کریدورها؛ مسیر حفظ تجارت با چین

عبدالساده نیسی، مدیر کل دفتر شرق آسیا در سازمان توسعه تجارت:چین به‌عنوان اقتصادی بزرگ با تولید ناخالص داخلی بالا و قدرت اقتصادی قابل‌توجه از شاخص‌ها و معیارهای مشخصی در سیاست‌گذاری و تنظیم روابط اقتصادی خود پیروی می‌کند.

ایران نیز در چارچوب برنامه‌های راهبردی اقتصادی چین قرار دارد اما برای توسعه همکاری‌ها باید بتواند این شاخص‌ها را رعایت کند؛ زیرا پکن صرفاً به دلیل مشکلات یا شرایط جنگی ایران، معیارهای اقتصادی خود را تغییر نمی‌دهد.
در شرایط کنونی و با توجه به تنش‌های تنگه هرمز و محاصره، طبیعی است که تعاملات اقتصادی ایران تحت تأثیر قرار گیرد. نزدیک به ۷۵ درصد صادرات ایران از مسیر دریا انجام می‌شود و حدود ۷۹ تا ۸۰ درصد واردات کشور نیز به حمل‌ونقل دریایی وابسته است. افزون بر حجم بالای کالاهای صادراتی و وارداتی، انتقال بسیاری از کالاهای سنگین از مسیرهایی غیر از دریا امکان‌پذیر نیست. از این‌رو، محدودیت‌های دریایی می‌تواند بر تجارت خارجی کشور تأثیر جدی بگذارد.
با این حال، ایران دارای کریدورهای ریلی و مسیرهای زمینی ارتباطی با چین است که می‌توانند در چنین شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کنند. تجارت و اقتصاد همواره مسیرهای جایگزین خود را پیدا می‌کنند. برای نمونه، در حالی که تجارت چین با ایران و برخی کشورهای منطقه از جمله عراق، کویت، قطر و عربستان، کاهش یافته، صادرات چین به عمان در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۶۸ درصد افزایش داشته است. این روند می‌تواند نشان‌دهنده انتقال بخشی از جریان تجارت به مسیرها و مقاصد دیگر باشد. نکته اساسی، نقش ایران در شبکه کریدورهای ریلی و زمینی و جایگاه آن در زنجیره تولید جهانی است.

 اگر کشور بتواند از موقعیت جغرافیایی خود به‌درستی استفاده کند، امکان حفظ و توسعه تجارت با چین و سایر کشورها را خواهد داشت. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که سهم ایران از تجارت چین، در مقایسه با شرکای اصلی این کشور، کمتر از نیم درصد است.

بنابراین، ایران باید شبکه‌های ریلی و زمینی را به‌عنوان یک مزیت راهبردی در نظر بگیرد. عبور مسیرهای ارتباطی از کشورهای مختلف، از جمله ازبکستان، ارمنستان و ترکمنستان، می‌تواند منافع مشترکی ایجاد کند و به تقویت روابط چندجانبه بینجامد. البته تحقق این ظرفیت، علاوه بر زیرساخت‌های حمل‌ونقل، به تعاملات سیاسی مؤثر با کشورهای مسیر نیز وابسته است.