ماجرای تیلاپیای ادامه دارد

  در حالی که در این اظهارات، تیلاپیا گونه‌ای مهاجم و پرریسک معرفی شده و حتی از آن با عنوان «نابودی تالاب‌ها» یاد شده است به همین منظور با محمد ابراهیم اسماعیلی،  مدیرعامل شرکت دو ملیتی آبزیان آسیا و عضو هیئت مدیره سازمان بین المللی انرژی پاک به گفتگو پرداخته ایم به طوری که وی با انتقاد از این نگاه می‌گوید در این بحث باید میان گونه‌های مختلف تیلاپیا تفکیک قائل شد و نمی‌توان ویژگی‌های یک گونه را به گونه‌ای دیگر تعمیم داد.

جناب اسماعیلی اخیراً معاون حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست، تیلاپیا را گونه‌ای به‌شدت مهاجم معرفی کرده و نسبت به پرورش آن هشدار داده است. ارزیابی شما از این اظهارات چیست؟
محمدابراهیم اسماعیلی، کارشناس شیلات: پیش از هر چیز باید یک تفکیک مهم انجام شود. آنچه در فهرست صد گونه بسیار مهاجم اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت قرار گرفته، تیلاپیای موزامبیک است، نه تیلاپیای نیل. در حالی که نزدیک به صد نوع تیلاپیا وجود دارد و هر کدام ویژگی‌های متفاوتی دارند.
آنچه سازمان شیلات ایران، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی، فعالان بخش خصوصی و تشکل‌های این حوزه از آن حمایت می‌کنند، تیلاپیای نیل است؛ گونه‌ای که حدود ۷۵ درصد تولید جهانی تیلاپیا را به خود اختصاص داده است. بنابراین نمی‌توان ویژگی‌ها و مخاطرات احتمالی یک گونه را به گونه‌ای دیگر تعمیم داد. پاسخی به مصاحبه خانم صفری
 اما مخالفان پرورش تیلاپیا معتقدند قرار گرفتن این ماهی در فهرست گونه‌های مهاجم، نشان‌دهنده خطرات زیست‌محیطی آن است.
اسماعیلی: طبیعی است که هر گونه‌ای در شرایط خاص ممکن است برای محیط‌زیست مخاطراتی ایجاد کند و آبزی‌پروران نیز باید پیش از اقدام به پرورش، تمهیدات لازم را در نظر بگیرند. اما سؤال این است که آیا یک فهرست هشداردهنده می‌تواند به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری درباره تولید غذا در یک کشور باشد؟
اگر قرار باشد صرفاً براساس چنین فهرستی تصمیم‌گیری کنیم، باید توجه داشته باشیم که گونه‌هایی مانند کپور معمولی و قزل‌آلا نیز در همین فهرست قرار دارند؛ در حالی که این گونه‌ها بیش از ۶۰ سال است در ایران تولید می‌شوند و علاوه بر تأمین غذا، اشتغال و حتی ارزآوری ایجاد کرده‌اند.

سؤال: یکی دیگر از انتقادهای مطرح‌شده، وضعیت تیلاپیا در خوزستان، شادگان و هورالعظیم است. آیا این وضعیت نشان‌دهنده خطر بالای این ماهی نیست؟
اسماعیلی: آنچه در خوزستان اتفاق افتاده، موضوع متفاوتی است. گونه‌ای که به‌صورت ناخواسته از رودهای عراق وارد رودخانه‌های ایران شده، تیلاپیای زیلی بوده است؛ در حالی که این گونه هم از نظر گونه و هم از نظر جنس با تیلاپیای نیل متفاوت است و اساساً مورد نظر فعالان آبزی‌پروری برای تولید نیست.
بنابراین باز هم نمی‌توان یک موضوع را به موضوع دیگری تعمیم داد. درباره اینکه این گونه چه میزان موجب کاهش گونه‌های بومی شده است نیز باید بررسی‌های کارشناسی و منطقه‌ای انجام شود. ضمن اینکه پیش از ورود تیلاپیای زیلی به آب‌های خوزستان، کاهش گونه‌های بومی به دلیل کاهش حقابه از بالادست گزارش شده بود.
درباره بازار مصرف تیلاپیا نیز گفته شده که مردم جنوب استقبال چندانی از آن ندارند و حتی صیادان ماهی صیدشده را دوباره به آب برمی‌گردانند. نظر شما چیست؟
اسماعیلی: این ادعا با واقعیت بازار تیلاپیا همخوانی ندارد. بازارپسندی تیلاپیا نه‌تنها در جنوب و ایران، بلکه در بسیاری از کشورهای جهان وجود دارد و بی‌دلیل نیست که تیلاپیا به یکی از مهم‌ترین ماهی‌های پرورشی جهان تبدیل شده است. برای بررسی این موضوع هم می‌توان به بازارهای واقعی و حتی فروشگاه‌های آنلاین مراجعه کرد و وضعیت عرضه و تقاضای آن را دید. پاسخی به مصاحبه خانم صفری
درباره کیفیت گوشت تیلاپیا، استفاده از هورمون و دارو و همچنین پایین بودن امگا ۳ نیز انتقادهایی مطرح شده است. این موارد تا چه اندازه درست است؟
اسماعیلی: در این زمینه نیز باید براساس داده‌های علمی صحبت کرد. هیچ ماهی پرورشی، از جمله تیلاپیا، با هورمون رشد نمی‌کند. درباره ارزش غذایی نیز در متن پاسخ خود به منابع علمی استناد کرده‌ام و معتقدم طرح ادعاهای کلی درباره پایین بودن ارزش غذایی تیلاپیا بدون ارائه مستندات دقیق علمی، نمی‌تواند مبنای قضاوت درباره این صنعت باشد.
 در نهایت، اختلاف اصلی شما با دیدگاه مطرح‌شده از سوی سازمان محیط‌زیست چیست؟
اسماعیلی: اختلاف اصلی این است که نباید گونه‌های مختلف را با یکدیگر یکی دانست و براساس ویژگی‌های یک گونه درباره گونه دیگر تصمیم گرفت. آبزی‌پروری یک صنعت مهم برای تأمین غذا، ایجاد اشتغال و ارزآوری است و طبیعتاً باید الزامات زیست‌محیطی نیز در آن رعایت شود؛ اما مبارزه با آبزی‌پروری نباید به معنای نادیده گرفتن ظرفیت‌های این صنعت باشد.