جنگ حتی در صورت پیروزی، پدیده شومی است. از این رو، رخداد آن باید دستمایه آزمون ذهن، روش و عمل باشد. سقراط میگفت بزرگترین آزمون، آزمون ذهن است. روح «تاریخ العبر ابنخلدون» این است که تحولات تاریخی از جمله جنگ را باید به طریقی مشاهده و تبیین کرد که مایه عبرت و آگاهی و اصلاح اندیشه، عمل و منع تکرار شود.