تهدید جنگ را به فرصت تفاهم تبدیل کنیم
با آغاز تهدیدهای ایالات متحده آمریکا و رئیسجمهوری آن در سال گذشته، رهبر شهید در سخنرانی ۱۲ بهمن سال گذشته خود خطاب به دولت آمریکا گفتند: «آمریکاییها بدانند اگر این بار جنگی راه بیندازند، جنگ منطقهای خواهد بود.»
سعید نورمحمدی، سخنگو و عضو شورای مرکزی حزب ندای ایرانیان: با آغاز تهدیدهای ایالات متحده آمریکا و رئیسجمهوری آن در سال گذشته، رهبر شهید در سخنرانی 12 بهمن سال گذشته خود خطاب به دولت آمریکا گفتند: «آمریکاییها بدانند اگر این بار جنگی راه بیندازند، جنگ منطقهای خواهد بود.» با آغاز تهاجم دشمنان به خاک کشور، تحولات جنگ اثبات کرد که صحبتهای رهبر شهید تنها یک تهدید بدون پشتوانه نبوده و راهبرد دفاعی ایران بر این اساس گذاشته شده است. کمااینکه رئیسجمهوری ایران نیز در سخنرانی خود در سازمان ملل با بیان دیگری به این راهبرد اشاره کردند.
مسعود پزشکیان با بیان اینکه صلحی که برای همه نباشد، صلح نیست، تأکید کرد یا امنیت را با هم خواهیم ساخت یا ناامنی را با یکدیگر تحمل خواهیم کرد. تحولات ماههای اخیر منطقه هم نشان داده است که جنگ، برخلاف تصور شروعکنندگان و برخی از همسایگان راضی از آن، پدیدهای محدود به مرزهای جغرافیایی طرفهای درگیر باقی نماند و شروع درگیری گسترده در خاورمیانه، بهسرعت به تهدیدی برای امنیت، اقتصاد، تجارت، انرژی و ثبات سیاسی همه کشورهای منطقه تبدیل شد. این رویارویی باز ثابت کرد که کشورهای منطقه نمیتوانند انتظار داشته باشند که هزینههای جنگ در خاورمیانه به خصوص جنگ کشوری با جایگاه ایران را پرداخت نکنند. به همین دلیل است که امروز نگرانی از تکرار جنگ، تنها دغدغه و نگرانی مردم ایران یا یک کشور خاص نیست. کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز با تجربه یک سال اخیر بهخوبی درک کردهاند که ناامنی در این منطقه، با توجه به پیوستگی جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی کشورها، قابل مهار در مرزهای ملی ایران نیست. به همین دلیل است که گزارشهای اخیر مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (IISS) و تحلیلهای مراکز پژوهشی منطقهای هم از بازنگری کشورهای خلیجفارس در مفروضات امنیتی گذشته و افزایش تمایل به یافتن راهحلهای پایدار سخن میگویند.
رصد نظرات و دیدگاههای سران نظام، نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران این نقطه را یک فرصت دیپلماتیک مهم برای عبور از جنگ و ایجاد صلح پایدار در منطقه میداند؛ فرصتی که البته تنها در صورت برخورد واقعبینانه، ابتکار عمل سیاسی و عبور از محاسبات کوتاهمدت قابل بهرهبرداری خواهد بود.
در نظریات روابط بینالملل مفهومی تحت عنوان معمای امنیتی وجود دارد. بر اساس این نظریه، اقدامات یک کشور برای افزایش امنیت خود، به طور طبیعی ممکن است از سوی کشورهای دیگر تهدید تلقی شود و آنها نیز با هدف توازن قوا به تقویت ظرفیتهای نظامی و امنیتی خود روی بیاورند. حاصل چنین چرخهای، در عمل منجر به افزایش امنیت نخواهد شد، بلکه منجر به شکلگیری بیاعتمادی متقابل و تشدید احتمال درگیری میشود. تاریخ روابط بینالملل مصداقهای زیادی را نشان میدهد که کشورها در مسیری حرکت کردهاند که هر کدام با هدف افزایش امنیت خود، ناخواسته امنیتجمعی منطقه را تضعیف کرده و در نهایت جنگی خانمانسوز به آنها تحمیل شده است.
خاورمیانه هم سالهاست دچار چنین چرخه معیوبی شده است.
رقابتهای طبیعی ژئوپلتیک و منازعات حل نشده تاریخی در کنار مداخلات قدرتهای فرامنطقهای باعث شده است که امنیت در منطقه بیشتر بر مبنای موازنه تهدید تعریف شود تا همکاری و منافع مشترک. منطقاً راه خروج از این وضعیت، نادیده گرفتن نگرانیهای امنیتی کشورها یا کنار گذاشتن عوامل بازدارندگی نیست، بلکه کشورهای منطقه باید میان قدرت ملی و دیپلماسی، رابطهای مکمل برقرار کنند. کشورهای منطقه باید به این فهم مشترک برسند که هیچ تفاهم پایداری بدون توجه به دغدغههای واقعی طرفهای مقابل شکل نمیگیرد و هیچ امنیتی نیز صرفاً با افزایش توان نظامی و ایجاد موازنه تسلیحاتی تضمین نمیشود.
اصلیترین گام برای رسیدن به این هدف، تغییر نگاه از امنیت رقابتی به امنیت مشارکتی است. ایران این واقعیت را پذیرفته است که امنیت پایدار خود را مستقل از احساس امنیت همسایگانش تعریف نمیکند. در مقابل کشورهای منطقه نیز باید بپذیرند که امنیت خلیج فارس بدون حضور و مشارکت ایران، بهعنوان یکی از مهمترین کشورهای این جغرافیا، قابل تصور نیست. همچنین باید این واقعیت را پذیرفت که بخش مهمی از معادلات امنیتی خلیجفارس به رابطه ایران با ایالات متحده و همچنین سیاستهای اسرائیل در منطقه گره خورده است.
بنابراین، دیپلماسی منطقهای باید در کنار دیپلماسی بینالمللی پیش برود. ایران با حفظ اصول و منافع ملی خود، باید از هر فرصتی برای کاهش تنش، رفع سوءتفاهمها و رسیدن به توافقهایی قابل راستیآزمایی استفاده کند. در مقابل، طرفهای غربی نیز باید بدانند که امنیت پایدار منطقه با نادیده گرفتن منافع و ملاحظات امنیتی ایران به دست نخواهد آمد.
انتهای پیام/