هنوز تصمیمی برای تغییر قیمت یا سازوکار بنزین گرفته نشده است/ سه سناریو در حال بررسی

اسماعیل سقاب اصفهانی در گفت‌وگویی ضمن اشاره به شایعات مطرح شده در فضای مجازی مبنی بر افزایش قیمت بنزین و انتشار ارقام متفاوتی نظیر ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان یا ۲۳ هزار تومان، اظهار کرد: این اعداد به‌هیچ‌عنوان واقعی نیستند و چنین ارقامی در هیچ سطحی از دولت مورد بحث قرار نگرفته است.

به گزارش ایسنا، وی با بیان اینکه فعلاً بحث بر سر الگوی اجرای کار است، تصریح کرد: در حال حاضر هیچ تصمیم و مصوبه‌ای در دولت برای تغییر قیمت بنزین یا تغییر در سازوکار فعلی تخصیص آن وجود ندارد. تأکید رئیس‌جمهور بر این است که هرگونه تغییری در موضوع انرژی، به‌ویژه بنزین که حساسیت بالایی در جامعه دارد، باید با رعایت حقوق مردم و از طریق گفت‌وگو پیش برود.

سقاب اصفهانی در ادامه افزود: رئیس‌جمهور تأکید کرده‌اند که پیش از اجرای هر راهکاری، باید ابعاد، دلایل و راهکارهای مختلف با مردم مطرح و توضیح داده شود. ما موظفیم فرآیند اقناع عمومی را طی کنیم و در نشست‌های مختلف، ابعاد مثبت و منفی هر تصمیم را به اطلاع مردم برسانیم.

رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی در پاسخ به پرسشی درباره تصمیم اخیر برای تغییر در سازوکار بنزین که متوقف شد، اظهار کرد: بله، زمزمه‌هایی درباره تصمیماتی که از برخی مبادی مطرح شده بود، وجود داشت که من شخصاً درخواست کردم اسناد و مکاتبات اداری مربوط به آن در اختیارم قرار گیرد تا ابعاد ماجرا روشن شود.

وی با تأکید بر لزوم برخورد با اقدامات خودسرانه در دستگاه‌های دولتی گفت: حداقل توقع من به‌عنوان مسئول این سازمان این است که در صورت بروز چنین خطاهایی، فرد خاطی در آن وزارتخانه برکنار شود. نباید تصمیمات “خلق‌الساعه” تولید کرد و مردم را در شرایط خاص کشور، دچار تشویش ذهنی کرد.

سقاب اصفهانی در بخش دیگری از سخنان خود از وجود سه راهکار جدی در دولت برای مدیریت انرژی خبر داد و گفت: دولت در حال حاضر سه برنامه جدی در حوزه انرژی روی میز دارد در حال تصمیم‌گیری قرار دارد. به دستور رئیس‌جمهور، پس از نهایی شدن هر یک از این راهکارها در مراجع ذی‌صلاح و چند هفته پیش از اجرا، حتماً جزئیات آن، همراه با مزایا و معایب احتمالی، به‌طور شفاف برای مردم تشریح خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: ما صادقانه با مردم صحبت خواهیم کرد، چرا که هیچ راهکاری بدون عیب نیست و مردم حق دارند از ابعاد تصمیماتی که به زندگی آن‌ها مربوط می‌شود، آگاه باشند.

وی در ادامه درباره سناریوهای پیش‌رو برای مدیریت مصرف بنزین توضیح داد: سناریوی اول این است که ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین را در پمپ‌بنزین‌ها توزیع کنیم تا مردم هر زمان مراجعه کردند، در صورت وجود بنزین سوخت‌گیری کنند و اگر بنزین تمام شده بود، جایگاه تعطیل شود.

معاون رئیس‌جمهور افزود: خوبی این سناریو این است که مبنای آن میزان تولید کشور است. منطق آن این است که قیمت را دست نمی‌زنم و حتی کمترش می‌کنم و همه مردم با همان قیمت ۱۵۰۰ تومان سوخت‌گیری می‌کنند؛ اما تا هر جایی که تولید وجود داشت، توزیع می‌کنیم و بعد جایگاه اعلام می‌کند که بنزین تمام شده است. امروز در بعضی استان‌ها نیز به صورت طبیعی این اتفاق افتاده است.

