تغییر نظام برنامه‌ریزی از نگاه حمایتی به توانمندسازی روستاها

ایران آنلاین:

  به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، عبدالکریم حسین‌زاده، معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور، با تشریح رویکردهای جدید در حوزه توسعه روستایی و مناطق کم‌برخوردار، گفت: نظام برنامه‌ریزی کشور باید از نگاه حمایتی و صرفاً زیرساختی به سمت توانمندسازی و ایجاد اقتصاد پایدار در روستاها حرکت کند.

وی با اشاره به گستره جغرافیایی روستاها و مناطق هدف اظهار کرد: ما در 31 استان، 485 شهرستان، یک‌هزار و 396 بخش، 2 هزار و 784 دهستان و حدود 62 هزار آبادی داریم که از این تعداد، بیش از 31 هزار و 961 مورد بالای 20 خانوار هستند و در واقع جزو اهداف اساسی ما برای تثبیت جمعیت، ماندگاری جمعیت و توسعه کشور قرار دارند.

حسین‌زاده افزود: در گذشته تلاش کردیم نظام برنامه‌ریزی خود را از اتاق‌های شیشه‌ای در تهران و فضای بسته خارج کنیم و در میان مردم حضور داشته باشیم؛ برای همین یک پیمایش میدانی را به اتفاق همکارانم آغاز کردم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور ادامه داد: پیش از جنگ، 29 سفر استانی داشتیم که در این سفرها به حدود 200 شهرستان، 300 روستا و 400 نقطه محروم رفتیم و در میان مردم حضور پیدا کردیم.

وی گفت: هم‌زمان با آغاز جنگ 12 روزه و ادامه آن به جنگ 40 روزه، باز هم تلاش کردیم حضور میدانی خود را در میان مردم حفظ کنیم و از نزدیک شاهد و ناظر وضعیت باشیم، چراکه بسیاری تصور می‌کردند روستاهای ما در جنگ آسیب ندیده‌اند، در حالی که چنین نبود. طی چند شب گذشته نیز آخرین مورد از این حوادث رخ داد و یکی از روستاهای ما جنگ‌زده شد و یک عروسی به عزا تبدیل شد.

حسین‌زاده افزود: در دوران جنگ نیز سه سفر استانی و 90 بازدید نقطه‌ای داشتیم و به همراه همکاران از تعداد زیادی از شهرستان‌ها و نقاط روستایی آسیب‌دیده بازدید کردیم، چراکه جنگ آثار و تبعات زیادی در این مناطق بر جای گذاشته است.

وی با اشاره به تغییر رویکرد در نظام برنامه‌ریزی کشور اظهار کرد: ما تلاش کردیم در نظام برنامه‌ریزی یک تغییر ریل ایجاد کنیم. در ذهن خودمان هیچ تناسبی با واژه «مناطق محروم» نداریم و فکر می‌کنیم این واژه‌ها و ادبیات‌سازی‌ها باید تغییر پیدا کند.

معاون رئیس‌جمهور تصریح کرد: روستاها و مناطق کم‌برخوردار باید در نقطه عطف و نقطه دال مرکزی نظام برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی کشور قرار بگیرند؛ چراکه در حاشیه ماندن و کمتر دیده شدن آنها، شکاف میان مناطق برخوردار و غیر برخوردار را کاملاً تقویت می‌کند.

وی ادامه داد: ما می‌بایست تغییر نگاه ایجاد می‌کردیم و از نگاه حمایتی به سمت نگاه توانمندسازی حرکت کنیم. همچنین از نگاه صرفاً زیرساختی عبور کنیم. شاید اگر امروز ایران را با تمام کشورهای حوزه خلیج فارس یا بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته مقایسه کنیم، ببینیم که کشور در حوزه توسعه زیرساخت‌های روستایی مانند آب، برق، گاز، تلفن، راه، آب شرب و بسیاری موارد دیگر واقعاً کوتاهی نکرده و با کمبودهای اساسی مواجه نیستیم.

حسین‌زاده با بیان اینکه مشکل اصلی روستاها در چرخه توسعه کشور، نبود اقتصاد پایدار است، گفت: آن چیزی که باعث شده روستاهای ما در چرخه توسعه کشور عقب بمانند، عدم توجه به اقتصاد پایدار روستاها بوده است. ما یک اقتصاد ناپایدار در استان شکل داده‌ایم که باعث عقب‌ماندگی این مناطق شده است.

وی افزود: بر همین اساس، شیفت رویکرد را از نگاه صرفاً زیرساختی به 70 درصد اشتغال پایدار و 30 درصد زیرساخت تغییر دادیم. در حوزه زیرساخت‌ها نیز در دوران جنگ، آنچه برای ما اهمیت و اولویت بحرانی داشت، مورد توجه قرار دادیم و در آن سرمایه‌گذاری کردیم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور درباره اقدامات انجام‌شده در سال 1404 اظهار کرد: می‌دانیم که به مرور که دچار جنگ شدیم، تخصیص اعتبارات ما نیز کاهش پیدا کرد و این امر طبیعی بود، چراکه الزام کشور توجه به موارد دیگری بود. با این حال، سال گذشته حدود سه همت سرمایه‌گذاری در این حوزه انجام دادیم.

وی ادامه داد: سال گذشته از 18 همت اعتبارات در اختیار، 6.2 همت را به راه‌های روستایی اختصاص دادیم و یک همت نیز برای قنات و مجموعه نظام مسائلی که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بود، اختصاص یافت.

حسین‌زاده افزود: به همان میزان که ما اعتبارات خود را در حوزه محرومیت اختصاص دادیم، دستگاه‌های اجرایی نیز به همان میزان اعتبار گذاشتند، اما این بار یک تفاوت وجود داشت و آن اینکه ما تعیین می‌کردیم این پول‌ها کجا سرمایه‌گذاری شود.

