یک غفلت تا خالی شدن حساب؛ کلاهبرداران چگونه عمل می‌کنند؟
پشت پرده سرقت‌های میلیونی؛ کلاهبرداران چگونه حساب مان را خالی می کنند؟
خالی شدن حساب بانکی در چند دقیقه، دیگر اتفاقی دور از ذهن نیست؛ کابوسی که این روزها برای شمار زیادی از شهروندان به واقعیت تبدیل شده است.
احسان گل محمدی-معاون سردبیر: کلاهبرداران اینترنتی با ترفندهایی متنوع، از لینک‌های آلوده و پیامک‌های جعلی گرفته تا وعده برنده شدن در مسابقات، همچنان قربانی می‌گیرند و دارایی افراد را در چشم‌برهم‌زدنی به سرقت می‌برند. پیچیده‌تر شدن شیوه‌های کلاهبرداری و ابهام درباره میزان دسترسی مجرمان سایبری به اطلاعات و حساب‌های بانکی، نگرانی‌ها را دوچندان کرده است.
اما وقتی حساب بانکی‌مان خالی می‌شود، اولین اقدام چیست و چقدر احتمال دارد پول ازدست‌رفته بازگردد؟ آیا ممکن است کلاهبرداران بدون اینکه روی لینکی کلیک کنیم یا کد و پیامکی را در اختیارشان قرار دهیم، حساب بانکی‌مان را خالی کنند؟ این مجرمان تا چه اندازه می‌توانند به اطلاعات شخصی و دارایی‌های مالی شهروندان دسترسی پیدا کنند؟ آیا کلاهبرداری با لینک‌های آلوده فقط گریبان‌گیر کاربران ایرانی است یا در کشورهای دیگر نیز قربانی می‌گیرد؟ و مهم‌تر از همه، آیا راهی مطمئن برای محافظت از حساب‌های بانکی در برابر این مجرمان سایبری وجود دارد؟
برای پاسخ به این پرسش‌ها و روشن شدن ابعاد مختلف کلاهبرداری‌های اینترنتی، در گفت‌وگو با سرهنگ جواد مختاررضایی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا فراجا، مهم‌ترین ابهام‌ها درباره این شیوه‌های مجرمانه و راهکارهای پیشگیری از آن‌ها را بررسی کرده‌ایم.
خواندن این مطلب کمتر از ده دقیقه از وقت شما را می‌گیرد، اما ممکن است به حفظ دارایی‌های شما و عزیزانتان کمک کند. آن را بخوانید و با دیگران به اشتراک بگذارید؛ شاید همین آگاهی‌رسانی ساده، مانع خالی شدن حساب بانکی یک نفر دیگر شود.
کلاهبرداری با لینک‌های آلوده؛ فقط مشکل ایرانی‌ها نیست
آیا کلاهبرداری با لینک‌های آلوده فقط در ایران قربانی می‌گیرد یا شهروندان کشورهای دیگر نیز با این شیوه مواجه‌اند؟ سرهنگ جواد مختاررضایی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا فراجا، در گفت‌وگو با ما می‌گوید این شیوه کلاهبرداری به ایران محدود نیست و در کشورهای دیگر نیز قربانیان زیادی دارد. به گفته او، هرچند اصل این روش در کشورهای مختلف مشابه است، ترفندهایی که مجرمان برای ترغیب افراد به کلیک روی لینک‌ها به کار می‌گیرند، با توجه به شرایط و ویژگی‌های هر جامعه متفاوت است.
