فرصت تکرار اشتباه نیست

حالا دیگر تکلیف نیمکت تیم ملی روشن شده است. با اعلام رسمی رئیس فدراسیون، امیر قلعه‌نویی تا پایان جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ سرمربی تیم ملی خواهد بود. این تصمیم، فارغ از موافقان و مخالفان، یک نتیجه مهم دارد؛ دیگر هیچ بهانه‌ای برای تعلل در برنامه‌ریزی وجود ندارد. وقتی قرار است همین کادر فنی تیم را تا مهم‌ترین تورنمنت قاره هدایت کند، از همین امروز باید پروژه جام ملت‌ها آغاز شود؛ پروژه‌ای که مهم‌ترین بخش آن، انتخاب حریفان تدارکاتی باکیفیت است.
تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد که توان رقابت با تیم‌های بزرگ را دارد اما فوتبال ملی فقط به کیفیت فنی محدود نمی‌شود. تجربه ثابت کرده است که تیم‌های موفق، ماه‌ها قبل از تورنمنت‌های بزرگ، خود را مقابل بهترین رقبا محک می‌زنند تا نقاط ضعف و قوتشان آشکار شود. این همان چیزی است که فوتبال ایران سال‌هاست از آن ضربه می‌خورد.
تقویم فیفا هنوز دو پنجره ارزشمند تا آغاز جام ملت‌های آسیا در اختیار ایران قرار داده است؛ پنجره سپتامبر و اکتبر که امکان برگزاری چهار مسابقه را فراهم می‌کند و پنجره نوامبر با دو دیدار دیگر. یعنی شش مسابقه رسمی در فیفادی که می‌تواند سرمایه‌ای بزرگ برای آماده‌سازی باشد؛ البته اگر از همین امروز برای آن برنامه‌ریزی شود.
این بار دیگر هیچ عذر و بهانه‌ای پذیرفتنی نیست. نه تحریم، نه مشکلات مالی، نه نبودن حریف. اگر قرار است ایران مدعی قهرمانی آسیا باشد، باید با تیم‌های مدعی بازی کند، نه اینکه دوباره به روزهای تلخ گذشته برگردیم؛ روزهایی که در فیفادی‌ها یا اردوهای کم‌فایده برگزار می‌شد یا تیم ملی مجبور می‌شد مقابل تیم‌های «الف» و «ب» خودمان یا حریفانی در سطح بسیار پایین به میدان برود؛ مسابقاتی که نه فشار مسابقه واقعی را داشت، نه چیزی به تجربه بازیکنان اضافه می‌کرد.
نگاهی به برنامه رقبای اصلی ایران نشان می‌دهد که آنها دقیقاً مسیر متفاوتی را انتخاب کرده‌اند. عربستان پس از ناکامی در جام جهانی وارد دوره بازسازی شده و قصد دارد از هر شش بازی باقی‌مانده برای ساختن تیم جدیدش استفاده کند، آنها فیفادی سپتامبر در جام اعراب به مصاف عراق، عمان و کویت خواهند رفت.
استرالیایی‌ها که در جام جهانی ۲۰۲۶ با شکست برابر آمریکا از دور مسابقات کنار رفتند، یکی از مدعیان اصلی قهرمانی در آسیا محسوب می‌شوند. آنها در پنجره‌های فیفادی پیش رو، برنامه مدونی برای آماده‌سازی خود تدارک دیده‌اند و با توجه به تجربه بالای بازیکنانشان، یکی از خطرناک‌ترین رقبای ایران به شمار می‌روند. آنها در تقویم فشرده فیفا در ماه‌های سپتامبر دو دیدار دوستانه با برزیل در استرالیا خواهند داشت.
قطر و امارات نیز با مربیان بزرگ خود یعنی لوپتگی و دالیچ در جام اعراب حضور دارند و به مصاف بحرین و یمن خواهند رفت.