وی گفت: از اینجا بود که برای نخستین بار پس از سال 88، با توجه به اینکه شاخص‌های محرومیت‌زدایی به‌روزرسانی نشده بود و شاخص انتخاب مناطق محروم تعیین شده بود، بر اساس شاخص‌های محرومیت و فقر چندبعدی، تمام دهستان‌ها و شهرستان‌های کشور را رتبه‌بندی کردیم و مشخص کردیم وضعیت هرکدام چگونه است.

معاون رئیس‌جمهور ادامه داد: استان‌ها را نیز به لحاظ برخورداری از نظر شاخص‌های زیرساختی با یکدیگر مقایسه کردیم و تخصیص اعتبارات را بر اساس همین شاخص‌ها انجام دادیم.

حسین‌زاده با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه فناوری و نوآوری اظهار کرد: در کنار پیشبرد اقدامات زیرساختی، نگاهی به کشورهای روستایی توسعه‌یافته مانند چین و هند داشتیم و دیدیم که فناوری در پر کردن این فاصله تأثیر بسیار زیادی داشته است.

وی افزود: برای نخستین بار در کشور، با مشارکت وزارت علوم، هفت مرکز توسعه فناوری و نوآوری در سطح کشور ایجاد کردیم. اکنون هفت مرکز نوآوری و فناوری در کشور فعال هستند که با بهیاران و مردم عادی در ارتباط‌اند و قصد داریم هر یک از این مراکز را به یک قطب یا هاب منطقه‌ای برای چند استان دیگر نیز تبدیل کنیم.

معاون رئیس‌جمهور تصریح کرد: این مراکز در پارک‌های علم و فناوری قرار دارند و مرکز تخصصی آنها «مرکز فناوری، نوآوری و توسعه روستایی و عشایری ایران» است. این مراکز محل رخدادها هستند. امروز اگر به پارک‌های علم و فناوری بروید، می‌بینید که بسیاری از پلتفرم‌ها و اکوسیستم‌های جدید در حال فعالیت هستند.

وی گفت: وقتی یک دهیار، شورای روستایی یا کشاورز به این مناطق مراجعه می‌کند، خودش این اتفاقات را می‌بیند و شاید نظام مسئله خود را به آنجا ببرد و در یک فضای نوآورانه برای حل این مسائل اقدام شود.

حسین‌زاده درباره برنامه توانمندسازی نیروها نیز اظهار کرد: نخستین نشست خود را با 30 مدیرکل توسعه روستایی و 31 رئیس پارک علم و فناوری کشور برگزار کردیم و جلسه بعدی هفته آینده، روز چهارشنبه در استان اصفهان برگزار می‌شود و همه را دوباره یکجا جمع می‌کنیم.

وی افزود: سیر برنامه را تعریف کرده‌ایم و در حال تربیت توانمندسازها هستیم. در آذربایجان غربی یک دوره را به‌طور کامل برگزار کردیم و 160 نفر آموزش دیدند. نمونه‌ها را انتخاب می‌کنیم، آنها در دوره حضور پیدا می‌کنند و سپس به مناطق خود بازمی‌گردند و آنچه آموخته‌اند را پیاده می‌کنند.

معاون رئیس‌جمهور ادامه داد: در استان دیگری نیز یک دوره برگزار کردیم و 100 نفر را آموزش دادیم. این افراد دوباره به مناطق خود برمی‌گردند و تأثیرگذاری خود را در جامعه هدفشان دنبال می‌کنند. هر هفته یک استان را پیش می‌بریم و آموزش توانمندسازها را دنبال می‌کنیم.

حسین‌زاده با اشاره به موضوع نیروهای امریه گفت: هم‌زمان با این اقدامات، کنار ننشسته‌ایم. یکی از وظایفی که دولت به ما سپرده، موضوع امریه‌هاست؛ یعنی افرادی که ضمن خدمت فعالیت می‌کنند و در دستگاه‌های اجرایی حضور می‌یابند.

وی افزود: سهمیه مصوب ما در دو سال گذشته حدود 12 هزار نفر بوده که توانسته‌ایم 8 هزار و 834 نفر را به کارگیری کنیم، اما یک تفاوت وجود دارد؛ در گذشته این نیروها ارتباط چندانی با نظام مسائل مناطق نداشتند. نیرو به آموزش و پرورش می‌دادیم، اما مسئله جاماندگی از تحصیل با آن حل نمی‌شد یا نیرو به سازمان بهزیستی، وزارت کار و وزارتخانه‌های دیگر می‌دادیم، اما نظام مسائل ما حل نمی‌شد.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور تصریح کرد: این بار هدفمند آمدیم این نیروها را توزیع کنیم. با تفاهم جدیدی که به آن رسیدیم، عنوان «سرباز توانمندساز» را تعریف کردیم. اگر در استان آذربایجان غربی مشکل اقتصادی داریم، نیروها به آنجا می‌روند تا مسئله اقتصاد و توسعه سرزمین را دنبال کنند و اگر در ایران با آسیب‌های اجتماعی روبه‌رو هستیم، نیروها را برای حل مسائل آسیب‌های اجتماعی اعزام می‌کنیم.

وی ادامه داد: توانمندسازهایی که خودمان تربیت می‌کنیم، در حال آموزش و توزیع در سراسر کشور هستند و در سطح کشور فعالیت خواهند کرد. البته به دلیل شرایط جنگی، فعلاً امکان تأمین نیروهای امریه را نداریم و این موضوع فعلاً مسکوت گذاشته شده است، اما این موضوع به نظام توانمندسازی پیوند می‌خورد.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با تشریح برنامه‌ها و اقدامات این معاونت در حوزه توسعه روستایی و مناطق کم‌برخوردار، اظهار کرد: ما نه‌تنها حوزه زیرساخت‌ها و مسائل دیگر را هدف قرار دادیم، بلکه در حوزه‌هایی که پیش از این به آنها فکر نشده بود نیز اقدامات جدیدی انجام دادیم و مرکز فناوری و نوآوری کشور را ایجاد کردیم.

وی افزود: اکنون در حال ایجاد «کارخانه فناوری توسعه روستایی و عشایری ایران» هستیم تا تمام پلتفرم‌ها و اکوسیستم‌هایی که در حوزه روستایی، عشایری و محرومیت‌زدایی فعالیت می‌کنند، در این اکوسیستم قرار بگیرند.