اگر حسابتان خالی شد، در اولین فرصت چه کنید؟
اگر به هر دلیلی قربانی کلاهبرداران اینترنتی شدید و متوجه برداشت غیرمجاز از حساب بانکی‌تان شدید، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد. سرهنگ مختاررضایی توصیه می‌کند اگر احتمال می‌دهید تلفن همراهتان به برنامه‌ای آلوده شده است، ابتدا آن را روی حالت پرواز قرار دهید و وای‌فای را نیز خاموش کنید تا ارتباط احتمالی برنامه آلوده با مجرم قطع شود. در چنین شرایطی، با همان دستگاه وارد برنامه بانکی نشوید و از طریق مسیرهای رسمی بانک و با استفاده از تلفن یا دستگاهی مطمئن، برای مسدود کردن فوری کارت و دسترسی‌های بانکی اقدام کنید. همچنین لازم است موضوع را به بانک اطلاع دهید و درخواست بررسی و در صورت لزوم مسدودسازی حساب را مطرح کنید. اقدام بعدی، تماس فوری با مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا به شماره ۰۹۶۳۸۰ و گزارش ماجراست. بهتر است این تماس نیز با تلفنی دیگر انجام شود. رسیدگی به موضوع را به دلیل حذف برنامه مشکوک به تأخیر نیندازید؛ چراکه در چنین شرایطی، به‌ویژه در ساعات اولیه، هر دقیقه اهمیت دارد. همچنین پیامک‌های بانکی، گردش حساب، رسیدها، شماره‌های پیگیری و اطلاعات مربوط به زمان و مبلغ برداشت‌ها را حفظ کنید. ثبت شکایت از طریق مراجع رسمی قضایی و دفاتر خدمات الکترونیک قضایی نیز از اقداماتی است که باید پیگیری شود.
این مقام پلیس فتا در ادامه توصیه می‌کند شهروندان پیش از حذف برنامه مشکوک، در صورت امکان و بدون باز کردن آن، نام و مشخصات برنامه و پیام یا لینکی را که از طریق آن نصب شده است، ثبت کنند. اگر حذف برنامه امکان‌پذیر نیست، بهتر است دستگاه را از اینترنت جدا نگه دارند و برای ادامه کار از راهنمایی تخصصی استفاده کنند.
آیا بدون کلیک روی لینک و اعلام رمز هم می‌توان حساب را خالی کرد؟
یکی از نگرانی‌های جدی شهروندان این است که آیا ممکن است بدون کلیک روی لینک، اعلام کد تأیید یا ارائه رمز یک‌بارمصرف، حساب بانکی آن‌ها خالی شود؟ پاسخ سرهنگ مختاررضایی مثبت است؛ اما این اتفاق می‌تواند در شرایط متفاوتی رخ دهد و باید میان آن‌ها تفاوت قائل شد.
در حالت اول که از "انتقال وجه به دنبال فریب و مهندسی اجتماعی" از آن یاد می شود، مجرم با استفاده از شگردهای روانی و فریبکاری، فرد را متقاعد می‌کند که خودش پولی را انتقال دهد. برای مثال، ممکن است از حساب کاربری هک‌شده یکی از دوستان یا آشنایان درخواست وجه ارسال کند، خود را به‌جای یکی از بستگان جا بزند یا با معرفی خود به‌عنوان کارمند بانک، پشتیبان یک سامانه یا فروشنده، از فرد بخواهد مبلغی پرداخت کند. بهانه‌هایی مانند کمک فوری، پرداخت بیعانه، رفع مسدودی حساب، دریافت جایزه یا سرمایه‌گذاری از جمله روش‌هایی هستند که کلاهبرداران برای متقاعد کردن قربانیان به کار می‌گیرند. در این حالت، پول در نتیجه فریب فرد و انتقال وجه از سوی او جابه‌جا می‌شود؛ نه لزوماً از طریق برداشت مستقیم و غیرمجاز از حساب.
در حالت دیگر، ممکن است مجرم پیش‌تر از طریق نصب یک برنامه آلوده، افشای اطلاعات یا دسترسی غیرمجاز به تلفن همراه یا سیم‌کارت، به اطلاعات یا دسترسی‌های لازم برای سوءاستفاده بانکی دست یافته باشد. در چنین وضعیتی، امکان دارد برداشت غیرمجاز بدون آنکه قربانی در همان لحظه روی لینکی کلیک کند یا کدی در اختیار مجرم بگذارد، انجام شود.