سقاب اصفهانی درباره سناریوی دوم گفت: راهکار دوم همین چیزی است که دیشب در کرمان مطرح شد؛ اینکه به میزانی که سوخت داریم، آن را بین خودروها تقسیم کنیم. یعنی بگوییم هر خودرو مثلاً ۱۴۰ لیتر یا ۱۳۰ لیتر سهم دارد و این میزان را مصرف کند. وقتی سهمیه تمام شد، اگر خواست دوباره سوخت‌گیری کند، به صورت آزاد سوخت‌گیری کند.

وی ادامه داد: در این مدل، عدد سهمیه بر اساس میزان تولید کشور تقسیم بر تعداد خودروها تعیین می‌شود. بنابراین اگر ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین داشته باشیم، آن را بین خودروها تقسیم می‌کنیم تا عدالت بین خودرودارها برقرار شود.

در این راهکار نیز برای سهمیه یارانه‌ای هیچ افزایش قیمتی نداریم و افزایش قیمت مربوط به سهمیه آزاد خواهد بود. قیمت آزاد نیز قیمتی است که در صورت نیاز کشور باید برای واردات بنزین پرداخت کند.

معاون رئیس‌جمهور با اشاره به ایراد این راهکار اظهار کرد: عیب راهکار دوم این است که ۴۷ درصد فاقد خودرو را نمی‌بیند و عدالت در آن ضعیف است. کسی که خودرو دارد از یارانه برخوردار می‌شود و کسی که خودرو ندارد، برخوردار نمی‌شود. یعنی باز هم یارانه به نوعی به دارندگی و برازندگی می‌رود، در حالی که ۴۷ درصد مردم خودرو ندارند و از آثار این تصمیم متأثر می‌شوند.

سقاب اصفهانی راهکار سوم را تشریح کرد و گفت: راهکار سوم این است که از ۱۲۰ میلیون لیتر، ۳۰ میلیون لیتر به حمل‌ونقل عمومی اختصاص پیدا کند و بر اساس پیمایش به آنها داده شود. در حمل‌ونقل عمومی، مانند راهکار دوم و سوم، هیچ‌گونه افزایش قیمتی نداریم. ۹۰ میلیون لیتر باقی‌مانده نیز به جای اینکه به خودرودارها اختصاص پیدا کند، بین همه آحاد مردم توزیع شود.
 

معاون رئیس‌جمهور، با تشریح آخرین وضعیت تولید و مصرف بنزین در کشور، اظهار کرد: بنابر آخرین گزارش‌ها، مصرف روزانه بنزین در کشور حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است. به نظرم این اعداد باید کم‌کم برای مردم به اعداد مهمی تبدیل شود و من این اعداد را صادقانه و شفاف خدمت مردم توضیح می‌دهم؛ شاید تا امروز هم سابقه نداشته باشد که این اعداد با این دقت گفته شود.

وی ادامه داد: از ۱۳۵ میلیون لیتر مصرف روزانه بنزین در کشور، ۱۱۲ میلیون لیتر در روز در پالایشگاه‌های کشور تولید می‌شود؛ یعنی بنزین استاندارد در پالایشگاه‌های ما تولید می‌شود. حدود ۹ میلیون لیتر نیز بنزین پتروشیمی‌هاست که به اصطلاح به آن بنزین ریفورمیتی می‌گویند. این بنزین به لحاظ کیفیت، کمی از بنزین پالایشگاه‌ها کیفیت پایین‌تری دارد. این ۹ میلیون لیتر، پیش از این محصولات پتروشیمی بود و ما تا سال ۱۴۰۰ آن را صادر می‌کردیم، اما چون دچار ناترازی بنزین شدیم، آن محصول را به بنزین تبدیل کردیم و امروز در جایگاه‌ها عرضه می‌کنیم.

سقاب اصفهانی افزود: اگر بخواهیم عددی خدمت شما بگویم، حدود دو میلیارد دلار از فروش این محصولات در کشور سود می‌کردیم و حدود دو میلیارد دلار وارد جدول هدفمندی می‌شد تا برای خرید دارو، کالاهای اساسی، گندم و پرداخت یارانه به مردم توزیع شود. امروز آن دو میلیارد دلار به نوعی از دست رفته است؛ یعنی به جای اینکه آن دو میلیارد دلار را صادر کنیم و درآمد حاصل از آن در بودجه دولت قرار گیرد، عملاً داریم آن را مصرف می‌کنیم و این موضوع باعث حادتر شدن کسری بودجه کشور شده است.