حسین‌زاده ادامه داد: در کنار فعالیت‌های عادی خود، به مسائل دیگری نیز فکر کردیم. برای مثال، سند راهبردی پیشرفت و آبادانی روستایی و عشایری کشور را نداشتیم و یک سند راهبردی برای خودمان در افق پنج سال آینده ترسیم کردیم.

باید براساس داشته‌های روستاها سرمایه‌گذاری کنیم

وی گفت: ما با یک مسئله روبه‌رو بودیم. وقتی به روستاها می‌رفتیم، مردم دائم می‌گفتند چه چیزهایی ندارند. ما گفتیم پرسش را تغییر دهیم و بگوییم «چه دارید» تا بر اساس داشته‌های آنها سرمایه‌گذاری کنیم و آن را به ظرفیت اساسی و محل ارزش افزوده تبدیل کنیم.

معاون رئیس‌جمهور افزود: اطلس ظرفیت‌ها و رسته‌های هر استان را ارسال کردیم تا این اطلس‌ها مبنای برنامه ما برای توزیع اعتبارات پیشرفت و عدالت باشد که اکنون در حال توزیع آن هستیم.

حسین‌زاده با اشاره به میزان این اعتبارات اظهار کرد: امسال 130 همت، سال گذشته 100 همت و سال پیش از آن 70 همت اعتبار داشتیم و تلاش کردیم این اعتبارات و همچنین تأمین اعتبار برای همه کمبودهایی که کشور با آن مواجه بوده، تعطیل نشود و استمرار پیدا کند.

وی افزود: صندوق‌های پژوهش و فناوری برای بردن فناوری به روستاها بسیار اثرگذار هستند. نخستین صندوق پژوهش و فناوری در حوزه توسعه روستایی و پیشران‌ها را ایجاد کردیم تا با مشارکت بخش خصوصی، پیشگام شود و از فعالیت‌های ما حمایت کند.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با اشاره به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در روستاها گفت: هفته گذشته در دولت درباره طرح‌های مربوط به روستاها مصاحبه‌ای داشتیم. اکنون با دستور رئیس‌جمهور، مسئله پنل‌های خورشیدی، مزارع خورشیدی و انرژی‌های تجدیدپذیر در حال پیش رفتن است، اما احساس کردیم باید سرعت بیشتری به این موضوع بدهیم.

حسین‌زاده ادامه داد: برای این کار باید روش‌های جدید تأمین مالی و الگوهای نوینی را به میدان می‌آوردیم که خوشبختانه در دولت تصویب شد و این موضوع می‌تواند گام جدیدی برای حل این مسئله باشد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای احیای واحدهای راکد گفت: در معاونت، مرکزی تحت عنوان احیای واحدهای راکد داریم. رهبر شهید انقلاب تأکید اساسی داشتند که شاید امروز نتوانیم صنعت جدید ایجاد کنیم، اما می‌توانیم صنایعی را که راکد هستند، به چرخه تولید بازگردانیم.

معاون رئیس‌جمهور افزود: مرکز خود را در سطح معاونت ایجاد کردیم و سامانه ملی شناسایی واحدهای راکد را در کل کشور راه‌اندازی کردیم. کال‌سنتر گذاشتیم و با هشت بانک در سال گذشته تماس گرفتیم و حدود 20 همت قرارداد بستیم.

حسین‌زاده تصریح کرد: این منابع را وارد چرخه کردیم و حدود یک‌هزار واحد را در مناطق کم‌برخوردار کشور به چرخه تولید بازگرداندیم. هدف‌گذاری ما این است که در دو سال باقی‌مانده، حداقل 50 درصد واحدهای راکد موجود را به چرخه تولید بازگردانیم.

وی با اشاره به استفاده از منابع صندوق توسعه ملی اظهار کرد: صندوق توسعه ملی، اعتبارات موضوع ماده 52 را داشت که مدت‌ها بود نه بانک‌ها تمایل داشتند این اعتبارات را به مناطق کم‌برخوردار ببرند و نه سرمایه‌گذاران. طبق قانون نیز 60 درصد این اعتبارات باید به مناطق کم‌برخوردار اختصاص پیدا می‌کرد.

معاون رئیس‌جمهور ادامه داد: با جلسات متعددی که برگزار کردیم، حدود 4.5 همت از این محل دریافت کردیم و این پول را با ارزش افزوده به بانک‌های عامل چهارگانه بردیم و سهم استان‌ها را نیز تقسیم کردیم تا برای ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و مناطق کم‌برخوردار هزینه شود.

حسین‌زاده با اشاره به یکی از آثار جنگ اخیر گفت: بازگشت به روستاها شاید سبب خیر، اگر خدا بخواهد، باشد. جنگ باعث شد بسیاری از مردم برای دوره‌های 20 روزه، 30 روزه، یک‌ماهه و دوماهه به زادگاه‌های اصلی خود مراجعه کنند و این تجدید خاطرات، نرخ بازگشت و مهاجرت معکوس را برای زندگی دائمی تشدید کرده است.

وی افزود: اکنون علت اینکه مردم از روستا بلند می‌شوند و به پیرامون کلان‌شهرهایی مانند تهران، مشهد، کرمانشاه و تبریز می‌روند چیست؟ مهم‌ترین علت، نبود اقتصاد پایدار یا وجود بیکاری فصلی در روستاهاست.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور گفت: ما 70 درصد انرژی خود را به این حوزه می‌بریم و هدف‌گذاری می‌کنیم. کسی که از روستا به شهر تهران مهاجرت کرده و در حاشیه شهر زندگی می‌کند، مبدأش کجا بوده است؟ باید به همان مبدأ برویم و در اقتصاد آنجا سرمایه‌گذاری کنیم تا این فرد برگردد.

