تک‌فرزندی زلزله خاموشی که آینده جمعیت ایران را تهدید می‌کند

  بخشی از این گزارش را در ادامه بخوانید:

وقتی از خیابان‌های شهرهای بزرگ ایران عبور می‌کنیم، متوجه می‌شویم که وضعیت خانواده‌ها تغییر کرده است. دیگر کمتر شاهد حضور پرتعداد کودکان در پارک‌ها هستیم و جای خالی خواهر و برادرها در خانه‌ها بیش از هر زمان دیگری به چشم می‌آید.

این موضوع فقط یک تغییر سبک زندگی ساده نیست؛ ما با یک «زلزله خاموش» روبه‌رو هستیم. ایران با سرعتی باورنکردنی در حال حرکت به سمت پیری جمعیت است و پدیده «تک‌فرزندی» به‌عنوان یکی از نمادهای اصلی این گذار، آینده اقتصادی و اجتماعی کشور را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.
دهه‌ها پیش، نرخ باروری در ایران عددی بود که سیاست‌گذاران را نگران «انفجار جمعیت» می‌کرد. اما امروز، آن نگرانی جای خود را به هراس از «خلأ جمعیتی» داده است. تک‌فرزندی نه‌تنها به‌عنوان یک انتخاب، بلکه یک ضرورت تحمیلی در ذهن بسیاری از خانواده‌های ایرانی تثبیت شده است. فشارهای اقتصادی، تورم، افزایش هزینه‌های آموزش و سلامت، در کنار تغییر نگرش‌های فرهنگی که به سمت «کیفیت‌گرایی» در تربیت فرزند سوق پیدا کرده، باعث شده است خانواده‌ها فقط به یک فرزند بسنده کنند. مصطفی آب‌روشن، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه با بیان این مطالب به «ایران» می‌گوید:«تک‌فرزندی یکی از پدیده‌های رو به گسترش در جوامع امروزی است و فقط یک انتخاب شخصی برای داشتن یک فرزند نیست، بلکه نتیجه تغییرات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نیز به شمار می‌رود.» به گفته آب‌روشن، کوچک شدن خانواده‌ها، افزایش تحصیلات زنان، حضور بیشتر آنان در بازار کار، هزینه‌های بالای زندگی و دشواری‌های اقتصادی باعث شده است بسیاری از خانواده‌ها به داشتن یک فرزند تمایل پیدا کنند. او می‌گوید:«بسیاری از والدین معتقدند اگر فقط یک فرزند داشته باشند، می‌توانند زمان، توجه و امکانات مالی بیشتری به او بدهند و فرصت‌های بهتری برای موفقیت تحصیلی و شغلی‌اش فراهم کنند، با این حال این تصمیم پیامدهایی نیز دارد. تک‌فرزند از داشتن خواهر یا برادر محروم است و در آینده مسئولیت مراقبت از والدین سالمند به تنهایی بر عهده او قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، افزایش خانواده‌های تک‌فرزند باعث کاهش نرخ تولد و پیر شدن جمعیت می‌شود؛ مسأله‌ای که در آینده می‌تواند کمبود نیروی کار و مشکلاتی برای نظام بازنشستگی و اقتصاد کشور ایجاد کند.»