فرصتی برای نقش‌آفرینی سازنده‌تر چین در غرب آسیا

حامد وفایی، استاد دانشگاه تهران: امروز حضور چین در معادلات منطقه آسیا بویژه غرب آسیا پررنگ‌تر از هر زمان دیگری به نظر می‌رسد. افزون بر اقدامات دیپلماتیک پکن در ماه‌های اخیر و پس از تجاوز اسرائیل و آمریکا به ایران، ارائه ابتکارهایی برای تقویت صلح و ثبات منطقه‌ای و بازطراحی معماری امنیتی غرب آسیا، نشان‌دهنده تمایل چین به ایفای نقشی فعال‌تر در تحولات منطقه است. این سطح از حضور و ابتکار دیپلماتیک چین را می‌توان نشانه‌ای از تحول در رویکرد این کشور نسبت به مسائل امنیتی و سیاسی غرب آسیا دانست؛ تحولی که برای ارزیابی دقیق آن، بررسی عمیق‌تر اهداف و راهبردهای پکن ضروری است.
در یک ارزیابی کلی، به نظر می‌رسد رویکرد چین بر تقویت تعاملات درون‌منطقه‌ای و فراهم‌کردن زمینه گفت‌وگو میان ایران، کشورهای عربی جنوب خلیج فارس و سایر بازیگران منطقه‌ای استوار باشد. از این منظر، پکن می‌کوشد با حمایت از سازوکارهای گفت‌وگو و همکاری، به کاهش تنش‌ها و شکل‌گیری ترتیبات امنیتی باثبات‌تر کمک کند. نکته مهم آن است که چین ظاهراً آمادگی دارد در این مسیر نقش سازنده‌ای ایفا کند؛ نقشی که لزوماً به معنای میانجیگری مستقیم نیست، بلکه می‌تواند از طریق تسهیل تعاملات سیاسی و حمایت از ابتکارهای منطقه‌ای تحقق یابد.  

موضوع قابل توجه دیگر، واکنش مثبت ایران و برخی کشورهای عربی منطقه به این رویکرد است. استقبال طرف‌های منطقه‌ای از چنین ابتکارهایی می‌تواند زمینه مناسبی برای گسترش گفت‌وگوها و کاهش سوءتفاهم‌های متقابل فراهم کند. همچنین، رایزنی‌های فشرده میان رهبران چین و آمریکا و نبود مخالفت آشکار واشنگتن با این اقدامات، می‌تواند نشان‌دهنده وجود فضایی برای پیگیری ابتکارهای دیپلماتیک پکن باشد؛ هرچند این مسأله به‌تنهایی به معنای توافق دو قدرت درباره اهداف و پیامدهای این ابتکارها نیست.

در مجموع، تحولات کنونی فرصتی برای نقش‌آفرینی سازنده‌تر چین در غرب آسیا ایجاد کرده است. اگر ایران و کشورهای عربی بتوانند از این فرصت برای تقویت گفت‌وگوهای منطقه‌ای و تعریف منافع مشترک بهره بگیرند، می‌توان امیدوار بود که زمینه کاهش تنش‌ها و حرکت به سوی ثبات پایدارتر فراهم شود. تحقق این هدف، بیش از هر چیز، به اراده سیاسی بازیگران منطقه‌ای و تداوم تعاملات دیپلماتیک وابسته است.