حسین‌زاده ادامه داد: ما از کل ظرفیت اعتباری خود، در کنار سرمایه‌گذاری برای آب شرب، آبخیزداری، مدارس سنگین و مسکن محرومان، جمعاً حدود 20 همت هزینه می‌کنیم و حدود 9 همت از اعتبارات خود را فقط در حوزه اشتغال پایدار و کمک‌های فنی و اعتباری اختصاص می‌دهیم تا اشتغال پایدار ایجاد شود و مردم به بازگشت راغب شوند.

وی با اشاره به توسعه بوم‌گردی‌ها در کشور اظهار کرد: اکنون بوم‌گردی‌هایی که در کشور ایجاد شده‌اند، اگر بررسی کنید، اکثر این افراد کسانی بودند که به شهرهای بزرگ مهاجرت کرده و زندگی کرده‌اند و بعد برگشته‌اند و بوم‌گردی راه انداخته و فعالیت اقتصادی خود را آغاز کرده‌اند.

معاون رئیس‌جمهور تصریح کرد: یکی از مواردی که آقای دکتر پزشکیان در حکم من به‌عنوان یک دستور ابلاغ کرده بودند، موضوع مهاجرت معکوس بود. ما نمی‌توانیم یک‌باره این کار را انجام دهیم؛ در وهله نخست باید به دنبال تثبیت جمعیت و در وهله دوم به دنبال مهاجرت معکوس باشیم.

حسین‌زاده افزود: اکنون اعتقاد داریم به تثبیت جمعیت نزدیک می‌شویم و مردم به این نتیجه رسیده‌اند که روستاهای ما ظرفیت واقعی برای سرمایه‌گذاری دارند. ما نیز تمام حمایت‌هایی را که دولت، رئیس‌جمهور و شخص بنده در معاونت داریم، برای این موضوع به کار گرفته‌ایم تا روستاها به‌عنوان موضوعی زائد و اضافی در کشور به حساب نیایند.

وی ادامه داد: روستاها حدود 20 میلیون نفر از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. اگر نگاه کنیم، بسیاری از کشورهای دنیا 20 میلیون نفر جمعیت ندارند و شاید چند کشور با هم 20 میلیون نفر جمعیت داشته باشند. همچنین بار اصلی امنیت غذایی کشور بر دوش همین مردمی است که ما وامدار و بدهکار آنها هستیم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور گفت: تلاش می‌کنیم روستاها را به نقطه اصلی ابتکار و مرکز تمرکز کشور بازگردانیم.

حسین‌زاده با اشاره به ظرفیت‌های استان‌های کم‌برخوردار اظهار کرد: استان سیستان و بلوچستان، خوزستان، کرمان، چهارمحال و بختیاری و ایلام را ببینید؛ استان‌هایی که در رده‌های پایین توسعه‌یافتگی ایران قرار دارند. هر وجب از خاک این سرزمین‌ها طلاست و هر وجب از خاک این مناطق، بالاترین و بزرگ‌ترین ظرفیت‌های توسعه را در خود نهفته دارد.

وی افزود: توانمندسازی یعنی کاری کنیم مردم بتوانند حداکثر استفاده را از ظرفیت‌های سرزمین خود داشته باشند؛ کاری کنیم مردم خودشان برای خودشان برنامه‌ریزی کنند و آنها را تبدیل به تماشاگر نکنیم، بلکه بازیگران اساسی توسعه باشند.

معاون رئیس‌جمهور تصریح کرد: باید کاری کنیم که در کل حاکمیت و دولت، نگاه حمایتی از این عزیزان برداشته شود و نگاه توسعه و نقش‌آفرینی و بازیگران اصلی توسعه را به خود مردم بازگردانیم.

حسین‌زاده با اشاره به زنجیره توانمندسازی در کشور گفت: همه زنجیره‌ای که ایجاد کرده‌ایم، از سرباز توانمندساز و راهبرها گرفته تا توانمندسازهایی که خودمان در استان‌های مختلف تربیت می‌کنیم، برای همین هدف است.

هر روستا یک ظرفیت دارد

وی ادامه داد: اکنون در هر جلسه شورای اداری، در هر شهرستان و روستایی که حضور پیدا می‌کنم، صحبت اول این است که هر روستا یک ظرفیت دارد و هر روستا یک تهدید؛ از مردم می‌خواهیم ظرفیت و تهدید خود را به ما بگویند.

معاون رئیس‌جمهور افزود: همین موضوع باعث شد دو اطلس تهیه کنیم؛ یکی اطلس ملی ظرفیت‌های روستایی ایران که مشخص می‌کند در هر استان چه ظرفیتی می‌تواند محل سرمایه‌گذاری دولت و مردم باشد و دیگری اطلس تهدیدها که مشخص می‌کند چه تهدیدی وجود دارد و باید هرچه سریع‌تر برای رفع آن اقدام کنیم.

حسین‌زاده گفت: پیوستگی این دو موضوع به این معناست که دستگاه‌های حمایتی، حاکمیتی و دولتی در روستاها از مداخله در زیست مردم دست بردارند و اجازه دهند خود مردم تعیین کنند چه اقدام، عملکرد، برنامه‌ریزی و طراحی برای آنها مفید است و ما فقط یاریگر و راهنمای آنها باشیم.

وی تأکید کرد: ما به‌عنوان دولت دکتر پزشکیان، صادقانه در حوزه توسعه روستایی با اقداماتی که انجام می‌دهیم و برنامه‌ریزی‌هایی که داریم، تلاش کرده‌ایم این مسیر را دنبال کنیم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌های فعال در روستاها اظهار کرد: این موضوع یک مسئله امنیت ملی است.

همه قرارگاه‌هایی که فعالیت می‌کنند، گروه‌های جهادی، بنیاد مستضعفان، کمیته امداد، بنیاد مسکن، ستاد اجرایی فرمان امام و آستان قدس، همگی در این حوزه فعالیت دارند و ما نباید احساس کنیم رقیب یکدیگر هستیم.

