل شود بی‌تردید انگیزه‌ها برای خدمت چندین برابر خواهد شد و ما را از انجام صرفِ وظیفه قانونی، خارج می‌کند.
 
وی افزود: زبان فارسی از جهات گوناگون با بسیاری از زبان‌های دیگر تفاوت دارد و برای ما ایرانیان نیز به همین دلیل، از جایگاهی ممتاز و حرمتی ویژه برخوردار است؛ ازاین‌رو باید نگاهی متفاوت به آن داشته باشیم.

زبان فارسی رکن اصلی هویت ملی ماست

صالحی تصریح کرد: نخستین نکته آن است که در همه ملت‌ها، زبان بخشی از هویت ملی است؛ اما در ایران، زبان فارسی صرفاً بخشی از هویت نیست؛ بلکه رکن اصلی هویت ملی ماست. 
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: درباره این موضوع می‌توان بسیار سخن گفت اگر برای هویت ملی اهمیت قائلیم (که همه ملت‌ها باید باشند) باید توجه کنیم که زبان فارسی تنها یکی از ارکان هویت نیست، بلکه ستون اصلی آن است. توضیح این مطلب را در مقامی دیگر داده‌ام. 

وی در ادامه به نکته دوم اشاره کرد و افزود: زبان فارسی زبان پیوند نسل‌هاست؛ اینکه امروز می‌توانیم شاهنامه فردوسی و دیگر آثار نوشته شده بیش از هزار سال پیش را بخوانیم، بفهمیم و با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم افتخاری بزرگ برای ملت ایران است.
 
صالحی تصریح کرد: در بسیاری از کشورها، حتی اگر خط آنان تغییر نکرده باشد زبانِ آثارِ متعلق به سیصد یا چهارصد سال پیش نیز برای نسل امروز به‌سادگی قابل‌فهم نیست؛ اما زبان فارسی این ویژگی کم‌نظیر را دارد و ما می‌توانیم اشعار و متون هزار تا هزار و دویست سال پیش را بخوانیم و بخش عمده آن را دریابیم.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: این ویژگی کوچکی نیست؛ یکی از مهم‌ترین عوامل استمرار تاریخی و ماندگاری یک ملت است؛ زیرا هر نسل می‌تواند با نسل‌های پیش از خود ارتباطی زنده و مستقیم برقرار کند.

زبان فارسی، زبان انسجام‌بخش و وحدت‌آفرین اقوام ایرانی است

وی افزود: نکته سوم آن است که زبان فارسی، زبان انسجام‌بخش و وحدت‌آفرین اقوام ایرانی است؛ ایران همواره سرزمینی متشکل از اقوام گوناگون بوده و هست، آنچه در طول تاریخ این تنوع قومی را به یک هویت واحد ملی پیوند داده، زبان فارسی بوده است. 
 
صالحی تصریح کرد: تاروپود انسجام ملی ما با زبان فارسی در هم تنیده شده و اگر همچنان می‌خواهیم ایران با تمامیت ارضی و وحدت ملی خود به‌عنوان میراث نیاکانمان پایدار بماند (به‌ویژه در شرایطی که طمع‌ورزی‌ها نسبت به این سرزمین بیش از گذشته شده است) باید از منظر امنیت ملی و نقش آن در تقویت همبستگی جامعه ایرانی نیز به آن بنگریم.

زبان فارسی بخش مهمی از قدرت نرم ایران است

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نکته چهارم آن است که زبان فارسی بخش از قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران است؛ امروز همه ما با مفهوم قدرت سخت و نرم آشنا هستیم و می‌دانیم که در دنیای معاصر قدرت نرم اثربخش‌تر از قدرت سخت است در همین راستا باید توجه کرد زبان فارسی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت نرم ایران به شمار می‌رود.
 
وی افزود: در سفر اخیر که به مناسبت اجلاس وزرای فرهنگ سازمان همکاری شانگهای به قرقیزستان داشتیم، نمونه‌های متعددی از این واقعیت را مشاهده کردیم. 

