جنگ اخیر و آغاز بازتعریف نظم منطقه‌ای

بخشی از این گفت‌وگو را در ادامه بخوانید:

مجتبی امانی دیپلمات پیشین گفت: نظم قدیم بر این مبنا استوار بود که هر اراده‌ای که آمریکایی‌ها در منطقه، چه درباره حاکمیت‌ها، چه جغرافیا و چه منازعات داشته باشند، محقق خواهد شد. کشورهای عربی خلیج فارس نیز بر همین مبنا به آمریکا اعتماد کرده و در این مسیر حرکت می‌کردند. جمهوری اسلامی ایران بارها مخالفت خود را با این رویکرد اعلام کرده است.  این سازه‌ای که برخی کشورهای منطقه تصور می‌کردند می‌توان بر مبنای تکیه بر آمریکا، امنیت منطقه را بر آن بنا کرد، در جریان اشغال افغانستان و عراق، خروج آمریکا از افغانستان، کاهش حضور این کشور در عراق، جنگی که پس از هفتم اکتبر آغاز شد، جنگ ۱۲ روزه و به‌طور کامل‌تر در جنگ ۴۰ روزه، دچار تخریب شده است. در واقع، آن سازه‌ای که برخی کشورهای منطقه می‌خواستند به آن اطمینان کرده و امنیت منطقه‌ای خود را بر مبنای آن بنا کنند، تا حد زیادی از بین رفته است. متأسفانه برخی کشورهای عربی خلیج فارس نگاه دوراندیشانه‌ای به این موضوع نداشتند و به این امید که ورود نظامی آمریکا به منطقه بتواند جمهوری اسلامی ایران را از بین ببرد یا از قدرت آن بکاهد، دچار یک خطای استراتژیک شدند.
به نظر من، آنچه رخ داده، برای همگان روشن کرده است که روابط امنیتی منطقه باید بر همکاری‌های درون‌منطقه‌ای استوار باشد، نه بر پیمانکاری و اجرای پروژه‌های خارجی برای بهره‌برداری از وعده‌های امنیتی، اقتصادی و نظامی؛ وعده‌هایی که معمولاً قدرت‌های خارجی برای حفظ سیطره خود و تأمین منافع اقتصادی‌شان از آنها استفاده می‌کنند.

 با توجه به تلاش تهران برای گفت‌وگو با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس درباره تنگه هرمز، باید گفت که برگزاری این اجلاس بار دیگر حسن‌ نیت جمهوری اسلامی ایران برای گفت‌وگوی منطقه‌ای را آشکار می‌کند. ممکن است با توجه به اتفاقاتی که در منطقه رخ می‌دهد، هر بار بهانه‌ای برای توقف یا محدود کردن این همکاری‌ها مطرح شود، اما اگر طرف مقابل به این نتیجه برسد که چنین تزلزلی وجود دارد، ممکن است همواره شرایط موجود را به‌عنوان شرایطی خاص تلقی کرده و از همکاری منطقه‌ای با ایران چشم‌پوشی کند و همچنان نگاهش به کمک‌ها و مداخلات خارجی برای مهار ایران باشد.
این تجربه در عمل نشان داده است چنین رویکردی نمی‌تواند به نتیجه برسد. به نظر من، دیپلماسی ایران در این زمینه مسیر مناسبی را طی می‌کند. ما باید بیش از کشورهای دیگر به امنیت منطقه و امنیت کشورهای منطقه توجه داشته باشیم.
ما کشوری با تمدنی چند هزار ساله هستیم و جمهوری اسلامی ایران نیز این واقعیت‌ها را به‌خوبی درک می‌کند. کشورهای بزرگی که وارد این منطقه می‌شوند، در نهایت میهمانانی موقت هستند و حضور آنها جز ایجاد مشکلات و آسیب برای دیگران، ثمره‌ای نخواهد داشت. البته این آسیب برای ایران می‌تواند در قالب جنگ و درگیری باشد، اما برای کشورهای عربی منطقه نیز پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به همراه خواهد داشت. کشورهای عربی نمی‌توانند به‌طور دائمی بر این مبنا حرکت کنند. 
۴۷ سال حضور جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که با این اقدامات تضعیف نمی‌شود و از بین نمی‌رود. بنابراین اگر تحلیل درستی از وقایع و واقعیت‌های موجود منطقه وجود داشته باشد، باید به سمت همکاری‌های منطقه‌ای حرکت کرد.
وظیفه دیپلماسی نیز این است که این واقعیت‌ها را برای کشورهای منطقه تبیین کند. رفت‌وآمدها، تماس‌های تلفنی و پیشنهادهای مختلف می‌تواند به ایجاد شرایط مثبت کمک کند. جمهوری اسلامی ایران نیز بارها نشان داده است در این زمینه، طرح‌های منطقی برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشورهای منطقه دارد و این حسن ‌نیت قاعدتاً برای همه کشورها روشن شده است. با این حال، این تصمیم‌ها باید به دور از فشارها و وعده‌های خارجی اتخاذ و دنبال شود.