حسین‌زاده افزود: ما رقیب هم نیستیم؛ همکار یکدیگر هستیم برای توسعه بخش‌هایی از کشور و تا زمانی که این هم‌افزایی و هماهنگی کامل بین همه دستگاه‌هایی که در روستا کار می‌کنند ایجاد نشود و یکدیگر را همکار، رفیق، برادر و دوست برای توسعه ندانیم، نمی‌توانیم حداکثر تأثیرگذاری خود را در این زمینه داشته باشیم.

وی ادامه داد: تلاش می‌کنیم این همدلی را پیش ببریم. سال گذشته روز ملی روستا را داشتیم و امسال نیز روز ملی روستا را از 16 تا 19 مهرماه برگزار خواهیم کرد.

معاون رئیس‌جمهور گفت: چند جایزه ملی نیز برای این مناسبت انتخاب کرده‌ایم. اکنون پول کلانی در کشور برای مسئولیت‌های اجتماعی هزینه می‌شود و من بسیار وقت‌ها می‌پرسم این پول‌ها کجا می‌رود، چگونه برنامه‌ریزی و هزینه می‌شود و در کدام عملکرد و برای کدام درد مردم اثرگذار است.

حسین‌زاده افزود: از همه دستگاه‌ها و شرکت‌هایی که مسئولیت اجتماعی انجام می‌دهند درخواست کرده‌ایم بهترین عملکرد خود را در حوزه مسئولیت اجتماعی به ما معرفی کنند تا رئیس‌جمهور، نشان ملی مسئولیت اجتماعی برتر را تعیین کند.

وی ادامه داد: همچنین در حوزه کارآفرین برتر کشور در بخش روستایی و عشایری، درخواست کرده‌ایم معرفی شود که چه کسی و با چه ابزاری توانسته است در این حوزه نقش‌آفرینی کند.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور اظهار کرد: مشارکت‌های اجتماعی در درازای تاریخ ایران همیشه محل اتکای دولت‌ها و حاکمیت‌ها بوده و مردم همیشه با الگوهای مختلف حضور داشته‌اند. درخواست کرده‌ایم الگوهای مشارکت اجتماعی را برای ما ارسال کنند تا هیئت داوران، بهترین نوع مشارکت را انتخاب کند.

حسین‌زاده گفت: همچنین نشان ملی توانمندساز را داریم تا مشخص شود کدام گروه یا شخص توانسته بهترین نوع توانمندسازی جامعه محلی را ایجاد کند.

وی افزود: همه این اقدامات یک رغبت و علاقه در جامعه محلی ایجاد می‌کند تا مردم مشارکت کنند. همچنین بررسی می‌کنیم کدام استاندار بالاترین نقش‌آفرینی را در محرومیت‌زدایی در سطح استان خود داشته است تا این موضوع نیز در چرخه ارزیابی قرار گیرد.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با تأکید بر اینکه عدالت، مؤلفه اصلی شکل‌گیری دولت چهاردهم و رویکرد رئیس‌جمهور است، گفت: توزیع اعتبارات و ثروت در کشور باید بر اساس شاخص‌های محرومیت و میزان دسترسی مردم به زیرساخت‌ها و خدمات انجام شود، نه صرفاً بر مبنای جمعیت.

حسین‌زاده با اشاره به مقایسه استان‌ها و مناطق مختلف کشور بر اساس میزان دسترسی به زیرساخت‌ها و خدمات اظهار کرد: اگر شاخص دسترسی مردم یک استان به راه روستایی 80 درصد و استان دیگری 15 درصد باشد، استان دوم باید در اولویت قرار گیرد، حتی اگر برای این تصمیم تحت فشار سیاسی قرار بگیریم؛ زیرا معتقدیم برای توزیع عادلانه ثروت باید بر اساس شاخص‌هایی که با همکاری سازمان برنامه و بودجه در سال جاری به‌روزرسانی کرده‌ایم، اقدام کنیم.

وی ادامه داد: به‌طور طبیعی منابع و موضوعات مالی که یک روستا دریافت می‌کند با یک شهر یا کلان‌شهر متفاوت است، اما تا به امروز در توزیع پول و ثروت در کشور، به فقر چندبعدی و شاخص‌های مرتبط با آن به اندازه کافی توجه نشده است و ما تلاش کرده‌ایم در این زمینه مداخله کنیم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه اعتبارات افزود: روز نخست که وارد معاونت شدم، کل اعتبار معاونت با 31 استان یک و نیم همت بود، در حالی که امروز درباره سه ردیف اعتباری با سازمان برنامه و بودجه به تفاهم دقیق رسیده‌ایم که این منابع چگونه هزینه شود.

حسین‌زاده گفت: یکی از این ردیف‌ها مربوط به تنش آبی بود که دو هفته پیش، 10 همت تخصیص دادیم؛ 9 همت برای روستاها و یک همت برای جامعه عشایری. این منابع نیز بر اساس برش استانی و میزان محرومیت هر استان تخصیص داده شده است، نه اینکه پول را به‌صورت برابر بین 31 استان توزیع کنیم.

وی ادامه داد: یک ردیف 20 همتی برای محرومیت‌زدایی یک ردیف اعتباری ایجاد کرده‌ایم و یک ردیف 2.5 همتی نیز برای کمک به توسعه روستایی در کل کشور در نظر گرفته‌ایم. این منابع در کنار اعتبارات دیگری است که در کشور وجود دارد؛ از جمله اعتبارات توازن و سهم سه‌درصد نفت که به مناطق محروم اختصاص می‌یابد. ما نیز تلاش می‌کنیم اعتبارات خودمان را بر اساس شاخص‌های عادلانه توزیع کنیم و بر دستگاه‌های دیگر نیز تأکید داریم که اعتبارات خود را بر همین اساس تخصیص دهند.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با اشاره به نحوه توزیع مالیات بر ارزش افزوده در روستاها اظهار کرد: امروز بخشی از مالیات بر ارزش افزوده به روستاها می‌رود، اما این عدد عمدتاً بر اساس شاخص جمعیت توزیع می‌شود؛ در حالی که باید بازی را به نفع مناطق کم‌برخوردار تغییر دهیم و شاخص‌هایی را که بر اساس ابعاد مختلف محرومیت هر استان و روستاهای آن شناسایی شده‌اند، در این توزیع دخیل کنیم.