شجره‌نامه چنگیز آیتماتوف به زبان فارسی نوشته شده است

صالحی تصریح کرد: برای نمونه، از خانه‌موزه چنگیز آیتماتوف (نویسنده برجسته قرقیزستان بازدید کردیم، نویسنده‌ای که آثارش به ده‌ها زبان دنیا ترجمه شده است) در آن موزه، شجره‌نامه توسط مادر چنگیز آیتماتوف به زبان فارسی نوشته شده بود! 

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: قدرت نرم ایران در آسیای مرکزی، آناتولی، شبه‌قاره هند و دیگر مناطق، بر پایه زبان فارسی شکل گرفته است.

زبان فارسی یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های ایران در عرصه جهانی است

صالحی تصریح کرد: بسیاری از کشورها بیش از آنکه ایران را با منابع طبیعی و نفت بشناسند با زبان فارسی می‌شناسند و از همین مسیر با ما وارد گفت‌وگو و تعامل می‌شوند؛ یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های قدرت نرم ایران در عرصه جهانی، زبان فارسی است.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه برخی مخاطراتی که زبان فارسی را مورد تهدید قرار می‌دهند برشمرد، گفت: نخستین مخاطره که سابقه‌ای طولانی‌تر دارد «نفوذ واژگان و ساختارهای زبانیِ زبانِ بیگانه» و «فروپاشی درونی زبان» است.
 
وی افزود: این مشکل و بحران در قرن اخیر وجود داشته و یکی از دلایل تصویب قوانین مربوط به پاسداشت زبان فارسی در دهه هفتاد بوده است.
 
صالحی تصریح کرد: در سال‌های اخیر مخاطره دیگری نیز به این چالش افزوده شده است؛ گسترش فناوری‌های دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی که عادت‌های زبانی مردم را در سراسر جهان دگرگون کرده‌اند یکی از خطرات نوینی است که به زبان فارسی می‌تواند آسیب وارد کند البته این مسئله منحصر به ایران نیست و بسیاری از زبان‌های دنیا با آن مواجه‌اند.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: یکی از دوستان خاطره‌ای نقل می‌کرد و می‌گفت زمانی که در فرانسه بود، گزارشی را که دخترش (که سال‌ها در فرانسه تحصیل کرده بود) برای پزشک معالج نوشته بود به او نشان داد.
 
وی افزود: پزشک فرانسوی پس از خواندن متن، با تعجب گفته بود: «دختران خود من هم به این خوبی فرانسه نمی‌نویسند.» این مثال نشان می‌دهد که حتی در کشورهایی مانند فرانسه نیز تحولات فضای فرهنگ دیجیتال شیوه نگارش و... را دستخوش تغییر کرده است.
 
صالحی تصریح کرد: بنابراین تحولات جدید در کنار چالش‌های پیشین نیز ضرورت صیانت از زبان فارسی را دوچندان کرده است.

باید برای پاسداشت زبان فارسی مسئولانه‌تر عمل کنیم

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: همه این شرایط ایجاب می‌کند که در پاسداشت زبان فارسی، مسئولانه‌تر عمل کنیم؛ همان هدفی که شورای پاسداشت زبان فارسی برای تحقق آن شکل گرفته است. 

وی افزود: نباید این مسئولیت را صرفاً یک تکلیف اداری و قانونی بدانیم؛ بلکه باید آن را رسالتی فرهنگی تلقی کنیم.

صالحی تصریح کرد: همه ما که امروز گرد این میز نشسته‌ایم، نمایندگان دستگاه‌های مختلف هستیم؛ اما پاسداشت زبان فارسی، مسئولیت یک وزارتخانه یا یک نهاد خاص نیست و همان اندازه که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این زمینه مسئولیت دارد، وزارت علوم، اتاق اصناف، فرماندهی انتظامی، دستگاه‌های اجرایی، رسانه‌ها و همه نهادهای کشور نیز در قبال آن مسئول‌اند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: اگر به جایگاه زبان فارسی (که تنها به بخشی از ابعاد آن اشاره کردم) باور داشته باشیم وظیفه داریم این نعمت الهی را پاس بداریم و هر یک در حوزه مسئولیت خود برای حفظ آن تلاش کنیم.

