کشف درمان سرطان بدخیم / ایمونوتراپی جان کودک را نجات داد

 پیشرفتی چشمگیر در حوزه پزشکیِ مبارزه با سرطان، به نقطه عطفی فوق‌العاده دست یافته است، چرا که پژوهشگران موفق شدند با دوز از یک درمان آزمایشی، سرطان متاستاتیک یک کودک ۳ ساله را از بین ببرند.

به گزارش ایسنا، درمان با سلول‌های T دارای گیرنده آنتی‌ژن کایمریک(CAR-T)، نوعی روش ایمونوتراپی یا ایمنی‌درمانی است که در آن سلول‌های ایمنی بیمار گرفته شده و با مهندسی ژنتیک به شکارچیانی قدرتمند برای نابودی سلول‌های سرطانی تبدیل می‌شوند.

این روش درمانی نویدبخشِ کمک به بیماران سرطانی بوده است، هرچند اثربخشی آن عمدتاً به درمان سرطان‌های خون محدود می‌شد و نه تومورهای توپر و جامد، اما یک داستان موفقیت‌آمیز و الهام‌بخش در دنیای واقعی که مربوط به یک بیمار سه ساله است، نشان می‌دهد که دانشمندان در حال پیشرفت‌های بزرگی در زمینه استفاده از درمان CAR-T علیه تومورهای جامد هستند. این یعنی پیشرفت‌هایی که می‌تواند نتایجی حیاتی و نجات‌بخش به همراه داشته باشد.

پژوهشگران در گزارشی که در نشریه «The New England Journal of Medicine» منتشر شده است، مورد درمان و بهبود کامل «هپاتوبلاستوما» (نوعی سرطان بدخیم کبد) را در یک پسربچه ۳ ساله پس از دریافت درمان CAR-T شرح داده‌اند.

دیوید استفین(David Steffin)، نویسنده نخست این مقاله و متخصص سرطان‌شناسی کودکان در دانشکده پزشکی بیلور در هیوستون تگزاس می‌گوید: این مورد نشان می‌دهد که دستیابی به پاسخ درمانی کامل و پایدار در یک تومور توپرِ مقاوم به شیمی‌درمانی، کاملاً در شرایط سرپایی و بدون ایجاد سمیت سیستمیک (عوارض جانبی فراگیر در بدن) امکان‌پذیر است.

هنگامی که تشخیص اولیه بیماری برای این پسربچه انجام شد، توده‌ای در لوب چپ کبد وی وجود داشت که ابعاد آن ۱۱.۲ در ۹.۶ در ۷.۱ سانتی‌متر بود.

سرطان به ریه‌های وی متاستاز داده بود و شواهدی نیز از گسترش آن به استخوان‌ها وجود داشت.

این کودک سه دوره شیمی‌درمانی دریافت کرد و تومور اولیه کبدش با جراحی برداشته شد. همچنین دو عمل جراحی دیگر برای برداشتن بافت‌های سرطانی که به ریه‌ها گسترش یافته بودند، انجام گرفت.

با وجود این مداخلات درمانی، سرطان به سرعت عود کرد و تومور جدیدی در ریه‌های وی پدیدار شد. پس از این عود سریع بیماری، کودک در مطالعه «CARE» ثبت‌نام شد که نخستین کارآزمایی انسانی برای نوعی روش آزمایشی درمان CAR-T است.

این کودک دو دوز از درمان آزمایشی «GPC3-CAR» دریافت کرد. این درمان از سلول‌های T خودِ بیمار تهیه شده بود، اما به گونه‌ای مهندسی شده بود که پروتئین «گلایپیکان-۳»(GPC3) را شناسایی کند که همان پروتئینی است که در سرطان‌های کبد به میزان بالایی بیان می‌شود.

پژوهشگران همچنین این روش درمانی را به‌گونه‌ای مهندسی کردند که شامل ژن‌های بیان‌کننده پروتئین‌های ایمنی «اینترلوکین-۱۵» و «اینترلوکین-۲۱» باشد. هدف از این کار، افزایش طول عمر سلول‌های CAR-T و تقویت توانایی آنها در نابودی تومور بود که بر اساس شواهد پیشینِ به‌دست‌آمده از مدل‌های پیش‌بالینی (آزمایشگاهی و حیوانی) صورت گرفت.

این پسر دو نوبت تزریق درمان GPC3-CAR را دریافت کرد. پس از تزریق نخست، بیمار پاسخ نسبی نشان داد؛ موضوعی که در تصاویر سی‌تی‌اسکن و کاهش سطح پروتئینی به نام «آلفا-فتوپروتئین» در خون وی که نشانگر فعالیت تومور است، مشهود بود.

وی هشت هفته بعد، دوز دوم درمان را دریافت کرد و اسکن‌های پیگیری نشان داد که هیچ اثری از بیماری باقی نمانده است، مگر مقداری بافت اسکار (جای زخم) که ناشی از بیماری و جراحی‌ها بود.

پس از ۱۲ ماه، این پسر همچنان عاری از بیماری است که نتیجه‌ای شگفت‌انگیز و تحولی بزرگ برای بیمار و خانواده‌اش، به‌ویژه با در نظر گرفتن شدت بیماری وی پیش از شرکت در این کارآزمایی است.

آندراس هِتزی(Andras Heczey)، متخصص سرطان‌شناسی کودکان در بیمارستان کودکان سیاتل و دانشگاه واشنگتن و از نویسندگان این پژوهش می‌گوید: این مطالعه شواهدی ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد این سلول‌های CAR-T نوآورانه ممکن است روشی ایمن و مؤثر برای درمان هپاتوبلاستوما باشند و بر ضرورت ارزیابی‌های بیشتر در بیماران مبتلا به تومورهای جامد با بیان GPC3 تأکید می‌کند.

همان‌طور که پژوهشگران اشاره می‌کنند، سرطان کبد سومین عامل مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در جهان است. بنابراین پیشرفت در این شاخه از درمان‌های ایمونوتراپی بسیار نویدبخش است، به‌ویژه آنکه این روش درمانی آزمایشی با سلول‌های CAR-T منجر به بهبود (فروکش کردن بیماری) در بیماری با تومور توپر شده است.

البته شایان ذکر است که این تنها گزارشی از یک بیمار در یک کارآزماییِ مراحل اولیه است و پیش از آنکه پژوهشگران بتوانند میزان اثربخشی و ایمنی درمان GPC3-CAR را تعیین کنند، باید دید سایر بیماران چه واکنشی به آن نشان می‌دهند.

آزمایش‌های تکمیلی در قالب مطالعه CARE در کالج پزشکی بیلور و یک کارآزمایی بالینی مشابه به نام IMPACT که توسط بیمارستان کودکان سیاتل اجرا می‌شود، در حال انجام است.

امید می‌رود که با گذشت زمان، شاهد نتایج مثبت بیشتری از این دست باشیم. فعلاً که شروع بسیار امیدوارکننده‌ای داشته‌ایم.

یافته‌های این پژوهش در نشریه «The New England Journal of Medicine» منتشر شده است.