حسین‌زاده افزود: با برگزاری جلسات مختلف، این موضوع را پیگیری کرده‌ایم و اکنون نیز قانون مربوط در مجلس در حال بسته‌شدن است. دوستان نیز قائل به این مسئله هستند که توزیع اعتبارات باید بر اساس شاخص‌های محرومیت انجام شود.

دیده‌شدن، نخستین مطالبه روستاییان است

وی در پاسخ به این پرسش که روستاییان در سفرهای استانی و شهرستانی چه مطالبه مشترکی از معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور دارند، گفت: فکر می‌کنم دیده‌شدن، نخستین چیزی است که خودم آن را احساس می‌کنم.

حسین‌زاده با اشاره به حضور خود در مناطق مختلف کشور اظهار کرد: جلسات ما صرفاً در مراکز استان نیست. در سفر به استان گلستان به اتفاق استاندار، 11 شهرستان را با هم بازدید کردیم و نقاط مختلف را مورد بازنگری قرار دادیم. نیازها در مناطق مختلف متفاوت است؛ در نقطه‌ای از جنوب ایران مسئله اصلی مردم یک موضوع بود و در نقطه‌ای دیگر مسئله اقتصاد پایدار.

وی افزود: اگر بخواهم به‌عنوان یک مدیر قضاوت کنم، در تمام سفرهایی که داشته‌ام، آنچه احساس می‌کنم بسیار اساسی است، ایجاد اقتصاد پایدار در روستاهاست.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور گفت: 130 همت امسال در حساب پیشرفت و عدالت است و در حال توزیع آن در سطح کشور هستیم، اما این منابع نباید بدون هدف‌گذاری توزیع شود؛ زیرا در غیر این صورت مردم بدهکار خواهند شد.

حسین‌زاده ادامه داد: اگر در استان گلستان، ابریشم و پنبه و صنایع مرتبط با آن ظرفیت اساسی هستند، باید به روستاها برویم و آنها را در آن زنجیره توسعه دهیم. اگر در خراسان بر روی زعفران کار کنیم یا در استان آذربایجان غربی روی صنایع تبدیلی و گیاهان دارویی سرمایه‌گذاری کنیم، اینها مواردی است که ما را به هدفمان می‌رساند.

وی اظهار کرد: امسال در پنج رسته در کل کشور برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا این برنامه‌ها به‌صورت هماهنگ، با سرمایه‌گذاری و برش‌های استانی انجام شود و بتوانیم برنامه‌ریزی اقتصادی دقیقی داشته باشیم. زنجیره گیاهان دارویی، دام سبک و انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله زنجیره‌هایی است که تلاش می‌کنیم بر اساس ظرفیت هر استان فعال کنیم و فکر می‌کنم در نهایت تأثیر خود را در کشور خواهد گذاشت.

بازی باید به نفع مناطق کم‌برخوردار تغییر کند

حسین‌زاده با اشاره به خالی‌شدن برخی روستاها از سکنه گفت: در یک استان، 586 روستا خالی شده است. همه زیرساخت‌ها، بلااستثنا، در این روستاها وجود دارد و حتی گازرسانی نیز انجام شده است؛ دلیل اصلی، نبود اشتغال پایدار است.

وی افزود: اگر مردم ثروتمند شوند و پول داشته باشند، خودشان مدرسه می‌سازند؛ همان‌طور که در عدالت آموزشی، خودشان راه ایجاد می‌کنند. تصور من این است که مسئله اساسی که کشور باید برای روستاها و مناطق کم‌برخوردار حل کند، این است که بازی را به نفع آنها با ایجاد اشتغال پایدار تغییر دهد.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با اشاره به موضوع شناسایی مناطق محروم بر اساس ماده 132 قانون مالیاتی اظهار کرد: در این زمینه تعدادی از صنایع مناطق محروم را از معافیت برخوردار می‌کنیم، اما شاهدیم که گاهی سیستم در یک شهرستان سرمایه‌گذاری کرده و تلاش می‌شود آن شهرستان باقی بماند تا آن صنعت بتواند منافع خود را دریافت کند.

حسین‌زاده تأکید کرد: ما می‌گوییم باید با سیاست‌گذاری دقیق، بازی را تغییر دهیم؛ یعنی به آن صنعت کمک کنیم به منطقه برود، اما به میزان محرومیت‌زدایی و اشتغالی که ایجاد می‌کند، معافیت مالیاتی بدهیم. باید یک بازی برد-برد برای جامعه محلی و سرمایه‌گذار ایجاد کنیم.

وی افزود: تغییر این تاکتیک‌ها می‌تواند ما را به اهدافمان، یعنی یک جامعه امیدوار و یک جامعه ثروتمند برای سرزمینی که ذاتاً ثروتمند است، برساند.

اشتغال پایدار، اولویت نخست در توسعه روستاها

حسین‌زاده در ادامه گفت: بدون شک اقتصاد پایدار و اشتغال پایدار روستا را مورد تأکید قرار می‌دهم؛ اشتغال پایدار برای مرد و برای همه.

وی افزود: با کارشناسان مختلف درباره فقر مطالعات و بررسی‌های متعددی انجام داده‌ایم و کتاب‌های متعددی را با افراد مختلف بررسی کرده‌ایم. گره کور مسئله ما اقتصادی است و باید اقتصاد را حل کنیم.

عدالت آموزشی و انرژی‌های تجدیدپذیر مورد تأکید رئیس‌جمهور قرار دارند

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور ادامه داد: دولت باید انرژی خود را بگذارد و همه دستگاه‌های حمایتی و حاکمیتی باید این موضوع را در اولویت اول خود قرار دهند.