بنابراین، کلیک نکردن روی لینک‌های مشکوک و ندادن رمز یک‌بارمصرف به دیگران، هرچند ضروری است، به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که حساب بانکی در معرض خطر قرار نگیرد. شناسایی دسترسی‌های مشکوک و رعایت سایر اصول امنیتی نیز اهمیت دارد.
آیا می‌توان از حساب بانکی در برابر کلاهبرداران محافظت صددرصدی کرد؟
واقعیت این است که هیچ روش حفاظتی به‌تنهایی امنیت صددرصدی ایجاد نمی‌کند؛ اما رعایت مجموعه‌ای از نکات امنیتی می‌تواند احتمال کلاهبرداری و برداشت غیرمجاز را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد. سرهنگ مختاررضایی در همین زمینه تأکید می‌کند شهروندان برنامه‌های بانکی را فقط از منابع رسمی معرفی‌شده از سوی بانک دریافت کنند و هیچ فایل نصبی را از طریق پیامک، پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی یا صفحات ناشناس نصب نکنند؛ حتی اگر فایل از حساب کاربری یکی از دوستان یا آشنایان ارسال شده باشد. همچنین افراد برای دریافت خدمات بانکی مستقیماً به برنامه رسمی یا وب‌سایت بانک مراجعه کنند و از ورود به لینک‌های ناشناس یا مشکوکی که از طریق پیامک، پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی دریافت می‌کنند، بپرهیزند.
رمز پویا را به هیچ‌کس ندهید؛ حتی اگر کارمند بانک باشد
یکی دیگر از توصیه‌های مهم پلیس فتا، خودداری از در اختیار گذاشتن اطلاعات محرمانه بانکی است. شهروندان باید رمز پویا، کد تأیید و اطلاعات ورود خود را در اختیار هیچ‌کس قرار ندهند؛ حتی اگر فرد تماس‌گیرنده خود را کارمند بانک یا پشتیبان یک سامانه معرفی کند. پیش از هرگونه انتقال وجه نیز باید هویت درخواست‌کننده و صحت درخواست از مسیری مستقل بررسی شود؛ حتی اگر پیام از حساب کاربری یکی از دوستان یا بستگان ارسال شده باشد. استفاده از رمزهای قوی و متفاوت برای حساب‌های کاربری و برنامه‌های مختلف، به‌روزرسانی منظم سیستم‌عامل و برنامه‌ها و بررسی دسترسی‌های آن‌ها نیز از دیگر اقدامات ضروری است. دسترسی‌هایی مانند مشاهده پیامک‌ها و قابلیت‌های دسترس‌پذیری تلفن همراه، در برنامه‌ها، باید با دقت بررسی شوند.
این مقام پلیس فتا همچنین بر ضرورت نظارت منظم بر تراکنش‌های بانکی تأکید می‌کند و هشدار می‌دهد که شهروندان نباید تراکنش‌های کوچک و ناشناس را نادیده بگیرند؛ چراکه هر برداشت غیرعادی می‌تواند نشانه‌ای از سوءاستفاده احتمالی باشد.
چگونه خسارت احتمالی را کاهش دهیم؟
حتی با رعایت نکات امنیتی نیز نمی‌توان تمام خطرها را از بین برد؛ به همین دلیل، کاهش خسارت احتمالی اهمیت ویژه‌ای دارد.
سرهنگ مختار رضایی توصیه می‌کند شهروندان در صورت امکان، حساب مورد استفاده برای هزینه‌های روزمره را از حساب پس‌انداز خود جدا کنند. کاهش سقف انتقال وجه و غیرفعال کردن خدمات بانکی غیرضروری نیز می‌تواند در صورت بروز مشکل، میزان خسارت احتمالی را محدود کند.
انتهای پیام/