وی با اشاره به تبعات کسری بودجه اظهار کرد: وقتی کسری بودجه کشور حادتر شود، به تعبیر رهبر شهیدمان که ام‌المصائب اقتصادی کشور کسری بودجه است، یعنی تورم و افزایش نرخ ارز.

معاون رئیس‌جمهور ادامه داد: ۱۴ میلیون لیتر دیگر را نیز یا از ذخایر برداشتیم یا وارد کردیم. این عدد، واردات است، اما بعضی اوقات به دلیل مشکلاتی که برای واردات داشتیم، که توضیح خواهم داد، از ذخایر راهبردی کشور مصرف کردیم. تمام این اعداد به صورت روزانه محاسبه می‌شود و من میانگین روزانه را خدمت شما می‌گویم.

سقاب اصفهانی با اشاره به آسیب‌های واردشده به ظرفیت‌های تولیدی کشور در جریان جنگ گفت: ما وارد جنگ شدیم و برخی ظرفیت‌های تولید ما آسیب دیده است؛ یعنی همین اعدادی که الان توضیح دادم، بخشی از آن آسیب دیده است. البته به همت همکاران ما در وزارت نفت، بخشی از این آسیب‌ها با سرعت برطرف شد، اما بالاخره آسیب‌ها جدی است.

وی افزود: از طرف دیگر، به دلیل محاصره‌ای که با آن مواجه شدیم، واردات بنزین نیز دچار چالش شده است. بخشی از این واردات را از جنوب کشور و بخشی را از شمال کشور انجام می‌دهیم. امروز تقریباً آن قسمتی که از جنوب انجام می‌شود با چالش مواجه شده و ما فقط می‌توانیم و بخشی نیز از شمال کشور تأمین می‌شود.

معاون رئیس‌جمهور با طرح این پرسش که آیا مصرف روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین در روزهای و سال‌های آینده ثابت خواهد ماند یا خیر، اظهار کرد: این یک سؤال جدی است. فعلاً به یک شکل داریم این مصرف را تأمین می‌کنیم و در این عدد هم تأمین انجام می‌شود؛ هرچند عدد بالای ۱۲۰ میلیون لیتر است. همان‌طور که گفتم، ۱۱۲ میلیون لیتر از پالایشگاه‌ها و ۹ میلیون لیتر از پتروشیمی‌هاست و یک عدد ۱۴ میلیون لیتری نیز به نوعی از طریق واردات یا برداشت از ذخایر تأمین می‌شود.

سقاب اصفهانی ادامه داد: سؤال این است که آیا با شرایطی که امروز کشور دارد، باید به این واردات ادامه دهیم یا خیر. فرض کنید ما در محاصره هم نیستیم و امکان واردات داریم، اما به لحاظ ریالی و با توجه به محدودیت‌هایی که داریم و اولویت‌های بالاتری که وجود دارد، باید به این موضوع توجه کنیم که این واردات را صفر کنیم. یکی از اهداف دولت این است که واردات بنزین صفر شود؛ یعنی پولی که امروز به واردات بنزین تخصیص می‌دهیم، با اولویت‌های بالاتر تخصیص پیدا کند.

معاون رئیس‌جمهور با طرح این سؤال که آیا مردم می‌پسندند کشور به واردات بنزین ادامه دهد، اظهار کرد: واردات بنزین دو آسیب جدی برای ما دارد. یکی اینکه پولی که به واردات بنزین می‌دهیم، عدد قابل توجهی است. سال گذشته، حدود ۲.۷ میلیارد دلار برای واردات مستقیم بنزین و حدود ۲.۳ میلیارد دلار برای بنزین پتروشیمی‌ها هزینه شد.