حسین‌زاده در تشریح اولویت‌های زیرساختی نیز گفت: در اولویت‌های زیرساختی، راه روستایی و آب در اولویت هستند. امروز واقعاً این دو مؤلفه در اولویت اول قرار دارند. عدالت آموزشی نیز از اولویت‌های مورد تأکید رئیس‌جمهور است و در نهایت انرژی‌های تجدیدپذیر نیز اهمیت دارد؛ زیرا هم ناترازی را حل می‌کند و هم با سهام‌دار کردن مردم و بردن این موضوع به روستاها می‌تواند برای مردم محل درآمدزایی باشد.

ضرورت جذاب‌کردن روستاها برای سرمایه‌گذاری

حسین‌زاده درباره چرایی جذاب نبودن روستاها برای سرمایه‌گذاران خرد و کلان نیز اظهار کرد: صنایع بسیار بزرگی وجود دارند. همه صنایع بزرگ حوزه لوازم و صنایع غذایی را تصور کنید؛ محل استفاده محصولات آنها کجاست و مواد اولیه آنها از کجا تأمین می‌شود؟

وی ادامه داد: اگر بتوانیم این زنجیره‌ها را تکمیل کنیم و محصولاتی را که در روستا تولید می‌شود به انتهای زنجیره و دسترسی مردم به بازار برسانیم، با پلتفرم‌های جدید، ابزارهای جدید و ابزارهای نوین می‌توانیم این ظرفیت را فعال کنیم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور افزود: باید یک رفاقت و دوستی بین صاحبان صنایع بزرگ و صنایع کوچک روستایی ایجاد کنیم. در برنامه‌ریزی برای روز ملی روستا نیز یکی از برنامه‌ها این است که به صنایع بزرگ در کنار صنایع کوچک روستایی غرفه بدهیم تا مردم استان‌های مختلف که در جشنواره و همایش شرکت می‌کنند، صاحبان صنایع را ببینند و این ارتباط شکل بگیرد.

حسین‌زاده گفت: در کنار این موضوع، محل اعتباراتی را که از صندوق توسعه ملی گرفته‌ایم و همچنین دو میلیارد دلار اعتبارات ارزی تأمین کرده‌ایم، واقعاً دوست داریم به منافع مناطق روستایی ببریم و صنایع را نیز پیرامون این مناطق مستقر کنیم.

فرمول‌های گذشته در اشتغال روستایی نتوانسته‌اند به ما کمک کنند

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در توسعه و اشتغال روستایی گفت: مردم باید در طرح‌های اقتصادی و صنعتی، از جمله پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر، سهامدار شوند تا از ثروت ایجادشده در مناطق خود بهره‌مند شوند.

حسین‌زاده اظهار کرد: مردم باید با صاحبان صنایع بزرگ به‌صورت مشترک و با سهام مشترک فعالیت کنند. اگر در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، پروژه‌های چند هزار مگاواتی یا هزار مگاواتی را در مناطق کم‌برخوردار با مشارکت خود مردم اجرا کنیم، آنجاست که برد اساسی اتفاق می‌افتد.

وی افزود: ما باید بازی را تغییر دهیم. فرمولی که تا امروز دنبال کرده‌ایم نتوانسته به ما کمک کند و ادامه این روند نیز دوباره ما را به موفقیت نمی‌رساند. سالانه چند هزار میلیارد برای اشتغال روستایی و مسائل اجتماعی هزینه شده است، اما چرا جامعه حمایتی ما کاهش پیدا نمی‌کند و چرا مردم در پایین نمی‌آیند و به سمت بالا حرکت نمی‌کنند؟ دلیل اساسی این است که مردم را سهامدار نکرده‌ایم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور ادامه داد: اصل موضوع این است که مردم را سهامدار ثروت کنیم، نه اینکه فقط نگاه حمایتی به آنها داشته باشیم. فکر می‌کنم با گفتمان‌سازی، جلسه گذاشتن و گفت‌وگو پیرامون این موضوع می‌توان مناطق را به حق واقعی خود، یعنی برخوردار بودن از ثروت، رساند.

حسین‌زاده با اشاره به دیدار خود با جوانان مناطق مختلف ایران گفت: دیروز جلسه‌ای با حدود 34 نفر از بچه‌های مناطق مختلف ایران داشتم که اکثر آنها روستایی بودند. یکی از آنها گفت: « در خوزستان همه چیز داریم، چرا هیچ چیز نداریم؟» دلیلش این است که آن مردم باید سهامدار ثروت شوند.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور تصریح کرد: اشتغال پایدار یعنی اگر چند ماه دیگر به آن روستا رفتید و شغلی ایجاد کردید، آن شغل همچنان وجود داشته باشد، نه اینکه پول آن رفته باشد. اشتغال پایدار این است که من و شما که آن شغل را ایجاد کرده‌ایم، 60 سال دیگر هم اگر آن شغل وجود داشته باشد یا حداقل به زنجیره دیگری تبدیل شده باشد، بتوانیم بگوییم اشتغال ایجاد شده است.

حسین‌زاده با تأکید بر ضرورت توزیع اعتبارات بر اساس ظرفیت‌های هر منطقه گفت: اینکه در هر استانی بدون لحاظ کردن ریشه‌ها و ظرفیت‌های آن، اعتبارات بگیریم، نمی‌تواند ما را به هدفمان برساند. ما سال گذشته برای همین موضوع، حساب پیشرفت و عدالت را با یک بسته سیاست‌گذاری تعریف کردیم و امسال نیز بسته سیاست‌گذاری را نهایی کردیم و با وزارت کار نیز در این زمینه صحبت کرده‌ایم.

وی افزود: امروز در استانی که با کمبود آب و قطعات زمین کوچک مواجه است، نمی‌توان تسهیلات اشتغال را به شغلی داد که آب‌بر باشد. این موضوع باید در سیاست‌گذاری حل شود و زیرساخت و بستر آن فراهم باشد.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور ادامه داد: وسایل این کار کاملاً فراهم است؛ هم سامانه آن وجود دارد و هم همه دستگاه‌ها به آن وصل هستند. فقط باید حوصله به خرج بدهیم، انرژی بگذاریم و شاید برخی دعواها را نیز به جان بخریم. ممکن است خیلی‌ها با این کار موافق نباشند و بگویند چرا به شهرستان یا منطقه یا حوزه ما اعتبارات و بودجه کمتری داده‌اید و چرا چیزهایی را که خواسته‌ایم، نداده‌اید.