وی با بیان اینکه آغاز فعالیت این شورا با تأخیر همراه شد، افزود: در دوره گذشته که دبیر شورای پاسداشت زبان فارسی جناب آقای شالویی بودند، گام‌هایی برداشته شد البته هم‌زمان با همه‌گیری کرونا نیز مواجه بودیم؛ اما با وجود آن شرایط جلسات شورا به‌صورت نسبتاً منظم برگزار می‌شد.

یکی از کاستی‌های ساختاری وزارت فرهنگ عدم وجود بخش مستقلی برای زبان فارسی بود 

صالحی تصریح کرد: در آغاز این دوره به این جمع‌بندی رسیدیم که یکی از کاستی‌های ساختاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این است که در ساختار آن، بخش مستقلی برای زبان فارسی وجود ندارد.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در حالی که اگر به جایگاه و اهمیت زبان فارسی نگاهی راهبردی داریم باید برای حل این مشکل چاره‌اندیشی کنیم؛ طبیعی است که وزارت فرهنگ مسئولیتی مضاعف در این حوزه بر عهده داشته باشد از همین رو، تصمیم گرفتیم این چالش ساختاری در وزارتخانه را برطرف کنیم.
 
وی با بیان اینکه در این مسیر با محدودیت روبه‌رو بودیم، افزود: دولت‌های مختلف همواره بر چابک‌سازی ساختار اداری تأکید داشتند ازاین‌رو، امکان ارائه پیشنهاد ایجاد یک ساختار کاملاً جدید وجود نداشت با این وجود سرانجام توانستیم در معاونت فرهنگی، دفتر ادبیات و زبان فارسی را در ساختار رسمی وزارتخانه ایجاد کنیم.
 
صالحی تصریح کرد: انتخاب عنوان «دفتر» نیز با این نگاه صورت گرفت که این مجموعه، وظایف اجرایی و مسئولیت‌های پژوهشی و مطالعاتی را به‌صورت توأمان دنبال کند و از نظر جایگاه سازمانی نیز در سطح یک اداره کل فعالیت خواهد کرد.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: هدف ما این بود که موضوع زبان فارسی از حوزه‌هایی مانند کتاب و کتاب‌خوانی تفکیک شود نه به این معنا که پیش‌تر موردتوجه نبوده است؛ بلکه به این دلیل که در میان سایر مأموریت‌ها قرار داشت و تمرکز لازم بر آن وجود نداشت. 
 
صالحی تصریح کرد: مراحل اداری این کار طی شد و خوشبختانه حدود آبان‌ماه سال گذشته تأسیس این دفتر به نتیجه رسید پس از آن نیز همکاران مقدمات استقرار و آغاز فعالیت آن را فراهم کردند؛ ولی متأسفانه جنگ رمضان آغاز شد و با تأخیرهایی در آغاز برخی از فعالیت‌ها روبه‌رو شدیم.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: همچنین جناب آقای دکتر طریقی که از شاعران برجسته کشور هستند مسئولیت دفتر ادبیات و زبان فارسی را بر عهده گرفته‌اند؛ امیدوار هستیم علاقه، تجربه و شناخت ایشان از ظرفیت‌های موجود در این حوزه، به پیشبرد هرچه بهتر مأموریت‌های این دفتر کمک کند.
 
وی افزود: امید ما این است که شورای پاسداشت زبان فارسی در دوره جدید با بهره‌گیری از این ظرفیتِ ساختاریِ تازه و نیز با همت و همکاری دستگاه‌های عضو شورا، بتواند نقش مؤثرتری در تحقق اهداف خود ایفا کند.
 
صالحی تصریح کرد: امیدوار هستیم در دوره جدید چه از طریق دفتر ادبیات و زبان فارسی و چه در قالب فعالیت‌های شورای پاسداشت زبان فارسی بتوانیم وظایف قانونی خود را به‌خوبی انجام دهیم.
 
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: البته بخش قابل‌توجهی از قانون، ناظر بر اقدامات بازدارنده و پیشگیرانه است؛ اما در کنار آن باید به اقدامات ایجابی نیز بیندیشیم و سهم آن را در فعالیت‌های شورا تقویت کنیم.
 
در ادامه اعضای جلسه به بیان چالش‌ها و راهکارهای برون رفت از آنها پرداختند.