دایرة‌المعارفی به نام فریدون جیرانی

  برنامه «کلاسیک‌های کانون کارگردانان خانه سینما» به او اختصاص داشت و قرار بود نسخه مرمت‌شده «قرمز» روی پرده برود. شبی برای کسی که همکارانش او را «دایرة‌المعارف سینما» می‌نامند.

نعیمی که اجرای برنامه را بر عهده داشت، پیش از نمایش فیلم گفت: «نفس سینما و فیلمسازی، برای آقای جیرانی بیش از هر چیزی اهمیت دارد.» به گفته او جیرانی برخی مسائل زمان را پیش از مدشدن مطرح کرد. زن در جامعه یکی از آنها بود و او زودتر از دیگران دوربینش را به سمت زنان چرخاند. نعیمی ادامه داد که مشرقی‌های او در سینما ماندگار شده و تلاش این فیلمساز برای رسیدن مخاطب به سینمای سالم و درست، او را به فردی به غایت تأثیرگذار تبدیل کرده است. او جیرانی را «صیاد استعدادها» خواند که به خیلی‌ها در ساخت فیلم کمک کرده است.

بقیه حرف‌های آن شب هم از همین جنس بود، کمتر درباره فیلم‌ها و بیشتر درباره آدم‌هایی که از او چیزی گرفته بودند. مهدی صباغ‌زاده گفت جیرانی او را به سینمای حرفه‌ای آورد: «من فیلمنامه‌نویسی را از ایشان یاد گرفتم.» حبیب اسماعیلی گفت: «آقای جیرانی می‌توانست جزو پولدارترین افراد سینما باشد ولی پول برایش اولویت جدی نبود.» او معتقد بود این مراسم باید خیلی زودتر برای فریدون جیرانی برگزار می‌شد. این «زودتر» را وقتی می‌شود سنجید که کارنامه‌ای را کنارش بگذاریم که از سال ۱۳۶۰ و با نوشتن فیلمنامه «آفتاب‌نشین‌ها» آغاز شد. جیرانی از سال ۱۳۷۰ با سردبیری مجله سینما به مطبوعات آمد و بعدتر سردبیری روزنامه سینما را هم بر عهده گرفت. در مقام کارگردان از «صعود» و «قرمز» و «شام آخر» گذشت و به «سالاد فصل»، «ستاره‌ها»، «پارک‌وی»، «قصه پریا»، «من مادر هستم»، «خواب‌زده‌ها»، «خفگی» و «آشفتگی» رسید.

با «هفت» هم سینما را به خانه مردم برد. سهم دیگری هم هست که کمتر دیده می‌شود. جیرانی را می‌شود بخشی از تاریخ شفاهی سینمای ایران دانست. هر وقت قرار بود از سینما اطلاعاتی مستند به دست بیاید، اهل رسانه سراغ او می‌رفتند. در دوره‌ای هم که تاریخ شفاهی سینما در موزه سینما ثبت می‌شد، ماندگارترینش از دل گفت‌وگوی با او بیرون آمد. نعیمی هم در همین شب به این نکته اشاره کرد: «احاطه ایشان بر تاریخ سینمای ایران و جهان نیز مثال‌زدنی است.» به گفته او، نبود جیرانی در برنامه «هفت» که پس از دوران اجرای او هم ادامه یافت، این تسلط را آشکارتر کرد. اسماعیلی هم جیرانی را دایرة‌المعارف سینما دانست که «حتی در مورد سیاهی‌لشکرها هم اطلاعات دقیقی دارد.» «قرمز» محور شب بود و سه روایت از ساخته‌شدنش شنیده شد. اسماعیلی که تهیه‌کنندگی فیلم را به همراه غلامرضا موسوی برعهده داشت، به فیلم اول جیرانی اشاره کرد و گفت: ««صعود» فیلم خوبی بود ولی برخی محدودیت ها در آن زمان سبب شد که «صعود» به نتیجه نرسد.

با این حال بعد «قرمز» را ساختیم که از فیلم‌های به یادماندنی سینما است.» موسوی هم با اشاره به همکاری مطبوعاتی‌اش با جیرانی، از روزهای آغاز کار گفت: «ما زمانی که «قرمز» را شروع کردیم پس از دولت آقای هاشمی رفسنجانی بود، فکر نمی‌کردیم امکان کار باشد، پس به نظرمان رسید فیلم کودک کار کنیم تا اینکه آقای خاتمی انتخاب شدند و آن زمان آقای جیرانی گفت که باید فیلم دیگری بسازیم و سراغ نوشتن «قرمز» رفت.» خود جیرانی که پشت تریبون رفت، همان روزها را از زاویه‌ای دیگر به یاد آورد: «وقتی اصلاحات پیروز شد تصمیم به ساخت این فیلم گرفتم. فیلمی دیدم که الان نمی‌دانم دقیقاً چه فیلمی بود اما پس از آن قصد کردم آن خشونتی را که در آن فیلم دیده بودم به سینما بیاورم که با «قرمز» اتفاق افتاد.»

دو تهیه‌کننده تقویم و شرایط را روایت کردند و کارگردان تصویری را که در ذهنش مانده بود: خشونتی که می‌خواست به سینما بیاورد. نمی‌دانم کدام روایت دقیق‌تر است، شاید «قرمز» هر دو را لازم داشت. در پایان، فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینما، لوح یادبود را به خالق «قرمز» داد. مارال جیرانی، دخترش که طراح صحنه است، در سالن بود و برای طوبی، همسرش، که نیامده بود، حاضران دست زدند. بیژن امکانیان گفت «حیف است که او فیلم نسازد» و محسن امیریوسفی هم گفت: «ای کاش یک روز امکان شنیدن ناگفته‌های آقای جیرانی درباره سینما باشد.»