سقاب اصفهانی افزود: امسال این عدد احتمالاً به حدود ۴ تا ۴.۵ میلیارد دلار برای واردات خواهد رسید. سؤال این است که آیا امروز اولویت اصلی کشور برای واردات و تخصیص ارز و منابع کشور، بنزین است؟ آیا امروز اولویت‌های بالاتری مثل دارو و کالاهای اساسی پیش روی ما وجود ندارد که آن اولویت را تأمین کنیم؟

وی ادامه داد: بنابراین امروز با دو سؤال جدی مواجهیم؛ یکی اینکه منابعی را که در اختیار داریم صرف واردات بنزین کنیم و برای واردات، رایزنی و مجوزهای لازم را انجام دهیم و برای دور زدن محاصره اقدام کنیم، یا اینکه گام اول خودکفایی را برداریم و بپذیریم که باید مصرف کشور را در عدد ۱۲۰ میلیون لیتر در روز تنظیم کنیم و کشور را از واردات بی‌نیاز کنیم.

معاون رئیس‌جمهور گفت: مسئله اولی که دولت با آن مواجه است، در مسئله‌شناسی موضوع این است که مصرف روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر را به ۱۲۰ میلیون لیتر برسانیم. تولید ما نیز ۱۲۱ میلیون لیتر است. بنابراین امروز می‌خواهیم برای عدد ۱۴ میلیون لیتر، با کمک مردم راهکارهایی طراحی کنیم که ما را از این میزان واردات بی‌نیاز کند.

سقاب اصفهانی با اشاره به امکان جبران این کسری از طریق افزایش تولید اظهار کرد: فرض کنید امروز تصمیم بگیریم با تولید این کسری را جبران کنیم. در این صورت باید بین ۷۰ تا ۱۰۰ درصد صادرات نفت ایران را تا پایان سال ۱۴۰۸ برای پوشش این شکاف به تولید بنزین اختصاص دهیم و مصرف کنیم.

وی افزود: این یعنی صادرات نفت نکنیم. صادرات نفت نکردن یعنی منابعی که وارد کشور می‌شود و صرف دارو، یارانه کالاهای اساسی، نان، گندم و یارانه‌ای که به مردم داده می‌شود، از دست برود. این یعنی هم تورم افزایش پیدا کند؛ چراکه منابع کالا برگ را باید با چاپ پول تأمین کنیم و از منابع نفتی استفاده نکنیم، و هم نرخ ارز افزایش پیدا کند، چون ارز ورودی به کشور کاهش می‌یابد و دچار کسری شدید تراز تجاری کشور می‌شویم.

معاون رئیس‌جمهور در پاسخ به این سؤال که آیا با افزایش تولید مخالف است، گفت: خیر. بارها فرمایش شده که باید از خام‌فروشی جلوگیری کنیم و این سخن درست است. قرار بوده نفت خام را نفروشیم، آن را تبدیل به بنزین کنیم و بفروشیم و پول بیشتری کسب کنیم تا برای توسعه و آینده کشور استفاده شود. قرار نبوده نفت خام را تبدیل به بنزین کنیم و مصرف کنیم.

سقاب اصفهانی ادامه داد: فرمایش. خبر شهید انقلاب درباره جلوگیری از خام‌فروشی یعنی نفتی را که خام می‌فروختیم، امروز تبدیل به بنزین و گازوئیل کنیم که اتفاقاً تحریم‌پذیری آنها کمتر است.

وی افزود: شاید سؤال شود که قبلاً این محصولات را به خارج می‌فروختیم و امروز باید پاسخگوی نیاز داخل باشیم. پاسخ من این است که اگر بخواهیم از افزایش تولید برای جبران این کسری استفاده کنیم، باید کل صادرات خود را کم‌کم کنار بگذاریم و نیاز داخل را تأمین کنیم و منتظر اتفاقات بعدی باشیم؛ اتفاقاتی که ممکن است باعث شود نتوانیم صادرات انجام دهیم و منابع وارد کشور نشود و در نتیجه کسری بودجه افزایش پیدا کند و تورم و نرخ ارز افزایش یابد.

معاون رئیس‌جمهور با اشاره به راهکار دیگر یعنی واردات بنزین گفت: راه دیگر این است که واردات کنیم. فرض کنید محاصره نیستیم، هیچ مشکلی وجود ندارد و جنگی هم نیست. اگر بخواهیم واردات انجام دهیم، تا پایان برنامه هفتم، همان‌طور که مثال زدم، باید بین ۱۲ تا ۲۰ میلیارد دلار واردات داشته باشیم؛ یعنی کل پولی که از فروش نفت به دست می‌آوریم، برای واردات بنزین هزینه کنیم.