کره جنوبی هم که نتوانست انتظارات را در جام جهانی برآورده کند، از همین حالا به فکر بازسازی ساختار فنی و افزایش هماهنگی تیمش افتاده است. ژاپن، قدرتمندترین تیم سال‌های اخیر آسیا، حتی در روزهایی که بهترین نسل فوتبال خود را در اختیار دارد، باز هم از بازی‌های بزرگ و دیدار با حریفان قدرتمند دست نمی‌کشد، زیرا می‌داند قهرمانی در آسیا بدون محک خوردن مقابل تیم‌های سطح بالا ممکن نیست. قطر نیز با سرمایه‌گذاری گسترده و برنامه‌ریزی دقیق، هر فیفادی را فرصتی برای ارتقای کیفیت تیم ملی می‌داند.
مقایسه این رویکرد با شرایط ایران، یک واقعیت را آشکار می‌کند؛ فاصله اصلی فقط در کیفیت بازیکنان نیست، بلکه در کیفیت برنامه‌ریزی است. اگر رقبای مستقیم ایران هر پنجره فیفا را به فرصتی برای رشد تبدیل می‌کنند، ایران هم باید همین مسیر را برود.
البته پیدا کردن حریف بزرگ آسان نیست، اما غیرممکن هم نیست. امروز بسیاری از فدراسیون‌های فوتبال، ماه‌ها و حتی یک سال زودتر برنامه بازی‌های دوستانه خود را نهایی می‌کنند. بنابراین اگر فدراسیون فوتبال ایران و کادر فنی از همین امروز وارد مذاکره شوند، هنوز فرصت برای هماهنگی مسابقات ارزشمند وجود دارد. دیدار با تیم‌های اروپایی، آفریقایی یا حتی آمریکای جنوبی، بسیار مفیدتر از برگزاری مسابقاتی است که نتیجه آن از قبل قابل پیش‌بینی است.
جام ملت‌های آسیا، برخلاف مرحله گروهی که ایران روی کاغذ با سوریه، چین و قرقیزستان کار دشواری ندارد، از مرحله حذفی تازه آغاز می‌شود؛ جایی که احتمال برخورد با ژاپن، کره جنوبی، استرالیا، عربستان یا قطر بسیار زیاد است. اگر قرار باشد برای نخستین بار در آن مقطع با فشار یک مسابقه سنگین روبه‌رو شویم، طبیعتاً شانس موفقیت کاهش پیدا خواهد کرد. اما اگر پیش از آن چندین بار در بازی‌های تدارکاتی چنین شرایطی را تجربه کرده باشیم، داستان کاملاً متفاوت خواهد بود.
تصمیم برای ادامه همکاری با امیر قلعه‌نویی، حالا مسئولیت فدراسیون فوتبال را نیز سنگین‌تر کرده است. دیگر نه بحث تغییر سرمربی مطرح است و نه بلاتکلیفی روی نیمکت وجود دارد. بنابراین همه امکانات باید در خدمت آماده‌سازی تیم ملی قرار بگیرد. این آماده‌سازی فقط با اردوهای طولانی یا تمرینات داخلی کامل نمی‌شود؛ آنچه تیم ملی نیاز دارد، بازی‌های دوستانه‌ای است که عیار واقعی فوتبال ایران را مشخص کند.
جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ شاید بهترین فرصت نسل فعلی فوتبال ایران برای پایان دادن به سال‌ها انتظار باشد. اما این هدف فقط با شعار محقق نمی‌شود. موفقیت از امروز و از پشت میزهای برنامه‌ریزی آغاز می‌شود. اگر قرار است ایران برای قهرمانی بجنگد، باید از همین حالا با بهترین‌های دنیا بازی کند. فرصت باقی‌مانده محدود است و تاریخ نشان داده که هیچ جامی با مسابقه دادن مقابل خودمان یا حریفان کم‌کیفیت به دست نمی‌آید.