حسین‌زاده تأکید کرد: ما نباید چیزی را که شما می‌خواهید، مبنا قرار دهیم؛ باید چیزی را مبنا قرار دهیم که حق مردم است و نظام برنامه‌ریزی و ظرفیت‌های درون سرزمین به ما می‌گوید. بر اساس ظرفیت‌های هر سرزمین باید تخصیص اعتبار و پول انجام شود.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در معاونت امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور گفت: این موضوع را اکنون در معاونت دنبال می‌کنیم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور افزود: چند سامانه را در معاونت ایجاد کرده‌ایم. سامانه ملی جاماندگان از تحصیل را راه‌اندازی کرده‌ایم و امروز مرکز به آن وصل است و می‌دانیم در کدام منطقه، چه کسی و به چه دلیل از تحصیل جامانده است.

حسین‌زاده ادامه داد: سامانه ملی واحدهای راکد را نیز راه‌اندازی کرده‌ایم و می‌دانیم کدام واحد به چه دلیلی راکد شده و چگونه باید احیا شود. در حوزه اشتغال و تسهیلات نیز سامانه‌هایی ایجاد کرده‌ایم و تعدادی از واحدهای راکد را فعال کرده‌ایم.

وی اظهار کرد: با نظام بانکی نیز مذاکراتی انجام داده‌ایم و بانک‌های مختلف پای کار آمده‌اند و تفاهم‌نامه‌هایی با آنها داشته‌ایم و واقعاً رفتار متقابل خوبی با یکدیگر داریم.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور تصریح کرد: برنامه‌ریزی کرده‌ایم که احیای واحدهای راکد فقط به معنای پرداخت پول به آنها و احساس انجام کار نباشد.

حسین‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری نگاه ملی و تقویت ایرانیت گفت: هر کاری بکنیم، اگر کل ملت ایران را در یک قاب و با عنوان ایرانیت نبینیم، نمی‌توانیم یک ملت به مفهوم واقعی شکل دهیم.

وی افزود: وقتی ملت را با روستایی و شهری، حاشیه شهری، با هر قومیت، مذهب، جناح سیاسی و نگاه سیاسی ببینیم و این آدم‌ها احساس کنند که دیده شده‌اند، کرامت آنها خودبه‌خود حفظ می‌شود.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور همچنین بر ضرورت بالا بردن سطح رواداری و تحمل‌پذیری در جامعه تأکید کرد و گفت: باید سطح رواداری و تحمل‌پذیری خودمان را نسبت به جامعه‌ای که با آن روبه‌رو هستیم، بالا ببریم و از دولتیان و دولت‌مردان نخواهیم که تنها کارکردشان نگاه تخصصی به حوزه خودشان باشد.

حسین‌زاده با اشاره به شرایط جنگی کشور گفت: یک زمانی جنگ شد. اگر من ‌گ در دوره جنگ سکوت می‌کردم یا حمله زمینی به این سرزمین می‌شد و احساس می‌کردم و در مقابل آن نمی‌ایستادم، شاید آقای دکتر پزشکیان اگر در جامعه غیور ما، در جایی موضع‌گیری سیاسی می‌کنیم و حرف می‌زنیم، فقط و فقط برای سرپا نگه داشتن سرزمینمان است.

وی تصریح کرد: کردهای ایران، هر جای دنیا که باشند، ایرانی هستند. ترک‌ها، عرب‌ها و لرها نیز همه ظرفیت‌های اساسی هستند که باید به همه آنها ظرفیت واقعی داده شود.

معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم کشور خاطرنشان کرد: همه مردم باید دیده شوند تا به مفهوم واقعی، ایران احساس آبادانی کند.

انتهای پیام

کد خبر: 488392کلیدواژه‌ها:

معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور

عبدالکریم حسین زاده

اشتراک گذاری:

مطالب مرتبط

عادی‌سازی جنایت در ایران، سفیدشویی و برادرکشی است

اگر از ظرفیت جوانان استفاده نکنیم، در حق ایران جفا کرده‌ایم/ آغاز روند مهاجرت معکوس با ایجاد فرصت‌های اشتغال پایدار

آخرین اخبار

با تحقق «14 مگاپروژه 2»؛ ظرفیت نیروگاهی کشور از مرز 102 هزار مگاوات گذشت/ ورود به فاز «14 مگاپروژه 3» برای عبور پایدار از اوج بار 1406

یارانه برق متخلفان یک سال قطع می‌شود/ برخورد قاطع با سوداگران انرژی

بر خلاف آمریکا، ضربات دفاعی ایران منحصرا علیه اهداف نظامی بوده است

هشدار معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره روند افزایشی کرونا/تأکید بر استفاده از ماسک در فضاهای پرتجمع

تعاون؛ بزرگ‌ترین و منسجم‌ترین بخش اقتصادی ایران باظرفیت بالا برای اشتغال‌زایی است

نظام برنامه‌ریزی کشور باید از نگاه حمایتی به سمت توانمندسازی روستاها حرکت کند

افزایش مشارکت اقتصادی زنان در اقتصاد دانش‌بنیان

ارزش جشنواره به لبخندهاست، نه مدال‌ها/ نسل جوان سازندگان آینده کشور هستند

شمار شهدای حمله به مراسم عروسی در سیریک به 5 نفر رسید

از پرداخت مطالبات معلمان تا ساخت هزاران مدرسه/ روایت عملکرد آموزش‌وپرورش در شرایط دشوار

کل اخبار بایگانی اخبار rss کل اخبار جستجوی پیشرفته

      

تمامی حقوق این وبسایت متعلق به دبیرخانه شورای اطلاع رسانی دولت بوده و استفاده از منابع آن با ذکر منبع بلامانع است.

Copyright © 2021 Dolat.ir All rights reserved.

انتهای پیام/